δρ Κατερίνα Χατζοπούλου Οι αρχαίοι φιλόσοφοι σήμερα

Γνωστοί κυρίως  ως ονόματα, αυθεντίες του παρελθόντος ή πρόσωπα παγκοσμίου κύρους, οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, από τον Θαλή τον Μιλήσιο μέχρι τον Παναίτιο τον Ρόδιο, αλλά και μετά, είναι στο περιεχόμενο του στοχασμού τους άγνωστοι στην νεοελληνική κοινωνία. Ο σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» στοχεύει ακριβώς να καλύψει αυτό το κενό και να διευκολύνει την πραγματική γνωριμία μας με το περιεχόμενο της σκέψης των αρχαίων στοχαστών.

Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία καλύπτει περισσότερο από επτά αιώνες στοχασμού και είναι χώρος ευρύς στον οποίο ακόμη και οι πιο εξειδικευμένοι από εμάς έχουμε συνήθως μερική μόνο θέαση. Παράλληλα είναι χώρος ετερογενής εντός του οποίου αναδύθηκε ποικιλία φιλοσοφικών/ιδεολογικών ρευμάτων και πρακτικών: η φυσική φιλοσοφία (μελέτη των φυσικών φαινομένων, κοσμολογία, αναζήτηση της πρώτης αιτίας, ορθολογισμός), οι Πυθαγόρειοι (ηθική φιλοσοφία, ασκητισμός, σημασία των μαθηματικών), πλατωνισμός (ιδεαλισμός), Κυνικοί φιλόσοφοι (αντικομφορμισμός, πατέρες της αναρχικής ιδεολογίας), Επικούρειοι (η ηδονή είναι το ανώτατο αγαθό), Στωικοί φιλόσοφοι (η ηδονή δεν είναι το ανώτατο αγαθό) κ.α. Παρά την διαφορετικότητά τους τα φιλοσοφικά είδη που εμφανίστηκαν στην αρχαία Ελλάδα έχουν σημεία σύγκλισης: τη διερεύνηση, την αναζήτηση της αλήθειας και την επιδίωξη της γνώσης, με απώτερο σκοπό κατά κανόνα την ευδαιμονία/ευτυχία του ανθρώπου. Από ένα σημείο και έπειτα τα διαφορετικά φιλοσοφικά ρεύματα συγκλίνουν και στο ίδιο το πρόσωπο του Σωκράτη, τον οποίο σχεδόν όλοι επικαλούνται ως ιδεολογικό πρόδρομο και δικαίως, γιατί όλο και κάτι εμφανίζεται να αναφέρει, όπως τον διασώζει ο Πλάτωνας, που να δίνει ερείσματα στην μία ή την άλλη άποψη.

Ο σύλλογος αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στοχεύει να δώσει πολλές ευκαιρίες γνωριμίας των συμπολιτών μας με όσο γίνεται περισσότερες πλευρές του αρχαιοελληνικού στοχασμού τα επόμενα χρόνια, και συστηματικά στις συναντήσεις του Σαββάτου, και εκτάκτως μέσα από διάφορες ομιλίες ειδικών και άλλων. Εδώ θα ήθελα να επισημάνω προσωπικά δύο μόνο δείγματα από την σκέψη και τον προβληματισμό των φιλοσόφων και πως αυτός γειώνεται με το σήμερα.

1.  «Οὐδεὶς ἑκὼν πονηρός» Η άφεση

Το «οὐδεὶς ἑκὼν πονηρός» ‘κανείς δεν είναι κακός με την θέλησή του/κανείς δεν θέλει να είναι κακός/επιβλαβής’ είναι ρήση που αποδίδεται στον Σωκράτη και εμφανίζεται με διάφορες παραλλαγές στα πλατωνικά συγγράμματα. Αυτό που εννοεί είναι πως οι επιβλαβείς συμπεριφορές των ανθρώπων έχουν αίτια άλλα από την προαίρεσή τους. Συχνά ο άλλος δεν κατάλαβε το μέγεθος του κακού που προκαλεί, δεν μπόρεσε να προβλέψει τις συνέπειες ή κινείται από πάθη που δεν μπορεί να υπερνικήσει (π.χ. φιλαργυρία), δηλαδή είναι άρρωστος. Η ρήση αυτή του Σωκράτη για μας σήμερα θα σήμαινε ότι δεν είναι χρήσιμο όλη την ενέργειά μας να την καταναλώνει κανείς μόνο στον θυμό για το ποιοί ευθύνονται και ποιοί μας έβλαψαν. Παράλληλα η μνησικακία (να μην μπορεί κανείς να ξεχάσει το κακό που του έκαναν) είναι και ένα από τα πάθη της ψυχής στα οποία αναφέρονται οι Στωικοί, είναι κάτι που βλάπτει και φθείρει πρώτα αυτόν που το βιώνει (φύση του ανθρώπου είναι κατά τους Στωικούς η αρετή, γι αυτό άλλωστε μας ενοχλεί και η κακία, γιατί μας είναι ξένη). Και άφεση δεν σημαίνει ατιμωρησία. Σημαίνει πως δεν θα διαθέτουμε άλλο χρόνο και άλλη ενέργεια, τουλάχιστον κάποιοι από μας, σε όσους νιώθουμε ότι ευθύνονται για πράγματα ή καταστάσεις. Ούτε ένα λεπτό. Αλλά πρέπει να προχωρήσει κανείς επί του πρακτέου. Οργανωμένα. Σε μικρό και σε μεγαλύτερο επίπεδο. Η δικαιοσύνη ή η επανάσταση μπορεί να κινηθεί ανεξάρτητα, ενώ δίνει κανείς έτσι την ευκαιρία και σε όποιον έφταιξε να επανορθώσει. Πρέπει να κοιτάμε και μπροστά, στο μέλλον που μπορούμε να φτιάξουμε, επειδή ο άνθρωπος είναι βασικά καλός, δεν θέλει να είναι κακός––λέει ο Σωκράτης––άρα και μπορεί να βοηθήσει ο κάθε άνθρωπος, να είναι δηλαδή χρήσιμος και όχι επιβλαβής, και αξίζει την προσπάθεια του οποιουδήποτε. Και αυτή είναι μία στάση που δεν απορρέει από την καλοσύνη, αλλά από την παρατήρηση και την κοινή λογική.

2. Η καινούρια πολιτική θεωρία

Η πολιτική θεωρία, πως μπορεί δηλαδή μια πολιτεία να λειτουργήσει αποτελεσματικά και δίκαια, απασχόλησε τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους ήδη από τους επτά σοφούς. Πέρα από το νομοθετικό έργο του Σόλωνα (παραγραφή χρεών), και τον προβληματισμό των περισσοτέρων από τους επτά σοφούς για την βελτίωση της δημοκρατίας, ενδεικτικά αναφέρουμε πως ο Βίας ο Πριηνεύς (ένα από τους επτά, από την Πριήνη, πόλη κοντά στην Μίλητο) είχε γράψει έργο με τίτλο «περὶ Ἰωνίας, τίνα μάλιστα ἂν τρόπον εὐδαιμονοίη» ‘για την Ιωνία, με ποιόν τρόπο μπορεί να οδηγηθεί όσο γίνεται καλύτερα στην ευδαιμονία’ (=ευτυχία, οικονομική και γενικότερη άνθηση, Διογένης Λαέρτιος 1.85.10-11). Σώζεται μόνο ο τίτλος, αλλά και μόνο από αυτόν φαίνεται ο προβληματισμός του φιλοσόφου, όσον αφορά το πως μπορεί να οδηγηθεί στην ακμή η ευρύτερη πατρίδα του. Αυτό δείχνει πως η Πολιτεία του Πλάτωνα δεν έπεσε από τον ουρανό, είχε και προηγούμενα και επόμενα. Ομοίως και τα Πολιτικά του Αριστοτέλη, μεχρι και το έργο Περί πολιτείας του Ζήνωνα του Στωικού, το οποίο πάλι ως τίτλος μας σώζεται, αλλά είναι και αυτό δείγμα πολιτικού προβληματισμού. Αυτό που μας αφορά από όλα αυτά είναι όχι τόσο το τί λένε, αλλά ότι τους απασχολούσε. Δεν το θεωρούσαν ανέφικτο, ούτε τους έλειπαν οι εξωτερικοί ή εσωτερικοί αντίπαλοι και κίνδυνοι. Μας δίνουν παράδειγμα πολιτικού προβληματισμού, χωρίς πανικό και υστερία, χωρίς μισαλλοδοξία και φανατισμό, χωρίς δυϊσμό και αντιπαλότητα, αλλά με αντικειμενική και καλοπροαίρετη εξέταση των πραγμάτων. Αν δεν μας αρέσει το πολίτευμα που έχουμε, όπως είναι, μπορούμε να διαμορφώσουμε άλλο, πιο αποτελεσματικό με γνώμονα το κοινό καλό, που είναι και το κριτήριο διαχωρισμού των πολιτευμάτων κατά τον Αριστοτέλη σε ορθά και μη (Ορθά πολιτεύματα: εκείνα τα οποία εξυπηρετούν το κοινό καλό. Μη ορθά πολιτεύματα/παρεκβάσεις: εκείνα που εξυπηρετούν τα συμφέροντα των κυβερνώντων). Και δεν υπάρχει κανείς που μπορεί να μας εμποδίσει να σκεφτούμε. Και το τι και το πως.

