ΓΙΑΤΙ ΑΛΛΑΞΑΝ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Αντώνιος Χατζόπουλος
ΒΙΒΛΙΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ
Γιατί άλλαξαν τα βιβλία;

Η ανανέωση και η προσαρμογή της ελληνικής κοινωνίας προς τα νέα πανευρωπαϊκά και παγκόσμια δεδομένα κατά τις τελευταίες δεκαετίες, δεν ήταν δυνατό να μη συμπεριλάβει και την ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα, που αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού κοινού πολιτισμού. Έτσι αναπροσδιορίστηκαν οι άξονες της μαθησιακής διαδικασίας με βάση τα κρατούντα στην ΕΕ, αλλά κυρίως με βάση τα νέα παιδαγωγικά κριτήρια που απαιτεί ένα σύγχρονο και ποιοτικό σχολείο.

Στο σκεπτικό της αναγκαιότητας του αναπροσδιορισμού των στόχων της μαθησιακής διαδικασίας αναφέρεται εκτενώς ο νομοθέτης του ΔΕΠΠΣ. Εκεί μεταξύ άλλων διαβάζουμε:«Οι ραγδαίες μεταβολές στην κοινωνία τα τελευταία χρόνια και η ταχύτατη διακίνηση των πληροφοριών και η αύξηση της γνώσης και της τεχνολογίας επιβάλλουν την σωστή ανάπτυξη της προσωπικότητας του μαθητή στο ίδιο το σχολείο και την αρμονική ένταξή του στην κοινωνία. Επιτακτική ήταν ανάγκη να ενισχυθούν αποτελεσματικά οι μαθησιακές και κοινωνικοποιητικές λειτουργίες του σχολείου, ώστε να διαμορφωθεί ένα ισχυρό και σύγχρονο σχολικό παιδαγωγικό περιβάλλον. Κατά συνέπεια ήταν απαραίτητος ένας εκπαιδευτικός σχεδιασμός, με έναρξη από την υποχρεωτική εκπαίδευση και υπό το πρίσμα των νέων δεδομένων αλλά και των επιθυμητών επιδιώξεων. Ο σχεδιασμός αυτός πρέπει να οδηγεί στη διαμόρφωση ενός εκπαιδευτικού συστήματος το οποίο πρέπει να ανταποκρίνεται στη δυναμική των καιρών και να απαντά στις προκλήσεις της εποχής μας, καθώς η βασική διαμόρφωση του ισχύοντος εκπαιδευτικού συστήματος απαιτεί γενναίες προσαρμο¬στικές αλλαγές» . Έτσι θεωρήθηκε αναγκαίο να προωθηθούν μεταξύ άλλων ορισμένες αλλαγές που προσαρμόζουν το εκπαιδευτικό μας σύστημα με αυτό της ΕΕ, το καθιστούν περισσότερο δυναμικό και ποιοτικό, διατηρώντας ταυτόχρονα την εθνική μας ταυτότητα και εθνική αυτογνωσία. Τα νέα δεδομένα επιτρέπουν στους μαθητές/τριες να αναπτύξουν την προσωπικότητα τους με κριτική και διαλεκτική ικανότητα και με θετική διάθεση για συνεργασία και αυτενέργεια. Αποσκοπούν στο να καλλιεργήσουν μια προσωπικότητα υπεύθυνη, δημο¬κρατική και ελεύθερη, με κοινωνικές και ανθρωπιστικές αρχές, χωρίς θρησκευτικές και πολιτισμικές προκαταλήψεις. ‘Έτσι αναπροσαρμόστηκαν πρωτίστως οι αρχές και οι σκοποί της εκπαίδευσης, άλλαξαν τα ΑΠΣ της Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης και τέλος τα σχολικά βιβλία. Τα νέα βιβλία εφαρμόζουν στην πράξη όλα όσα προβλέπει το ΔΕΠΠΣ. Είναι σχεδιασμένα με επίκεντρο τους μαθητές/τριες και έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