Αυτά τα λίγα θα είχα να καταθέσω εδώ από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, που είναι χώρος αισιοδοξίας για τον άνθρωπο και διανοητικής υγείας (λογικής). Η προσέγγιση που κάνουμε στον αρχαιοελληνικό στοχασμό έχει αφενός γνωστικό χαρακτήρα. Είναι φιλοσοφία από τις πηγές, παρατίθενται δηλαδή τα αποσπάσματα από αρχαία κείμενα (είτε των ίδιων των φιλοσόφων, όταν σώζονται, είτε συγχρόνων ή μεταγενεστέρων, που αποτελούν έμμεσες πηγές). Αφετέρου αποβλέπει να ανακινήσει το ίδιο το φιλοσοφείν στους συμμετέχοντες, με την έννοια του προβληματισμού και της μετριοπαθούς επανεξέτασης πραγμάτων, πάντα με αναφορά στην πραγματικότητα, ειδικά εκεί που πολλές από τις ιδεολογίες ή νοοτροπίες μας είναι αδιέξοδες. Περισσότερα μπορεί κανείς να αναζητήσει και μόνος του και στις συναντήσεις του συλλόγου τα Σάββατα στο οίκημα «Πυθαγόρας».

ΠΗΓΗ: Eεφημερίδα Νέα Εγνατία Καβάλας, Δευτέρα, 10 Δεκεμβρίου 2012

Απολογισμός Εκκλησιαστικού Μουσείου Ι.Μητρόπολης Aλεξανδρούπολης για το Σχολικό Έτος 2012-2013

Το Εκκλησιαστικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης είναι χώρος πολιτισμού και ιστορικής μνήμης. Αποτελεί μια ζωντανή απόδειξη ότι στην περιοχή της Θράκης η κοινωνία και η Εκκλησία υπήρξαν παραγωγικές σε όλες  τις φάσεις της ιστορίας τους. Η Συλλογή του Εκκλησιαστικού Μουσείου Αλεξανδρουπόλεως αποτελείται από αντικείμενα εκκλησιαστικής τέχνης που στο μεγαλύτερο μέρος τους προέρχονται από τις περιοχές γύρω από τον ποταμό  Έβρο. Ο επισκέπτης του Μουσείου μέσα από τα εκθέματα σχηματίζει μια συνολική εικόνα για την κοινωνία και την Εκκλησία στη Θράκη μέσα στην ιστορία.  

Το Εκκλησιαστικό Μουσείο Αλεξανδρουπόλεως τα τελευταία πέντε χρόνια έχει κάνει ένα σημαντικό άνοιγμα προς τους μαθητές. Εκτός από την τυπική ξενάγηση που προσφέρει έχει διαθέσιμα και εννέα (9) εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία απευθύνονται σε μαθητές όλων των τάξεων της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τα προγράμματα αυτά μπορούν να υποστηρίξουν θεματικές ενότητες πολλών σχολικών μαθημάτων όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης.

Στη διάρκεια του τρέχοντος σχολικού έτους 1712 μαθητές από σχολεία του Έβρου, της Ξάνθης, της Καβάλας, της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής παρακολούθησαν κάποιο από τα εκπαιδευτικά προγράμματα που προσφέρει το Εκκλησιαστικό Μουσείο. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα του Μουσείου ή τις ημερίδες που πραγματοποιήθηκαν σχετικά με τη Μουσειακή εκπαίδευση παρακολούθησαν και 279 εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης. Τέλος τα προγράμματα του Εκκλησιαστικού Μουσείου και η συμβολή τους στην ανάδειξη του πολιτισμού και της κουλτούρας της περιοχής παρουσιάστηκαν στο Διεθνές Συνέδριο του έργου COMMON RELIGIOUS CULTURAL PATHWAYS.

Το Εκκλησιαστικό Μουσείο ευχαριστεί όλους τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές που συμμετείχαν στα εκπαιδευτικά προγράμματα και αναγνωρίζει τον κόπο και την προετοιμασία όλων για  τη συμμετοχή τους σε ένα μουσειακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

Το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών και των μαθητών για τη Μουσειακή Εκπαίδευση μάς δίνει την αφορμή για τη δημιουργία νέων εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Έτσι, για το σχολικό έτος 2013-2014 εκτός από τα υπάρχοντα εκπαιδευτικά προγράμματα θα είναι διαθέσιμα και τα εξής:

·         «Η τέχνη του ψηφιδωτού στην εποχή του pixel». Στο πρόγραμμα αυτό θα γίνεται αναφορά στην τέχνη του ψηφιδωτού και οι μαθητές θα έχουν την δυνατότητα να κατασκευάσουν μόνοι τους ένα ψηφιδωτό.

·         «Τα επαγγέλματα των αγίων και οι άγιοι των επαγγελμάτων», πρόγραμμα στο οποίο θα παρουσιάζονται παραδοσιακά επαγγέλματα μέσα από τις εικόνες της Εκκλησίας, αλλά και μέσα από τις προσφορές των συντεχνιών της Αίνου του 18^ου και 19^ου αιώνα που θησαυρίζονται στο Μουσείο.

·         «Ὡς θυμίαμα ἐνώπιόν σου». Στο πρόγραμμα αυτό θα γίνεται αναφορά στο θυμίαμα και οι μαθητές θα έχουν την δυνατότητα να φτιάξουν μόνοι τους θυμίαμα. 

Αλεξανδρούπολη, 14 Ιουνίου  2013                                                                                                                                        

Ομιλία του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου κατά την Θεία Λειτουργεία εν τω ιερώ ναώ του Τιμίου Προδρόμου Νίγδης

ΤΗΣ Α.Θ.ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΤΟΣ

ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ

κ. κ. Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Υ

ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΘΕΙΑΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΝ

ΕΝ ΤΩ ΙΕΡΩ ΝΑΩ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΝΙΓΔΗΣ

(9 Ιουνίου 2013)

Ιερώτατοι και αγαπητοί εν Χριστώ Αναστάντι αδελφοί,

Εξοχώτατε κύριε Υπουργέ,

Πατέρες, Αδελφοί και Τέκνα φιλάγια της Μητρός Εκκλησίας, ευλογημένοι προσκυνηταί,

Χριστός Ανέστη!

Κυριακή έκτη από του Πάσχα και εορτάζομεν το θαύμα της θεραπείας του εκ γενετής Τυφλού από τον Αναστάντα Κύριον, ο Οποίος μας δίδει την ευλογίαν να επισκεπτώμεθα σήμερα την Αγιοτόκον Καππαδοκίαν και να τελώμεν την Θείαν Λειτουργίαν εις την Νίγδην. Όπως κάθε φορά, τα τελευταία χρόνια, έτσι και εφέτος, το προσκύνημά μας αυτό γίνεται εντός της χαρμοσύνου περιόδου του Πεντηκοσταρίου, κατά την οποίαν “πάσα κτίσις αγάλλεται και χαίρει, ότι Χριστός Ανέστη και άδης εσκυλεύθη”.

Κατά την Κυριακήν αυτήν, ο Αναστάς Κύριος, θεανθρωπίνως, άλλοτε αοράτως, άλλοτε ορατώς, πάντοτε όμως με σπλάγχνα αφάτων οικτιρμών, μας “καταξιώνει λαμπηδόνος θείας”, αφού αγγίζει τις κόρες των οφθαλμών μας με τα πλαστουργά δάκτυλά Του, και μας αξιώνει του υλικού, αλλά και του αοράτου ακτίστου φωτός, του αδύτου φωτός της Αναστάσεώς Του.

Η θεραπεία του ποτε εκ γενετής Τυφλού δεν ήτο ασφαλώς μία σωματική μόνον θεραπεία. Ο Κύριος δεν εθαυματούργει και δεν εθεράπευε μόνον τα σωματικά πάθη των ανθρώπων. Εκείνο εις το οποίον εστόχευε πάντοτε ήτο και είναι η σωτηρία της ψυχής. Όπως εφάνη επί της γής διπλούς, δηλαδή τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, διπλάς και τάς ιάσεις χορηγεί. Δεν διήνοιξε μόνον τα μάτια του τυφλού, αλλά και αυτά της ψυχής, και τον κατέστησε θεολόγον.

Πάντοτε, διά να ενεργήση ο Θεός πρέπει να συντρέχη μία βασική προϋπόθεσις. Η προϋπόθεσις της ψυχικής ωφελείας του ανθρώπου. Ουδέν νόημα έχει η σωματική θεραπεία άνευ της ψυχικής ωφελείας, δηλαδή νόημα έχει η σύνολος θεραπεία, ψυχής και σώματος. Η ψυχή είναι το πάν. Το σώμα, αργά ή γρήγορα, θα καταστή γή και σποδός και θα επιστρέψη εις την γήν εξ ής ελήφθη. Η αθάνατος ψυχή έχει αιωνίαν αξίαν, και εκ της προσοχής και φροντίδος μας δι’ αυτήν εξαρτάται το αιώνιον μέλλον.

Δεν πρέπει, λοιπόν, να λησμονήται ότι κάθε στιγμή την οποίαν διερχόμεθα εις την ζωήν μας, είναι στιγμή χρόνου που ημπορεί να μας φέρη εγγύτερον ή μακρύτερον του Χριστού. Και αναλόγως οφείλομεν να ενεργώμεν.

Και ακριβώς και ημείς “παρερχόμενοι εν τη οδώ” της επιγείου ζωής, μίαν στιγμήν μοναδικήν ζώμεν σήμερον εδώ εις την Νίγδην. Αναπολούμεν το ένδοξον παρελθόν, το οποίον ημείς οι σύγχρονοι “ου κατείδομεν εν βίω”, το γνωρίζομεν όμως από την ιστορίαν, την παράδοσιν και τα μνημεία. Ζώμεν της στιγμής το παρόν “δυνάμει του Σταυρού του Χριστού, στερεούμενοι την διάνοιαν” εις την Ανάστασιν. Καί, τέλος, αποβλέπομεν προς την στιγμήν του μέλλοντος, με προσευχήν και δέησιν και λήθην και μνήμην και δοξολογίαν της οικονομίας του Κυρίου και των θαυμασίων Του.

Αδελφοί και τέκνα ηγαπημένα εν Κυρίω,

Χαιρόμεθα, διότι σήμερον συμπροσκυνηταί και συνέκδημοι και συνοδοιπόροι μας εις την μυστικήν οδόν προς την φοβεράν Εμμαούς της Καππαδοκίας ευρίσκονται και εκπρόσωποι των ομίλων Καππαδοκών, γόνων των ιερών τούτων τόπων, με προεξάρχοντα τον Εξοχώτατον και φίλτατον Υπουργόν κ. Μάξιμον Χαρακόπουλον, και με νοσταλγίαν και συγκίνησιν επισκεπτόμεθα την πολύπαθον γήν των πατέρων μας, την οποίαν, κρίμασιν οίς οίδεν ο Κύριος, εκείνοι ηναγκάσθησαν να εγκαταλείψουν προ εννέα δεκαετιών, μεταφυτευθέντες εις τα πέρατα της γνωστής οικουμένης. Μεταξύ μας υπάρχουν και πολλοί Νιγδελήδες, απόγονοι των φιλοπροόδων εκείνων Ορθοδόξων, οι οποίοι διεκρίθησαν διά την αγάπην των εις τον Χριστόν και εις τα γράμματα, την ελληνικήν παιδείαν, συνεχίζοντες έκτοτε και μέχρι σήμερον την παιδείαν του Γένους, με απαρχάς τους τρεις φωστήρας της τρισηλίου Θεότητος, Βασίλειον τον Μέγαν, Γρηγόριον τον Θεολόγον και Ιωάννην τον Χρυσόστομον.

Την στιγμήν αυτήν, πατέρες και αδελφοί, ομιλεί Γρηγόριος ο Θεολόγος. Ομιλεί η παράδοσις, οι λίθοι, ο ερειπωμένος αυτός Ναός του Τιμίου Προδρόμου, η στιγμή του παρελθόντος. Και Κύριος, “ο πάντα ειδώς και ερευνών καρδίας και νεφρούς”, γνωρίζει πόσαι οιμωγαί και κραυγαί και απελπισία και απόγνωσις και αποκεφαλισμοί και βία και απαγωγαί, “θρήνος εν Ραμά”, εις την Νίγδην των 35.000 τότε Ορθοδόξων ρωμηών κατοίκων ηκούσθησαν από προγόνους μας “μέ την ψυχήν στο στόμα”. Ομιλεί η στιγμή του παρόντος, τα πνεύματα των πατέρων και αδελφών μας, των μαρτύρων και των ανωνύμων χριστιανών, που “άφησαν το βιός” και έφυγαν. Και όμως δεν έφυγαν. Μας εκληροδότησαν αξίας και πολιτισμόν και επιτεύγματα πνευματικά φωτεινά, τα οποία δεν εκάλυψε χώμα και τάφος, σκότος βαθύ, αλλά κατηξίωσεν ο Όρθρος της Μιάς των Σαββάτων, ο Όρθρος της Αναστάσεως. Καί, αυτήν την στιγμήν απολαμβάνομεν. Παρελθόν και παρόν και μέλλον, μήπως δεν συμποσούνται εις μίαν και μοναδικήν έννοιαν, την αιωνιότητα;

Η παράδοσις, από την άλλην πλευράν, παιδείας και πολιτισμού των Καππαδοκών εσυνεχίσθη μέχρι τέλους, ιδιαιτέρως κατά τους τελευταίους αιώνας. Είναι γνωστοί οι Σύλλογοι των Καππαδοκών εις την Κωνσταντινούπολιν, οι οποίοι ανελάμβανον το οικονομικόν βάρος της λειτουργίας των σχολείων, προητοίμαζον διά του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως, του Συλλόγου “Ανατολή” και της “Καππαδοκικής Εκπαιδευτικής Αδελφότητος” και απέστελλον διδασκάλους, νηπιαγωγούς και σχολικά βιβλία. Οι Νιγδελήδες μάλιστα διέθετον εις την Πόλιν μεγάλην προσοδοφόρον περιουσίαν και εστήριζον τα επαρχιακά εδώ εκπαιδευτήρια. Και τοιουτοτρόπως προήλθε μία αμφίδρομος αδελφική σχέσις μεταξύ Κωνσταντινουπόλεως και Καππαδοκίας. Η πρώτη, με τους λογίους και τους οικονομικούς παράγοντάς της είναι εστραμμένη προς την Ανατολήν, και η τελευταία προσβλέπει εις την Κωνσταντίνου Πόλιν δι’ ενίσχυσιν του αγώνος και της ροπής προς τα άνω, διά να διατηρήση την ιδιαιτέραν θρησκευτικήν, εθνικήν, πολιτιστικήν και πνευματικήν ιδιοπροσωπίαν.