• Το βιβλίο του εκπαιδευτικού (κυκλοφορεί για πρώτη φορά) διευκολύνει τους διδάσκοντες να εφαρμόσουν στην πράξη τα νέα δεδομένα.
• Υπάρχουν λιγότερες διδακτικές ενότητες με σκοπό να διδάσκεται κατά το σχολικό έτος όλο το βιβλίο (μέχρι τώρα ήταν άθλος να «βγει» η ύλη!).
• Η επιστημονική γνώση μετατρέπεται σε σχολική. Η δ.ε. είναι κατανοητή.
• Όλες οι ενότητες έχουν συγγραφεί με βάση τη διαθεματικότητα που προάγει την κριτική σκέψη.
• Υπάρχουν πολλές προτάσεις διαθεματικών και διεπιστημονικών εργασιών.
• Η πλούσια εικονογράφηση είναι εξαιρετικά θετικό στοιχείο για την καλλιέργεια της φαντασίας και της περιέργειας των μαθητών.
• Τα ερωτήματα δεν αποσκοπούν μόνο στην αναπαραγωγή της ύλης, αλλά προάγουν την ερευνητική διάθεση των εφήβων.

Όλα τα παραπάνω που απουσίαζαν από τα προηγούμενα ΑΠΣ και τα βιβλία συντελούν στην μετουσίωση της διδακτέας ύλης των ενοτήτων από αποσπασματική γνώση σε συνολική. Το νέα λογισμικό (CD) είναι μία εντυπωσιακή δημιουργία και είναι κοινό για όλες τις τάξεις. Η προβολή του θα γίνεται μέσω Internet προκειμένου να δίνεται η δυνατότητα ανανέωσης. Είναι συν τοις άλλοις μία λεπτομερής περιήγηση σε ορθόδοξο ναό, σε εκκλησιαστικό μουσείο, αλλά και γνωριμία με ευκτήριους οίκους των μονοθεϊστικών θρησκειών.

Η εκπαιδευτική κοινότητα θα αξιολογήσει στην πράξη τα νέα βιβλία και το νέα λογισμικά. Η κρίση της θα έχει βαρύνουσα σημασία για τις μελλοντικές διορθωτικές και ανανεωτικές παρεμβάσεις.

Ποια είναι η φιλοσοφία τους, το περιεχόμενό τους;

Η γενικότερη φιλοσοφία των νέων βιβλίων πηγάζει, όπως είναι φυσικό, από τις γενικές αρχές της ελληνικής εκπαίδευσης, από τους ειδικούς και γενικούς σκοπούς του ΜτΘ, αλλά και από το περιεχόμενο των ΑΠΣ Θρησκευτικών. Έχοντες την παραπάνω ζύμη οι συγγραφείς ενσωμάτωσαν με αριστοτεχνικό τρόπο στα βιβλία όλα εκείνα τα στοιχεία που οδηγούν το μαθητή στην αυτόνομη και εκούσια μάθηση και όχι στην αποστήθιση. Μπορούμε να πούμε ότι τα ΑΠΣ είναι το αρχικό υλικό με το οποίο κτίστηκε όλο το οικοδόμημα των βιβλίων και του βοηθητικό υλικό. Αυτό που ουσιαστικά διαφοροποιεί το περιεχόμενό τους από τα προηγούμενα βιβλία, είναι το γεγονός ότι τώρα δίδεται στη διδακτική ενότητα η διαθεματική πνοή που επιτρέπει στους διδασκόμενους να κατανοήσουν καλύτερα την ενότητα. Ο τρόπος δομής και παράθεσης της ύλης, οι ερωτήσεις που υπάρχουν, η μεθοδολογία που αναλυτικά περιγράφεται στο βιβλίο των εκπαιδευτικών (για πρώτη φορά), οι διαθεματικές και οι διεπιστημονικές εργασίες που υπάρχουν ωθούν τους μαθητές στη συνεργασία με τους συμμαθητές τους, στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και στην επεξεργασία της διδακτέας ύλης. Εκτός όμως από τα παραπάνω ο προσανατολισμός και η παράθεση των ενοτήτων φροντίζει για την εισαγωγή των μαθητών στο πνεύμα της έρευνας. Απόλυτα απαραίτητη είναι και η χρήση των νέων τεχνολογιών για την επίτευξη των σκοπών του μαθήματος. Το ΜτΘ διατηρεί την αυτοτέλειά του και η διάρθρωση των μαθημάτων παραμένει ίδια.
Πώς θα αξιολογούμε τους μαθητές/τριες;