Εις την ζωήν των Καππαδοκών, η Εκκλησία είναι πάντοτε το κέντρον. Προσεκτικός περιηγητής απλούς, και μάλιστα ο μελετητής και ο προσκυνητής, διαπιστώνει χαραγμένη εις τους τοίχους των ερειπίων των Ιερών Ναών την προσευχητικήν επίκλησιν “Κύριε, βοήθει”. Και αυτό μαρτυρεί το υπεράνθρωπον, το θείον, της ψυχής του Καππαδόκου, όταν κατά κύματα εθραύοντο διά παντός εις τον αφρόν του βράχου της πίστεως αι επιδρομαί των διαφόρων κατακτητών. Ο ποιητής Ζήσιμος Λορεντζάτος, προλογίζων το έργον του ποιητού Γεωργίου Σεφέρη “Τρεις μέρες στα μοναστήρια της Καππαδοκίας” γράφει: “Μόλις πάει να κατακάτσει ο κουρνιαχτός, προβαίνει στον ορίζοντα και άλλο ασκέρι”. Και τα ασκέρια ήλθον και παρήλθαν. Οι κίνδυνοι τους οποίους εβίωναν καθημερινώς οι Καππαδόκαι τους έστρεφαν συνεχώς εις τον Αναστάντα Κύριον, την μόνην ασφαλή καταφυγήν και σωτηρίαν. Μεταξύ αυτών και ο τελευταίος Μητροπολίτης Ικονίου Προκόπιος Λαζαρίδης, τραγική μορφή του 1922, ο οποίος επάλαιψε διά την σωτηρίαν του λαού του και εμαρτύρησε διά το ήθος και φρόνημα και την πιστότητά του εις τον Οικουμενικόν Θρόνον, υπερβάς την πίεσιν των γνωστών τότε δυνατών “ευθυμικών” και μή. Τραγικές φιγούρες και μορφές, οι οποίες εφρόντιζαν όχι το “εύ ζήν” αλλά το “κατά Χριστόν ζήν”. Και αυτή υπήρξεν η μοναδική αίσθησις ταυτότητος του Καππαδόκου, δεδομένου ότι η γλώσσα δεν αποτελούσε δι’ αυτόν συνδετικόν κρίκον ως συνέβαινε με ετέρους συμπαγείς χριστιανικούς πληθυσμούς. Αυτοί ομιλούσαν εδώ τα γνωστά καραμανλίδικα, κυρίως.

Η Καππαδοκία, αδελφοί, μας καλεί και σήμερον εις μίαν πνευματικήν πανδαισίαν η οποία μας τέρπει, κυρίως όμως μας καθιστά κοινωνούς μιάς γνησίας πνευματικής παραδόσεως. Ο πλούτος των μνημείων, ο κόσμος της προγονικής μνήμης, προσδιοριστικός της πνευματικής ταυτότητος του Καππαδόκου, αποτελεί διά την Μητέρα Εκκλησίαν της Κωνσταντινουπόλεως ανεκτίμητον πνευματικόν θησαυρόν, εις τον οποίον οφείλομεν χρεωστικώς να αναβαπτιζώμεθα και να θαλπώμεθα. Αι τοιχογραφίαι των Εκκλησιών, των Μονών, των κατακομβών, μαρτυρούν την σύζευξιν πνεύματος και ύλης, βυζαντινής εικονογραφίας και δημοτικής τέχνης της καθ’ ημάς Ανατολής.

Η ευλάβεια, εξ ετέρου, είναι βαθιά ριζωμένη εις την ψυχήν του Καππαδόκου. Το μαρτυρούν οι πολλοί και μεγάλοι άγιοι της γής αυτής. Οι Άγιοι Μάμας, Ιουλίττα, Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος, Ειρήνη Χρυσοβαλάντω, Ευψύχιος, Σώζων, Πέντε Μάρτυρες, Ευδόκιμος, Μελέτιος, Αρσένιος και ο οσιακώς εν Αγίω Όρει ασκήσας Γέρων Παΐσιος, και νέφος μέγα επωνύμων και ανωνύμων, οι οποίοι είλκυσαν το Πνεύμα του Θεού. Κατά τον αετόν της πνευματικής ζωής Άγιον Γρηγόριον τον Νύσσης, “η διανομή των βασιλικών χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος εντός της Εκκλησίας πραγματοποιείται διά των μυστηρίων”. Και το μυστήριον είναι ως μυστήριον ανέκφραστον. Βιώνεται μόνον ως “ολόφωτος Χάρις”, γινωσκομένη αλλ’ ουκ επιγινωσκομένη, αλλά μυστικώς επισκεπτομένη τον πιστόν “εν τη κλάσει του Αρτου”, διά να αναγνωρίση εκείνος αμέσως τον Κύριον και Θεόν του, τον οποίον πολλάκις μέσα εις την τύρβην της ζωής και την νομιζομένην ασφάλειάν του την ανθρωπίνην, που εις την ουσίαν είναι ανασφάλεια, Τον αγνοεί και ζητεί να Τον ψηλαφήση διά να Τον πιστεύση (Λορέντζος Μαβίλης).

Αυτός ήταν ο άξων της ζωής των Καππαδοκών. Η μαρτυρία, διά πάντων των στοιχείων της φύσεως και των επιτευγμάτων του ανθρωπίνου πνεύματος, είναι η διαρκής παρουσία του Θεού ως δημιουργού, συνεκτικού των στοιχείων και κυβερνήτου των πάντων.

Αυτήν την στιγμήν μέσα εις το μυστήριον του Θεού ζώμεν σήμερον. Και εμπρός εις το Μυστήριον, όταν “ομιλή ο Θεός”, κατά τον Καππαδόκην ποιητήν, “τά πάντα σωπαίνουν”. Και σκέψεις και διαλογισμοί και προγραμματισμοί και ιστορία και μνήμη και χαρές και λύπη όλα είναι παρελθόν.

Καππαδοκία, Τσεχία, Σλοβακία, Μιλάνο, Ναϊσός της Σερβίας, Ταλλίν, Καρελία, Θεσσαλονίκη, Άγιον Όρος, Ίμβρος… μερικοί σταθμοί της Πατριαρχικής πορείας προς τον κόσμον εφέτος. Πορεία μας εις την ιστορίαν… Βαρθολομαίος, Βασίλειος, Γεώργιος, Ιωάννης… πορεία διά της ιστορίας εις την αιωνιότητα.

Η πατριά των πορευομένων πολυάριθμος, και η επιβίβασις εις το πλοίον της διαπορθμεύσεως σταδιακή. Οι εντεύθεν του ισθμού εναγκαλίζονται τους ευτρεπιζομένους προς διαπόρθμευσιν. Είναι όντως εμπειρία συγκλονιστική η πρόγευσις και η γεύσις της αιωνιότητος. Συνηθισμένοι εις τα πεπερασμένα μεγέθη της χρονικότητος, χθές, σήμερον, αύριον, συνταρασσόμεθα ενώπιον των απείρων μεγεθών της αιωνιότητος.

Πριν ενενήντα χρόνια, ανήκοντα εις την ιστορίαν, και δι’ άλλους, τους πολλούς, εις την αιωνιότητα, ωνειρεύθησαν οι πατέρες μας εις τα χώματα αυτά, ότι έσκαπτον κάποιοι, προσπαθούντες να εκριζώσουν ένα μεγάλο Δένδρον. Ξύπνησαν ριγώντες και αισθανόμενοι εις το βάθος της ψυχής των την ιδικήν τους φωνήν κραυγάζουσαν σιωπηρώς: “Μου κόβουνε τις ρίζες μου”.

Το Δένδρον εκείνο, κατά τους πολλούς, έπεσεν. Έγινε και αυτό γή και σποδός. Ενόμισαν και επιστεύσαμεν οι πολλοί, ότι το “δένδρον ετάφη”. Και ελησμονήθη ότι “αναστάς εκ του τάφου θεοπρεπώς, τους φθαρέντας συνήγειρεν” ο Κύριος. Και ελησμονήσαμεν, ότι εις την γήν όμως έμεινεν η ζωντανή Ρίζα. Και δεν συνειδητοποιήσαμεν ποτέ την ζωντανήν Ρίζαν, η οποία παραμένει. Και όχι μόνον μένει εις τον τόπον της, αλλά και μεταφυτεύεται. Και το εκεί υπάρχει και εδώ και αντιστρόφως. Και το τότε ενυπάρχει ήδη εις το νύν, και το νύν εις το αεί, και τα πάντα εις τους αιώνας των αιώνων. Από την πρώτην στιγμήν της δημιουργίας του σύμπαντος μέχρι της τελικής στιγμής της συντελείας του, τα πάντα είναι μία στιγμή, μία ροπή. Εντός αυτής της μοναδικής στιγμής, την οποίαν αισθανόμεθα ως έχουσαν μήκος εκατομμυρίων ετών φωτός, επαίχθη το δράμα της ιστορίας. Ήδη ζώμεν ενορατικώς τα έσχατα, τα μετά την συντέλειαν του κόσμου, τα οποία, εν αναφορά προς την ζωήν της Αγίας Τριάδος, ταυτίζονται προς τα πρώτα. Η παρένθεσις της ιστορίας διευρύνει την άπειρον αγάπην της Αγίας Τριάδος, προς τα κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Θεού πλασθέντα, επί τώ ευδαιμονήσαι, ανθρώπινα όντα.

Λοιπόν, σήμερον, εις την Καππαδοκίαν ζώμεν την στιγμήν, “μετεωριζόμεθα δόξαν άφραστον”. Και καταργούνται χρονικαί και τοπικαί αποστάσεις και αγνοούνται ισθμοί και διαπορθμεύσεις και μεταστάσεις και χωρισμοί, “διά της αχράντου προσψαύσεως του Κυρίου, φωτίζοντος κατ’ άμφω και ημών τα όμματα των ψυχών”. Και μας γεμίζει μόνον η εκστατική εκείνη θεωρία της ασημαντότητος της ημετέρας ιστορίας, ενώπιον της σημαντικωτάτης συμπαντικής πανηγύρως, των ψαλλόντων ενώπιον του Θρόνου του Αρνίου, ημών των περιλειπομένων εν μυστηρίοις, και των προαπελθόντων πατέρων και αδελφών ημών των Καππαδοκών, των μαρτύρων και των Αγίων, των ψαλλόντων, λέγομεν, το “Άγιος, Άγιος, Άγιος, Κύριος Σαβαώθ”. Αληθώς, “ούτος της ανθρωπίνης όρος ευδαιμονίας, η μακαριότης”, κατά τον Καππαδόκην φωστήρα Γρηγόριον τον Θεολόγον.

Αδελφοί, Χριστός ανέστη και καλήν Πεντηκοστήν!

"Χριστός Ανέστη" στον Αξό της Καππαδοκίας ύστερα από 90 χρόνια

Καππαδοκία, ρεπορτάζ-φωτογραφίες του Νίκου Μαγγίνα,
ΠΗΓΗ : Ιστότοπος http://megali-ekklisia.blogspot.gr/

Στην Αγιοτόκο Καππαδοκία βρίσκεται από το Σάββατο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος πραγματοποιώντας την καθιερωμένη ετήσια προσκυνηματική επίσκεψη του στην ποτισμένη με το αίμα των Αγίων και των μαρτύρων της Ορθοδοξίας και του Γένους μας μικρασιατική γη. Το Σάββατο το απόγευμα χοροστάτησε στην Ακολουθία του Εσπερινού στον Ιερό Ναό της Αγίας Μακρίνας Αξού που μαρτυρεί το παρελθόν του τόπου, το βυζαντινό αλλά και εκείνο που ακολούθησε, της συνύπαρξης ανθρώπων διαφορετικής πίστης σε έναν τόπο που ο χριστιανισμός δημιούργησε πολιτισμό και μέσα στα χώματά του "φιλοξενεί" αμέτρητους κεκοιμημένους αδελφούς. Στον Ιερό Ναό της Αγίας Μακρίνας ακούστηκε και πάλι, ύστερα από 90 χρόνια σιωπής, το "Χριστός Ανέστη".

"Ευρισκόμεθα εις την Αξόν της Καππαδοκίας, εις τον χώρον τούτον της καθ  ἡμᾶς Ανατολής, όπου αι έννοιαι και τα βιώματα  Ορθόδοξος  πίστις,  θρύλος,  παράδοσις,  γνώσις,  δέησις, διδασκαλία, εξομολόγησις, επιστήμη, δημιουργία,  και περιληπτικώς ζωη μαρτυρούν και αποκαλύπτουν", σημείωσε στην ομιλία του, μετά τον εσπερινό, ο Οικουμενικός Πατριάρχης.

"Ο Ιερός αυτός Ναός της Αγίας Μακρίνης, με τις σκοτεινιασμένες από τον χρόνον και την εγκατάλειψιν αγιογραφίες Αγίων και Μαρτύρων της πίστεώς μας, στέκεται όρθιος και μαρτυρεί. Έργον κάποιου ανώνυμου ασφαλώς αγιογράφου αι τοιχογραφίαι εδώ και εις ολόκληρον την Καππαδοκίαν, αποτελούν μίαν "ζωγραφιάν", βγαλμένην μέσα από το σεντούκι του χρόνου", τόνισε και σε άλλο σημείο της ομιλίας του επεσήμανε: "Μία "ζωγραφιά", λοιπόν, η Αξός της καθ  ἡμας Ανατολής. Μία χώρα ρωμηοσύνης και ονείρου. Μία περιοχή δημιουργίας. Ένας τόπος άγιος ο οποίος μας καλεί "να λύσωμεν τον ιμάντα των υποδημάτων μας" και να προσέλθωμεν απλώς, δια να ιδούμε, ευρισκόμενοι επί την ηλίου δύσιν, "φως ιλαρόν, αγίας δόξης, αθανάτου Πατρός, ουρανίου μάκαρος". Και  είναι μεγάλη η χαρά και η συγκίνησίς μας να ψάλλωμεν όλοι μαζί απόψε το "Χριστός Ανέστη" και να αναπέμπωμεν σιωπηλήν προσευχήν και μοναδικήν ακολουθίαν, μετά 90 ολόκληρα χρόνια, εις τον ερειπωμένον αυτόν Ιερόν Ναόν της Αγίας Μακρίνης, ο οποίος όμως ίσταται όρθιος και περίβλεπτος εις "μαρτύριον ζωής". Αλλά μήπως εσταμάτησε ποτέ η νοερά δοξολογία των αψύχων και των εμψύχων, των βράχων και της κτίσεως όλης, των πατέρων και αδελφών μας οι οποίοι έζησαν εις τα λαξευτά υπόγεια του πρώτου χωριού της Αξού μέχρι να μεταφερθούν εις το σημερινόν, έργον των χειρών των; Η δοξολογία συνεχίζεται... η παρουσία αέναος... το θαύμα επαναλαμβάνεται αισθητώς και αναισθήτως από τον σύγχρονον άνθρωπον, τον εντόπιον, και κυρίως από τον προσκυνητήν. Είναι όμως θαύμα και η απλή ακόμη προσευχητική παρουσία εις χώρους ημετέρους".

Απευθυνόμενος στους καταγόμενους από την Καππαδοκία προσκυνητές από την Ελλάδα και αλλού και συνοδεύουν στο Πατριαρχικό προσκύνημα ο Οικουμενικός Πατριάρχης υπενθύμισε το χρέος όλων.  "Χρέος και ευθύνη όλων μας είναι να ενισχύσωμεν την προσπάθειαν αυτήν, την αναζωογόνησιν δηλαδή της πνευματικής παραδόσεως της Καππαδοκίας και την εμπειρίαν του χριστιανικού τούτου πολιτισμού, του μεγαλουργήσαντος επί δύο και πλέον χιλιετίας".

Τον Οικουμενικό Πατριάρχη συνοδεύουν οι Μητροπολίτες Προικοννήσου Ιωσήφ, Ικονίου Θεόληπτος και Μπουένος Άιρες Ταράσιος ενώ μεταξύ των προσκυνητών είναι ο υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Μάξιμος Χαρακόπουλος και η Γενική Γραμματέας Πολιτισμού του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού, κυρία Λίνα Μενδόνη.

Ακολουθεί ολόκληρη η ομιλία του Οικουμενικού Πατριάρχη στον Ι.Ν.Μακρίνας

Ιερώτατοι και αγαπητοί εν Χριστώ Αναστάντι αδελφοί,

Εξοχώτατοι κύριε Υπουργέ και κύριοι Βουλευταί,

Εντιμολογιώτατοι Άρχοντες οφφικιάλιοι,

 Πατέρες, Αδελφοί και Τεκνα της  Εκκλησίας, ευλογημένοι προσκυνηταί της Αγιοτόκου ταύτης γης της Αξού της Καππαδοκίας,

Χριστός Ανέστη!