Τόσο η διεπιστημονικότητα, όσο και η διαθεματικότητα μεταβάλλουν αναγκαστικά τη μεθοδολογία και τους στόχους της μαθησιακής διαδικασίας κατά την διδακτική ώρα. Η σύγχρονη μεθοδολογία της διδασκαλίας του ΜτΘ είναι απόρροια πολλών παραγόντων. Προϋποθέτει την εφαρμογή των νέων δεδομένων του ΔΕΠΠΣ, την χρησιμοποίηση του βιβλίου του εκπαιδευτικού, αλλά και …
Το νέο ΔΕΠΠΣ, εκτός από τη διδακτική μεθοδολογία, μεταβάλλει ριζικά και τον τρόπο αξιολόγησης των μαθητών. Έτσι η αξιολόγηση της προόδου των μαθητών είναι διαρκής και σκόπιμη λειτουργία, η οποία εν¬σωματώνεται στη διαδικασία της διδασκαλίας και της μάθησης. Η αξιολόγηση των μαθητών βασίζεται κυρίως στη εκτίμηση της επίδοσής τους με βάση συ¬γκεκριμένα κριτήρια, τα οποία προκύπτουν από τους στόχους μάθησης. Το μάθημα των Θρησκευτικών παύει να κινείται με τη στενή διδακτική λογική «παράδοση-εξέταση της διδακτέας ύλης» και με άξονα τον διδάσκοντα. Με τη διαθεματικότητα και την πολύπλευρη θεώρηση όλων των θεμάτων του βιβλίου ανοίγουμε τους ορίζοντες των μαθητών. Αυτενεργούν, σκέπτονται και καλλιεργούν την κριτική τους ικανότητα. Δεν αξιολογούμε μόνο με βάση τη διδακτέα ύλη, αλλά και τις πρωτοβουλίες των μαθητών/τριων κατά τη διάρκεια του μαθήματος, την κριτική τους σκέψη και την ερευνητική τους διάθεση που εμείς οι ίδιοι συστηματικά καλλιεργούμε κατά τη διάρκεια όλου του σχολικού έτους, τις εξωσχολικές πηγές μάθησης που ίδιοι προσφέρουν στο σύνολο της τάξης, την κάθε προσπάθεια που καταβάλλουν οι μαθητές με σκοπό τη συμμετοχή τους στο μάθημα. Η αξιολόγηση των μαθητών αφορά όχι μόνο τις αποκτηθείσες γνώσεις αλλά και την απόκτη¬ση δεξιοτήτων, καθώς και τη διαμόρφωση στάσεων, αξιών και συμπεριφορών. Η αξιολογική διαδικασία πρέπει να χαρακτηρίζεται από διαφάνεια, αξιοπιστία, αντικειμενικό¬τητα και εγκυρότητα. Οι στόχοι και τα κριτήρια αξιολόγησης πρέπει να είναι σαφείς και να γνωστοποιού¬νται έγκαιρα στους μαθητές. Κατά την αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μαθητών και ο ατομικός τρόπος και ρυθμός μάθησης. Επίσης, λαμβάνονται υπόψη παράγοντες, όπως το στάδιο της γλωσσικής ανάπτυξης των μαθητών/τριών, καθώς και οι ευκαιρίες που έχει κάθε παιδί για μάθηση στο κοι¬νωνικό και οικογενειακό του περιβάλλον. (βλ. Πίνακα 2, όπου και ενδεικτικά κριτήρια αξιολόγησης των μαθητών/τριων με βάση το ΔΕΠΠΣ)

4.Ενδεικτικά θέματα για συζήτηση στα πλαίσια του Μαθήματος των Θρησκευτικών στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση
• Παρουσίαση της ΠΔ στην τάξη, ξενάγηση στα περιεχόμενά της
• Ποια είναι η ιστορία της περιοχής και του λαού και της Παλαιστίνης; Πως διαμορφώνεται η θρησκευτική ζωή στους χαλεπούς καιρούς που διέρχεται ο λαός αυτός;
• Η πορεία της δημιουργίας του κόσμου και του ανθρώπου και η εντυπωσιακή σειρά της αφήγησης της ΠΔ που συμπίπτει με την επιστήμη (τελευταίος ο άνθρωπος)
• Οι γλώσσες των ανθρώπων (διαίρεση στη Βαβέλ-ένωση στην Πεντηκοστή)
• Ο νομαδικός τρόπος ζωής των Εβραίων και ο παραλληλισμός του με τη ζωή άλλων νομαδικών λαών
• Οι πρώτες οργανωμένες κοινωνίες των Εβραίων στην ΠΔ ως πρότυπο οργανωμένης κοινωνικής ζωής
• Η πανανθρώπινη σημασία του Δεκαλόγου
• Συζήτηση:ο μονοθεϊσμός του εβραϊκού λαού, ο μονοθεϊστικές τάσεις των αρχαίων Ελλήνων
• Συζήτηση:Η επαλήθευση των προφητειών της ΠΔ στο πρόσωπο του Χρηστού. Οι ψευδοπροφήτες του σήμερα
• Η ειρήνη: ένα πανανθρώπινο όραμα
• Καταγραφή όλων των προεικονίσεων της ΠΔ σε μορφή πίνακα με την αντίστοιχη σημασία στην ΚΔ (π.χ. Εύα-νέα Εύα, διάβαση Ερυθράς-Πάσχα, Ισραήλ-νέος Ισραήλ, κ.ά.)
• Οι εβραϊκές ονομασίες και οι θρησκευτικοί όροι της ΠΔ : η υιοθέτηση τους από άλλους λαούς: π.χ. Ελοχίμ-Αλλάχ, Αβραάμ-Ibrahim, Μιχαήλ, Αλληλούια, Εμμανουήλ, Ιωάννης κ.ά.
• Οι παροιμιώδεις εκφράσεις που έχουν τη ρίζα τους στην ΠΔ (π.χ. έγινε στήλη άλατος, αντί πινακίου φακής, κ.ά.)
• Η πανανθρώπινη σημασία του ιερού βιβλίου των Παροιμιών: ομοιότητες με ελληνικές παροιμίες, οι σήμερα εν χρήσει)
• Ποιοι λαοί μιλούν σήμερα τη γλώσσα που μιλούσε ο Χριστός(Αραμαϊκά); Σε ποιες περιοχές ζουν; Έχουν θρησκευτικές ελευθερίες;
• Στα μέρη της Παλαιστίνης έδρασε ο Ιησούς Χριστός. Ποια είναι η κατάσταση στην Παλαιστίνης σήμερα;
• Τα σημερινά Χριστούγεννα – Η εορτή των Χριστουγέννων (η επιφάνεια – η ουσία)
• Τα διαχρονικά μηνύματα από την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη. Η διαχρονική εφαρμογή των παραβολών στη σημερινή εποχή.
• Ποιος είναι ο πλησίον; Τι κάνουμε για να ανακαλύψουμε τους ανθρώπους που υποφέρουν;
• Θεός και πάσης φύσεως διακρίσεις είναι δύο ασυμβίβαστες έννοιες. Γράψτε τις σκέψεις σας.
• Ο πλούτος και η φτώχεια: πώς τα αντιμετωπίζει ο Χριστός- το Ευαγγέλιο.
• Διαβάστε από το Ευαγγέλιο μερικά θαύματα του Χριστού. Σε τι αποβλέπουν; Τι πραγματικά είναι ένα θαύμα; Ποια η θέση του στη σημερινή πραγματικότητα;
• Τα άτομα με ειδικές ανάγκες (ΑΜΕΑ) και η κοινωνική πραγματικότητα σήμερα .
• Σχολιάστε τη φράση «δίχως Ανάσταση δεν υπάρχει Χριστιανισμός»
• Οι άγιοι Τόποι στο διαδίκτυο: Παρουσιάστε τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ και τις θρησκευτικές παραδόσεις τους
• Οι άγιοι Τόποι στο διαδίκτυο: Ερευνήστε τα ιερά προσκυνήματα της ευρύτερης περιοχής της Ιερουσαλήμ.