 Ευρισκόμεθα εις την Αξόν της Καππαδοκίας, εις τον χώρον τούτον της καθ  ἡμᾶς Ανατολής, όπου αι έννοιαι και τα βιώματα  Ορθόδοξος  πίστις,  θρύλος,  παράδοσις,  γνώσις,  δέησις, διδασκαλία, εξομολόγησις, επιστήμη, δημιουργία,  και περιληπτικώς ζωη μαρτυρούν και αποκαλύπτουν. 

Ο Ιερός αυτός Ναός της Αγίας Μακρίνης, με τις σκοτεινιασμένες από τον χρόνον και την εγκατάλειψιν αγιογραφίες Αγίων και Μαρτύρων της πίστεώς μας, στέκεται όρθιος και μαρτυρεί. Έργον κάποιου ανώνυμου ασφαλώς αγιογράφου αι τοιχογραφίαι εδώ και εις ολόκληρον την Καππαδοκίαν, αποτελούν μίαν "ζωγραφιάν", βγαλμένην μέσα από το σεντούκι του χρόνου. Εις την "ζωγραφιάν" αυτήν  ημείς θα εβλέπαμε με τα πήλινα πεπερασμένα μάτια μας, εάν ημπορούσαμε, τινάζοντας έστω  προς στιγμήν τον κουρνιαχτόν του αμφιβληστροειδούς μας και "πλουτίζοντάς τον" με ολίγον θεϊκόν φως, θα εβλέπαμε, λέγομεν, "τα επέκεινα" της ζωγραφιάς: το εσωτερικόν του μυστηρίου, τα φωτοστέφανα αλλά και τα αγκάθινα στεφάνια, και το ανώνυμον, όπως ανώνυμη άλλωστε είναι και η επίγειος ζωη μας, έστω και αν προσπαθούμε να την κάνουμε επώνυμον με "τρόπους" και "λόγους" και με "έργα" ανθρώπινα, βιάζοντας πολλές φορές την ελευθερίαν με την οποίαν μας επροίκισεν ο Θεός. Θα εβλέπαμε, λοιπόν, το μυστήριον, τον στέφανον και το ανώνυμον της ζωής μας. Και γνωρίζομεν έτσι εις μίαν ζωγραφιάν, εις μίαν αγιογραφίαν, του "μυστηρίου την δύναμιν", την δυναμικήν της ζωής, την δόξαν της αληθείας. "Δοξης αεί φρόντιζε της αιωνίου• η γαρ παρούσα ψεύδεται καθ  ἡμέραν" (Γρηγορίου του Θεολόγου, Έπη Θεολογικά, Ποίημα ΛΒ´ , Γνώμαι δίστιχοι, P.G. 37,924). 

Μία "ζωγραφιά", λοιπόν, η Αξός της καθ  ἡμας Ανατολής. Μία χώρα ρωμηοσύνης και ονείρου. Μία περιοχή δημιουργίας. Ένας τόπος άγιος ο οποίος μας καλεί "να λύσωμεν τον ιμάντα των υποδημάτων μας" και να προσέλθωμεν απλώς, δια να ιδούμε, ευρισκόμενοι επί την ηλίου δύσιν, "φως ιλαρόν, αγίας δόξης, αθανάτου Πατρός, ουρανίου μάκαρος". Και  είναι μεγάλη η χαρά και η συγκίνησίς μας να ψάλλωμεν όλοι μαζί απόψε το "Χριστός Ανέστη" και να αναπέμπωμεν σιωπηλήν προσευχήν και μοναδικήν ακολουθίαν, μετά 90 ολόκληρα χρόνια, εις τον ερειπωμένον αυτόν Ιερόν Ναόν της Αγίας Μακρίνης, ο οποίος όμως ίσταται όρθιος και περίβλεπτος εις "μαρτύριον ζωής". Αλλά μήπως εσταμάτησε ποτέ η νοερά δοξολογία των αψύχων και των εμψύχων, των βράχων και της κτίσεως όλης, των πατέρων και αδελφών μας οι οποίοι έζησαν εις τα λαξευτά υπόγεια του πρώτου χωριού της Αξού μέχρι να μεταφερθούν εις το σημερινόν, έργον των χειρών των; Η δοξολογία συνεχίζεται... η παρουσία αέναος... το θαύμα επαναλαμβάνεται αισθητώς και αναισθήτως από τον σύγχρονον άνθρωπον, τον εντόπιον, και κυρίως από τον προσκυνητήν. Είναι όμως θαύμα και η απλή ακόμη προσευχητική παρουσία εις χώρους ημετέρους.

 Χαιρόμεθα, λοιπόν, μαζί σας, αδελφοί και τέκνα, που διαλογιζόμεθα εντός του Ναού τούτου των πατέρων μας και προσευχόμεθα σιωπηλώς, με καρδιές χαρούμενες, με μάτια δακρυσμένα, μαζί με τις παραστάσεις της Ζωγραφιάς, προσευχόμεθα εις Εκείνον που είναι ως αληθώς "Μεγας και ουδείς λόγος εξαρκέσει προς ύμνον των θαυμασίων" Του και γινόμεθα "υμνωδοί άπαυστοι της Θεότητός" Του με μια μόνον παράκλησιν να δεχθή την αίνεσιν "και ημών των πηλίνων και γηγενών και την ικεσίαν ως εύσπλαγχνος".  

Συμπροσευχόμεθα, με τούς παρόντας προσκυνητάς από όλην την Κρήτην, με απογόνους των Αξενών, οι οποίοι ζουν εκεί εις την άλλην χώραν των Αγίων και των ηρώων, οι πρόγονοι των οποίων είχον εγκατασταθή το πρώτον εις την Νεαν Αξόν Γιαννιτσών, αλλά και εις τα υπόλοιπα μέρη της Μακεδονίας, της Θράκης και της Ηπείρου. Χαιρόμεθα με τούς εκπροσώπους των Συλλόγων Μικρασιατών Κρήτης, Πολιτιστικού Φιλισίων, Πολιτιστικού Καλού Χωριού Μονοφατσίου, Φιλων Περιβάλλοντος Φαραγγιανών, Αδελφότητος Αξενών Θεσσαλονίκης, Πολιτιστικού Συλλόγου Αξού Γιαννιτσών. Και αξιολογούμεν το γεγονός ως επανασυνάντησιν και ως αέναον ιερουργίαν του μυστηρίου της ανθρωπίνης ψυχής. Του μυστηρίου του "Ίδε ο άνθρωπος!", ως αναγράφεται και εις υπέρθυρον επιγραφήν οίκου ευπατρίδου Καππαδόκου: "Άνθρωπε! ει μεν φίλος πέφυκας είσελθε χαίρων• ει δε εχθρός και επίβουλος πόρρω της πύλης ταύτης• Σημερον εμού, αύριον ετέρου και ουδέποτε ουδενός. Εν έτει 1853". Αυτό είναι το μυστήριον της επανασυναντήσεως, το να κατέχης κάτι και συγχρόνως να το θεωρής ξένον και να ομολογής με συντριβήν ότι τίποτε δεν είναι ιδικόν μας, ούτε και αυτό το σώμα, το οποίον ανήκει εις την γην, ούτε η ψυχή, η οποία ανήκει εις τον "των αοράτων Κτίστην".

 Γνωρίζομεν επίσης την χαράν την ιδικήν σας, των απογόνων των Αξιωτών δια το σημαντικόν τούτο γεγονός της επανασυναντήσεως Πατριάρχου Οικουμενικού και μελών της κληρουχίας αυτού εις τας εδώ πατρογονικάς εστίας. Τι και "αν δεν ανάβει το καντήλι και αν δεν καίει το λιβάνι", κατά τον ποιητήν; Αρκεί που συνεχίζει "το φως της Αναστάσεως να λάμπη και να φωτίζη" αόρατα και τρανταχτά, "παύον δεινών ημών επαναστάσεις, πάσης θλίψεως απαλλάττον ημάς".

 Άλλωστε, η Αξός, εκ των πλέον σημαντικών κέντρων της Νοτίου Καππαδοκίας, απετέλει, μαζί με το Μιστί, τα Φλογητά, την Μαλακοπήν και την Δηλαν, φάρον της Ορθοδόξου Πιστεως εις την ιστορικήν αυτήν περιοχήν μέχρι το έτος 1924, όταν περιστάσεις και περιπτώσεις του βίου, ανθρώπινοι αδυναμίαι και ακαταστασία ψυχής και σκότος νοός, επέβαλαν την εγκατάλειψιν των ιερών και οσίων και την μεταφύτευσιν του Δενδρου, αλλαχού, όχι όμως της Ριζης, η οποία παραμένει εδώ και προβληματίζει και τρέφει και ζωογονεί το δέντρον όπου και αν μετεφυτεύθη, έστω και αν απέκτησεν ιδικές του ρίζες,  ποτέ τόσο σταθερές σαν τις πρώτες.

 Αισθανόμεθα καθήκον ιερόν, της Μητρός Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως και ιδικόν σας, ως γόνων ευλαβών Καππαδοκών, την διατήρησιν ζώσης της μνήμης της ηρωοτόκου και Αγιοτόκου Καππαδοκικής γης και μέσω της επαφής προς τον τόπον να συνεχίσωμεν την επικοινωνίαν με την ψυχήν των προαπελθόντων Καππαδοκών, εις τούς οποίους "πνεύμα διήλθε και ουχ υπάρχει και ουδείς ανθρώπων επιγινώσκει τον τόπον αυτού" (πρβλ. Ψαλμ. 102, 16), εκεί που αναμένει την τελικήν θείαν κρίσιν κατά τα επί γης έργα.  Και ευχόμεθα όλα τα πνεύματα των προαπελθόντων πατέρων μας να αναπαύωνται "εις την κατάπαυσιν του Κυρίου", εις το ανέσπερον φως της Αναστάσεως, που πηγάζει από τον θεοδόχον Ταφον Του. Και αν όμως δεν γνωρίζωμεν που είναι το πνεύμα, βιώνομεν ότι Χριστός Ανέστη και αληθώς μαρτυρείται εις όσα δια της Χαριτος του Θεού κατέλιπε και ενταύθα το καππαδοκικόν πνεύμα προς ευρύτερον παραδειγματισμόν.

Χρέος και ευθύνη όλων μας είναι να ενισχύσωμεν την προσπάθειαν αυτήν, την αναζωογόνησιν δηλαδή της πνευματικής παραδόσεως της Καππαδοκίας και την εμπειρίαν του χριστιανικού τούτου πολιτισμού, του μεγαλουργήσαντος επί δύο και πλέον χιλιετίας.

Ως ο τυφλός εκ γενετής, αναζητούμεν και ημείς εις τούς τόπους τούτους το φως εκείνο της ζωής, τον οποίον εφώτιζε τόσους αιώνας τούς πιστούς της Αξού να έχουν ως μοναδικόν προορισμόν εις την ζωήν των, Εκείνον, "τον κατελθόντα εκ των ουρανών και σαρκωθέντα εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου και ενανθρωπήσαντα, σταυρωθέντα, παθόντα και ταφέντα και αναστάντα εκ νεκρών..., δι' Ου τα πάντα εγένετο", και ο Οποίος είναι ο μόνος ιατρός των ψυχών και των σωμάτων μας, ο χορηγός του φωτός.

Είναι αληθώς μεγάλη ευλογία η λατρευτική αυτή σύναξίς μας. Διότι τελείται εις τον Ναόν μιας χαρακτηριστικής πνευματικής μορφής της Καππαδοκίας, της Οσίας Μακρίνης, η οποία εσφράγισε δια του βίου της τον γυναικείον Ορθόδοξον Μοναχισμόν και υπήρξεν υπόδειγμα αγίας γυναικός. Ήτο η προστάτρια των προγόνων σας και η ευλάβεια και καταφυγή προς την Αγίαν είχε κεντρικήν θέσιν εις την ζωήν των. Εις το όνομά της εσεμνύνοντο πολλαί εξ αυτών και μετά τον Κυριον και την Παναγίαν Μητέρα Του εκείνην επεκαλούντο εις εύκαιρον βοήθειαν. Το εκτός του Ιερού τούτου Ναού βαθύ φρέαρ του Αγιάσματός της προσέφερεν αενάως την ίασιν εις πλήθος ασθενούντων, χριστιανών και μη, ως μία άλλη αληθής κολυμβήθρα του Σιλωάμ. Διατί; Απλώς, διότι "δι  ἀσκήσεως και ηθών τελειότητος εχρημάτισε νύμφη του Σωτήρος Χριστού περίδοξος" (Απολυτίκιον). Η Αγία και οι τέσσαρες αδελφοί της, ο Μεγας Βασίλειος, ο Άγιος Γρηγόριος Νυσσης, ο Άγιος Ναυκράτιος και ο Άγιος Πετρος Σεβαστείας, συνετέλεσαν σημαντικώς εις την ανάδειξιν της Καππαδοκίας ως θερμοκηπίου ανθήσεως της χριστιανικής πίστεως και μαρτυρίας.

Η διατήρησις, λοιπόν, ασβέστου της μνήμης της γενετείρας των μακαρίων και δια την φιλευσέβειαν διακρινομένων προγόνων σας, με την πολυποίκιλον δραστηριότητα των Συλλόγων σας απανταχού της γης, και μάλιστα εις την ευλογημένην Ελλάδα, αποτελεί και χρέος ευγνωμοσύνης προς εκείνους, αλλά και χρέος ωφελείας  προς τούς σημερινούς και τούς επερχομένους μέχρι της συντελείας του αιώνος απογόνους των. Η καλή γνώσις της ιστορικής πορείας και της Ριζης μας είναι η  ασφαλιστική δικλείς δια την καρποφορίαν του μεταφυτευθέντος Δενδρου δια της μιμήσεως αξιεπαίνων πράξεων και της αποφυγής επιμέμπτων λαθών. Συγχρόνως, η άρδευσις της πορείας του βίου με τον πλούτον της πατρογονικής παραδόσεως συντελεί καταλυτικώς εις την κοινωνικήν εξισορρόπησιν και αποτελεί την βάσιν δια την χάραξιν περαιτέρω ορθών πρωτοβουλιών και ενεργειών.

Αδελφοί και Πατέρες,

Υμνούντες απόψε Πατέρα, Υιόν και Άγιον Πνεύμα Θεόν, εδώ εις την Αγίαν Μακρίναν της Αξού, είναι βαθυτάτη και συγκλονιστική η συγκίνησίς μας από τον παλμόν των καρδιών σας, τον οποίον αισθανόμεθα να αντηχή εις την ιδικήν μας καρδίαν. Από όλας τας χαράς, τας οποίας δύναται να αισθανθή ο άνθρωπος, η πλέον πλουσία, η περισσότερον πλήρης, η χαροποιούσα την όλην ύπαρξιν περισσότερον από κάθε άλλην, είναι η χαρά της καρδιακής κοινωνίας, της ταυτότητος των αισθημάτων, της εκπομπής και λήψεως εις την ιδίαν συχνότητα της αμοιβαίας αγάπης και τιμής, του σεβασμού και της εκτιμήσεως του ενός προς τον άλλον.

 Ήδη από της αρχαιοτάτης εποχής οι κατοικήσαντες  εις τον ευλογημένον αυτόν τόπον, παλαίοντες μεταξύ του καλού και του κακού, είχον διαγνώσει την υπερτέραν και αυτής της ζωής χαράν της φιλίας και της συγκροτούσης τον κόσμον φιλότητος. Διο και απεδέχθησαν προθύμως και διέσωσαν και διέδωσαν, με τους λόγους και τα έργα τους, με τα συγγράμματά τους, το χριστιανικόν κήρυγμα της αγάπης και της ειρήνης και της συνυπάρξεως και συνεργασίας με όλους τούς λαούς και απέρριψαν ως κίβδηλα τα κηρύγματα του μίσους και της βιαίας επικρατήσεως. Και εγίνοντο με την χάριν του Θεού φωτοδόται και εκπολιτισταί, και ως μικρά ζύμη επέδρων ευεργετικώς επί των ανθρωπίνων κοινωνιών, ως μαρτυρεί η ιστορία. Το Οικουμενικόν Πατριαρχείον καυχάται δια τους Καππαδόκας, τους μικρούς μεν εις αριθμόν αλλά μεγάλους εις αισθήματα.  Καυχάται δια τους αειμνήστους Καππαδόκας αλλά και δια σας, τέκνα εν Κυρίω αγαπητά και περιπόθητα, τους απογόνους αυτών, δια την σταθεράν προσήλωσίν σας εις τας ευαγγελικάς αρχάς της αγάπης και της αδελφωσύνης προς όλους, ανεξαρτήτως πίστεως και εθνικότητος, διότι η στάσις σας αυτή είναι η μόνη η οποία δικαιώνει την ανθρωπίνην ιδιότητα.