• Υπάρχουν σήμερα Χριστιανοί στα μέρη από τα οποία πρωτοξεκίνησε ο Απόστολος Παύλος; Ερευνήστε την κατάσταση των Χριστιανών στη Συρία (18% του πληθυσμού). Ιστορία του ναού του Αγίου Παύλου στη Δαμασκό (στη θέση που είδε το όραμα), Μονές, κ.ά. Αναφορά και στο Πατριαρχείο Αντιόχειας που βρίσκεται στη Δαμασκό. (Ο διδάσκων-ουσα βοηθούν τους μαθητές.)Δίδεται δ/ση ιστοσελίδας με αντικείμενο την Ταρσό της Κιλικίας (νότια Τουρκία), γενέτειρας του Απ. Παύλου (σώζεται μέρος της αρχαίας πόλης). Προτρέπονται οι μαθητές μέσω του διδάσκοντα να σχεδιάσουν χάρτη (και με βοήθεια υπολογιστή) με όλες τις περιοδείες του Απ. Παύλου.
• Να ετοιμαστεί χάρτης με όλες τις πορείες του Αποστόλου Παύλου εντός της Ελλάδας. Απογραφή και των εκκλησιών ή παρεκκλησίων που τιμώνται στο όνομα του Αγίου Παύλου.
• Ο Άγιος Αθανάσιος ήταν από την Αίγυπτο. Οι Κόπτες οι (Χριστιανοί της Αιγύπτου) τον θεωρούν δικό τους, συμπατριώτη τους Άγιο. Το ίδιο ισχύει και για τον Μέγα Αντώνιο και τον Παχώμιο. Ο Μέγας Βασίλειος κατάγονταν από την Καππαδοκία, που κάποτε είχε χιλιάδες Έλληνες Χριστιανούς (σημερινή Τουρκία). Ο μοναχισμός γεννήθηκε στα μέρη της Αιγύπτου και της Παλαιστίνης - 20% των Παλαιστινίων είναι Χριστιανοί». Συλλέγουμε υλικό για τους Κόπτες της Αιγύπτου, για τα μοναστήρια τους, για τις ενορίες τους, για την πνευματική τους κίνηση. Πως διαβιούν με μία άλλη θρησκεία;
• Ερευνούμε την ιστορία της Καππαδοκίας με αφορμή την ενότητα για το Μέγα Βασίλειο, τους χριστιανούς που ζούσαν εκεί και που εκδιώχθηκαν το 1922. Εξετάζουμε εικόνες από την περιοχή. Ποια είναι η κατάσταση σήμερα;Οι μαθητές μπορούν να εργαστούν σε ομάδες. Μπορούν να πάρουν συνέντευξη από Καππαδόκες για να καταλάβουν τη δύναμη της λαϊκής μνήμης. Υπάρχει πληθώρα εικόνων από την Καππαδοκία του σήμερα. Από μονές, ασκητήρια της περιοχής.
• Να συζητηθεί το γεγονός της πρώτης κηρυγματικής δράσης των Αποστόλων στις Συναγωγές (απουσία χριστιανικών ναών, ελευθερία πρόσβασης στις συναγωγές) κ.ά.
• Η διάδοση του Χριστιανισμού σχεδόν σ’ όλα τα μήκη και πλάτη γης δικαιώνει τη στάση του Αγίου Στεφάνου και των Αποστόλων απέναντι στη εβραϊκή παράδοση;
• Έρευνα του αθόρυβου φιλανθρωπικού έργου της Εκκλησίας της Ελλάδος (επίσκεψη στην Αρχιεπισκοπή ή σε μία Μητρόπολη, ποσά που δίνονται κάθε μέρα σε ιδρύματα και σε φτωχούς).
• Συλλέξτε υλικό από το Γραφείο Αντιμετώπισης των αιρέσεων της Αρχιεπισκοπής Αθηνών ( διαδ.). Συζητήστε για τις εξαρτήσεις που μπορούν να δημιουργήσουν οι αιρέσεις.
• Το φιλανθρωπικό έργο της Εκκλησίας της Αλβανίας σ όλους του ανθρώπους ανεξάρτητα από φυλή, γλώσσα και θρησκεία.
• Χριστιανικές φιλανθρωπικές οργανώσεις που δρουν στην Ελλάδα
• Ο Άγιας Ιγνάτιος καταγόταν από τη Συρία. Ερευνήστε με τη βοήθεια, του καθηγητή, του διαδικτύου και της βιβλιογραφίας την κατάσταση των Χριστιανών στη Συρία. Πλυθησμός-Μνημεία-Εκκλησιασιτκή ζωή. Εξετάστε την ιστορία του Βυζαντινού Ναού του Αγίου Παύλου της Δαμασκού, όπου ο Απόστολος άκουσε το Χριστό να του μιλάει. Η εργασία αυτή μπορεί να ισχύει και για τη διδ. ενότητα σχετική με τον Απόστολο Παύλο.
• Η διαχρονικότητα της ελληνικής γλώσσας μέσα από το «Πιστεύω». Ελάχιστοι λαοί κατανοούν σήμερα τη γλώσσα που χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί τους πριν από 1620 χρόνια!
• Στην ΕΕ στην οποία ζούμε υπάρχει απόλυτη θρησκευτική ελευθερία. Είναι μια ανοιχτή κοινωνία όπου συνυπάρχουν λαοί με διαφορετικές παραδόσεις. Η ελευθερία της πίστης είναι αυτονόητη. Υπάρχουν χώρες στον πλανήτη όπου δεν υπάρχει η ελευθερία της θρησκείας;
• Θέματα για συζήτηση στην τάξη:η βία–ο ρατσισμός-η ανεξιθρησκία-ο θρησκευτικός φανατισμός. Η θέση της ορθόδοξης Εκκλησίας που καταδίκασε το ρατσισμό μέσω του Πατριαρχείου το 1878.
• Η ανοχή κάθε θρησκευτικής εκδήλωσης στη σημερινή κοινωνία.
• Τα ερείπια του Ναού της Αγίας Σοφίας στη Νίκαια (σημερινή Τουρκία) όπου έγινε η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος στην οποία γράφτηκαν τα έξι άρθρα του. Οι λειτουργίες που τελεί εκεί ο Οικουμενικός Πατριάρχης κάθε χρόνο. Η σημασία των ιερών χώρων για τους Ορθοδόξους, η σημασία και ο σεβασμός όλων των χώρων λατρείας όλων των θρησκειών.
• Ερευνήστε την ιστορία του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών. Γιατί δε συμπεριλαμβάνονται σ’ αυτό οι «αιρετικές» εκκλησίες;
• Αναφορά στις δυτικού τρόπου εικονογραφίες- εικόνες (π.χ. η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Τήνου είναι δυτικής τεχνοτροπίας) που υπάρχουν στους ελληνικούς ναούς.
• Πριν από λίγα χρόνια ένα ποπ τραγούδι Ισπανών Μοναχών με γρηγοριανή μουσική ήταν πρώτο στην Ευρώπη. Συζητήστε το φαινόμενο της ενασχόλησης των μοναχών της Εκκλησίας με τη μουσική (υπάρχει και στην Ελλάδα), πείτε τις σκέψεις σας.
• Συζητήστε στην τάξη: Γιατί σχεδόν όλα τα μεγαλόπρεπα έργα τέχνης της ανθρωπότητας είναι θρησκευτικά μνημεία;
• Ερευνήστε την ιστορία του Παρθενώνα με έμφαση την χρονική περίοδο που χρησιμοποιήθηκε και ως χριστιανικός ναός. Συζητήστε την τάξη για τις επιδράσεις της αρχαίας ελληνικής τεχνοτροπίας στη βυζαντινή αρχιτεκτονική.
• Υπάρχει σήμερα θρησκευτικός αποχρωματισμός στη δυτική βιομηχανική κοινωνία; Υπάρχει θρησκευτικός αποχρωματισμός στην Ελλάδα;
• Στη δύση υπάρχει ένα κύμα στροφής προς τις θρησκείες της Ανατολής, αλλά και προς την Ορθόδοξη Εκκλησία. Συζητήστε τα αίτια του φαινομένου αυτού στην τάξη.
• Ομάδα μαθητών να σχηματίσει κατάλογο των κυριοτέρων Αγίων που εορτάζονται στην ανατολική και στη δυτική Εκκλησία.
• Τα Μοναστήρια της Αυστρίας
• Ο μοναχισμός στο Ισλάμ ( Οι επιδράσεις που δέχθηκαν οι Σούφι από τη χριστιανική μοναχική ζωή)
• Τα Μοναστήρια του Θιβέτ
• Ο αναχωρητισμός στους Εβραίους
• «Συνάντηση» Ορθοδόξων- Καθολικών στην ΕΕ
• Ορθόδοξες χώρες της Ε.Ε -συνάντηση με τις ομόδοξες και ετερόδοξες Εκκλησίες.
• ¨Άλλες ορθόδοξες Χώρες εκτός ΕΕ
• Η ζωή και η δράση όλων των ορθόδοξων Παροικιών της Ευρώπης
• Αναφορά στη σχέση ορθοδόξων-ετεροδόξων στην Ευρώπη,
• Αναφορά στους διάλογους μεταξύ των Χριστιανών και αλλοθρήσκων
• Αναφορά στις ορθόδοξες Ενορίες που δημιουργήθηκαν από πρώην ετερόδοξους (ενορία γαλλόφωνων Γενεύης, Ενορία Γάνδης του Βελγίου, κ.ά.).
• Στις διδακτικές ενότητες στις οποίες αναφέρονται ετερόδοξοι, αλλόθρησκοι, μπορούμε να δώσουμε στους μαθητές τις εξής εργασίες: Οι Καθολικοί της Σύρου, Η εβραϊκή κοινότητα της Καβάλας, της Θεσσαλονίκης, του Διδυμοτείχου της Πρέβεζας. Επίσκεψη σε καθολικό ναό, καταγραφή των εντυπώσεων από επίσκεψη σε προτεσταντικό ναό σε συνδυασμό με βιβλιογραφία, επίσκεψη σε τέμενος, συνομιλία ή ερωτηματολόγιο με ετεροδόξους, αλλόθρησκους.