 Η αγάπη μαλακώνει τας σκληράς καρδίας, συναδελφώνει τούς εχθρούς, ευρίσκει διεξόδους εις τα αδιέξοδα, φωτίζει τα σκότη των καρδιών, δίδει αξίαν εις την ζωήν, επιτυγχάνει τα ακατόρθωτα. Εκεί όπου η ισχύς αποτυγχάνει να επιβάλη το θέλημά της και προκαλεί το σφίγξιμον των χειρών εις γρόνθους, η αγάπη θερμαίνει την ατμόσφαιραν και μεταβάλλει τούς σφιγμένους γρόνθους εις ανοικτάς αγκάλας.

 Η Μητηρ Εκκλησία αγάλλεται και χαίρει έχουσα τοιαύτα τέκνα. Αυτής της Μητρός σας Εκκλησίας της Κωνσταντινου-πόλεως τον θερμόν ασπασμόν και την ευχήν μεταφέρομεν εις υμάς τους ευλαβείς προσκυνητάς και αποστέλλομεν από εδώ προς πάντας τους όπου γης Καππαδόκας, από του πρεσβυτέρου μέχρι του τελευταίου παιδιού.

 Είναι ευχή ευπρόσδεκτος εις τον Θεόν, διότι προέρχεται από καρδιά όντως μητρική, καρδιά που ξεχειλίζει από αγάπην και ασπάζεται περιπαθώς τούς πάντας μέσα εις ένα αγκάλιασμα οικουμενικόν.

 Και ακόμα, η ευχή την οποίαν σας μεταφέρομεν από την βασιλίδα των πόλεων, είναι ευχή μητέρας πονεμένης, Εκκλησίας που βαστάζει εν τω σώματι αυτής τα στίγματα του Κυρίου, που φέρει τον ονειδισμόν του Χριστού, που χρειάζεται την αγάπην και την προσευχήν όλων σας. Ανοίξατε, λοιπόν, διάπλατα τας καρδίας σας προς την Μητέρα σας Εκκλησίαν και στηρίξατέ την, δια να συνεχίση την μαρτυρίαν και την αποστολήν της -αποστολήν χρήσιμον εις όλους, όντως οικουμενικήν. 

 Και δεχθήτε ως αντίδωρον την ευλογίαν της του Θεού Σοφίας και της του Θεού Ειρήνης, καθώς επίσης και το φως το ανέσπερον και αναστάσιμον, το οποίον αιώνες τώρα μας έρχεται από την χώραν των ζώντων.

 Σας ομιλούμεν, λοιπόν, απόψε, εις τον χώρον αυτόν, μετά 90 χρόνια σιωπής, ο Πατριάρχης σας, δι  ὁρατῶν και αοράτων και λέγομεν επιγραμματικώς προς εαυτούς και αλλήλους:

 Ο Χριστός εν τω μέσω ημών! Η χάρις και η αγάπη Αυτού μετά πάντων. Χριστός Ανέστη! 

Οι Έλληνες και η αρετή της Αυτομεμψίας

  Κατερίνα Δ. Χατζοπούλου

Η αυτομεμψία είναι μία από τις μεγάλες χριστιανικές αρετές, που απαντά για πρώτη φορά ως όρος στον Ιωάννη της Κλίμακος. Αυτομεμψία είναι το να μέμφεται, να κατηγορεί δηλαδή κανείς τον εαυτό του για τις δυσμενείς, αντίξοες καταστάσεις της ζωής και να μην σπεύδει να ρίξει την ευθύνη στους άλλους. Εκτιμάται πολύ μέσα στο πλαίσιο της χριστιανικής ηθικής και προτείνεται ως μία από τις σκάλες τις ταπείνωσης. Ωστόσο, η εντύπωση που δίνει ο λαός μας επ’αυτού είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη. Έχουμε μεγάλη διάκριση στην αυτομεμψία. Γι αυτό ακούει κανείς τόσο συχνά το περιβόητο «εμείς φταίμε» εδώ και χρόνια. Λες και απ’όλα τα διδάγματα του Χριστιανισμού, οι Έλληνες, ως λαός, μόνο αυτό εμπεδώσαμε. Τίποτε άλλο δεν καταλάβαμε. Ου κλέψεις. Όχι. Ου μοιχεύσεις. Όχι. Ου ψευδομαρτυρήσεις. Ούτε. Αγάπα τον πλησίον σου. Όχι. Εμείς μόνο την αρετή της αυτομεμψίας κατανοήσαμε σε βάθος. Παντού ακούγεται το περίφημο «εμείς φταίμε», «εμείς που τους ψηφίσαμε», «εμείς φταίμε», για τον ένα ή τον άλλο λόγο. Λες και οτιδήποτε μας οδηγεί στην απραξία είναι καλό ή προτιμότερο, και όλα τα χρόνια στις συζητήσεις μας, δημόσιες και ιδιωτικές, αναλωνόμαστε στο να περιγράφουμε ένα αδιέξοδο: «Έτσι είναι τα πράγματα και έτσι θα είναι», «Έτσι είναι ο Έλληνας και δεν αλλάζει». Θα άρουμε την ενοχή απο τους ενόχους, για να την παρουμε κι αυτην στην πλατη μας. Ο υπεύθυνος δεν δικαιούται καν να φταίει. Τόσο άχρηστος είναι. Για όλα φταίει ο μέσος Έλληνας, εσύ, εγώ, ο περιπτεράς, που έπρεπε να ξέρει ότι τα νούμερα με τα οποία μπήκαμε στο ευρώ ήταν πλασματικά. Έπρεπε να μην πάρει από τα δάνεια που απλόχερα του δίνονταν όλα τα τελευταία χρόνια. Έπρεπε να μην παρασυρθεί από το σκάνδαλο του χρηματιστηρίου και τις δημόσιες δηλώσεις πολιτικών. Να μην είναι άπληστος. Έπρεπε να μην ψηφίσει κανένα από τα μεγάλα κόμματα που τα θαλάσσωσαν στο παρελθόν, αλλά το Κόμμα Ελλήνων Κυνηγών. Έτσι, για να ανανεώνονται τα πρόσωπα. Άλλωστε, είναι πειρασμός η καραμπίνα. Γιατί το πρωθυπουργιλίκι, σε αντίθεση με τη χειρομαντεία, δεν είναι κληρονομικό χάρισμα. Άλλος κανείς να του πούμε τη μοίρα; Αλλά δεν θα πω φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους. Ου φονεύσεις. Ας τηρήσουμε και καμιά άλλη από τις επιταγές του Χριστιανισμού εκτός από την αυτομεμψία. Δεν είναι κακό. Οι υπεύθυνοι ευθύνονται. Και ευθύνονται όχι για να τιμωρηθούν, δεν πειράζει, αλλά για να προηγηθούν στο κόστος της παρούσας κατάστασης. Ας δημεύσουν και καμιά περιουσία ή ας πουλήσουν και το νεφρό τους προτού μας κάνουν όλους δωρητές, όλους εμάς που «φταίμε». Όσο για την αυτομεμψία μας, αυτή δεν είναι ένδειξη ταπείνωσης, αλλά νωθρότητας και αλαζονείας. Ο υπεύθυνος κατά τη γνώμη μας δεν δικαιούται καν να φταίει. Τόσο άχρηστο τον θεωρούμε μέσα στη χώρα της εγκατάληψης. Ένδειξη αλαζονείας. Μας το επισημαίνει ήδη πολύ νωρίς και ο ανώνυμος λατινογενής συγγραφέας του Χρονικού του Μορέως, κειμένου του 14ου αιώνα μ.Χ., ο οποίος δεν διακρίνεται για τις φιλελληνικές του τοποθετήσεις. Διαβόντα γὰρ χρόνοι πολλοὶ αὐτεῖνοι οἱ Ρωμαῖοι, Ἓλληνες εἶχαν τὸ ὄνομα, οὕτως τοὺς ὠνομάζαν, ––πολλὰ ἦσαν ἀλαζονικοί, ἀκόμη τὸ κρατοῦσιν–– Το Χρονικόν του Μορέως, στίχοι 794–796