Γ.ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΤΘ

Ως δείγμα διαθεματικής, διεπιστημονικής και διαπολιτισμικής επεξεργασίας ενός θέματος με βάση το μάθημά μας, παραθέτουμε μία διαθεματική εργασία Η εργασία που παρατίθεται απαιτεί σχετικά μακρόχρονη επεξεργασία του θέματος και απευθύνεται σε μαθητές/τριες της Γ΄ Γυμνασίου.

ΘΕΜΑ : «ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΥΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΣ ΜΟΥ: ΑΡΜΕΝΙΟΙ»
Επιλογή:Το θέμα αυτό αποτελεί συμβολή στην κατανόηση της ιστορίας, της γλώσσας και του πολισμού ενός πανάρχαιου ιστορικού λαού, που η συνύπαρξή του με τον ελληνικό ανάγεται στους πρωτοχριστιανικούς χρόνους. Οι Αρμένιοι αναφέρονται στα βιβλία των Θρησκευτικών και της Ιστορίας.Η ύπαρξη ζωντανών και δραστήριων αρμενικών Κοινοτήτων (παροικιών) σε τοπικό επίπεδο (Καβάλα, Κομοτηνή, Αλεξανδρούπολη, Διδυμότειχο), αλλά και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας, καθιστά αναγκαία την ουσιαστική γνωριμία με την παράδοση και με τον πολιτισμό ενός λαού, που πρώτος επίσημα δέχθηκε το Χριστιανισμό.

Η έλευση πολλών προσφύγων αρμενικής καταγωγής που ζουν και εργάζονται τώρα στην περιοχή μας, όπως αυτό συνέβη και μετά τη μικρασιατική καταστροφή (1922), αλλά και η φοίτηση των μαθητών αρμενικής καταγωγής στα σχολεία μας διευκολύνει να γνωρίσουμε τον πολιτισμό και τις παραδόσεις των Αρμενίων και να στηρίξουμε όλους τους ανθρώπους που διώχθηκαν και βρήκαν καταφύγιο στη χώρα μας.

Πέρα από αυτά όμως είναι ουσιαστικό και πάντα επίκαιρο το θέμα της αποδοχής από τους μαθητές μιας ιστορικής θρησκευτικής, πολιτισμικής και γλωσσικής παράδοσης που ζει και δημιουργεί δίπλα μας, που δραστηριοποιείται στον πολιτισμό, στην τέχνη, στα γράμματα, στο εμπόριο κ.ά.

Οι συγγενικές πολιτισμικές παραδόσεις και οι ιστορικοί παράγοντες που οδήγησαν σε παράλληλους δρόμους τους Έλληνες και τους Αρμενίους, η ιστορία των Αρμενίων στους μακρούς αιώνες της ιστορίας και ιδίως στη σύγχρονη ιστορία, έχουν εμφανείς αναλογίες.

Η γνώση της διαφορετικότητας ενός λαού, εκτός από τον παιδαγωγικό και μορφωτικό της σκοπό, συμβάλλει ουσιαστικά και αποφασιστικά στην άρση των αντιλήψεων εκείνων που αποκλείουν και περιθωριοποιούν αυτούς που δεν ανήκουν στη «δική τους» πολιτισμική παράδοση. Η δημιουργική επεξεργασία του θέματος προετοιμάζει τους πολίτες του αύριο, που θα ανέχονται και θα αποδέχονται όλους τους συνανθρώπους τους. Η προαγωγή και αποδοχή των μειονοτικών γλωσσών και των λαών άλλων πολιτισμικών επιρροών είναι βασικός παράγοντας αποδοχής ενός κοινού ευρωπαϊκού πολιτισμού μέσα από τον σεβασμό της ετερότητας. Αυτός είναι και ο κύριος άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφονται οι στόχοι αυτού του σχεδίου εργασίας.

Στόχοι

• Οι μαθητές-τριες γνωρίζουν ένα λαό με ιστορικό πολιτισμό, με αρχαία γλώσσα και με παραδόσεις που είναι συνδεδεμένες με την ελληνική πραγματικότητα, αλλά και με την ελληνική ιστορία .
• Μαθαίνουν την ιστορία ενός πανάρχαιου λαού μέσα από βιώματα που θα τους προσφέρει η ενασχόληση το θέμα αυτό με ουσιαστική δραστηριοποίηση των ιδίων.
• Μέσα από την έρευνα της βυζαντινής εποχής αναφορικά με τους Αρμενίους διδάσκονται και την πολυπολιτισμικότητα του Βυζαντίου, αλλά και της Ευρώπης του σήμερα.
• Εξοικειώνονται με ένα άλλο γλωσσικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Συσχετίζουν την πολυγλωσσία με την πολυπολιτισμικότητα.
• Αποδέχονται το διαφορετικό πολιτισμό, τη διαφορετική γλώσσα και κουλτούρα, τη διαφορετική θρησκευτική παράδοση. Καταρρίπτουν τα στερεότυπα.
• Με την ουσιαστική γνώση των παραδόσεων άλλων λαών αποτρέπεται η ανάπτυξη θρησκευτικού φανατισμού που είναι πολλές φορές «πρόδρομος» φανατικών κοινωνικών συμπεριφορών.
• Διερευνούν επιστημονικά οι ίδιοι την παράδοση αυτή, παρατηρούν, μαθαίνουν, ανακαλύπτουν τις δεξιότητές τους και διδάσκονται μέσα από τη βιωματική γνώση.
• Δεν είναι παθητικοί δέκτες της γνώσης, εμπλέκονται ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία. Εισέρχονται στον επιστημονικό τρόπο εργασίας,καταγραφής και ταξινόμησης του υλικού.
• Ευαισθητοποιούνται επάνω σε ζητήματα μεταναστών, προσφύγων, παλιννοστούντων, μειονοτήτων μέσα από την ίδια την ελληνική και την αρμενική ιστορία.
• Δίδεται ευκαιρία σε μαθητές με γλωσσικές και άλλες μαθησιακές δυσκολίες να αναπτύξουν καινοτόμο και μη «συμβατική» για τα μέχρι τώρα δεδομένα του σχολείου δράση και έτσι να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή τους.
• Επιτυγχάνεται η κοινωνικοποίηση των μαθητών μέσα από την εργασία με άλλους μαθητές, διδάσκεται στην πράξη η αξία της ομαδικής εργασίας και της συνεργασίας.
• Αξιοποιείται η βιωματική εμπειρία ως ουσιαστικός τρόπος μάθησης.

Μεθοδολογία

Η ακολουθούμενη μέθοδος έρευνας είναι ομαδική, πρωτοβουλιακή, συνεργατική και διαθεματική Η ομαδική εργασία είναι απαραίτητη για την επιτυχία του σχεδίου εργασίας. Θα πρέπει οπωσδήποτε να αξιοποιούνται οι μαθητές-τριες με ειδικές μαθησιακές ανάγκες, αλλά και τα παιδιά με ιδιαίτερα εθνοτικά, γλωσσικά, πολιτισμικά, θρησκευτικά και κοινωνοοικονομικά χαρακτηριστικά.

Οι μαθητές αναπτύσσουν πρωτοβουλίες στην αναζήτηση, ταξινόμηση και επεξεργασία των πληροφοριών, συμμετέχουν οι ίδιοι στη μαθησιακή διαδικασία και έτσι η γνώση δεν είναι αποσπασματική. Είναι σημαντικό οι μαθητές να πείθονται με επιχειρήματα από τους διδάσκοντες για την αναγκαιότητα της γνώσης που θα αποκτήσουν μέσα από την εργασία αυτή, αλλά και για την αναγκαιότητα της γνώσης που προσφέρει το σχολείο γενικότερα.

Το θέμα που επιλέχθηκε εμπλέκει τους μαθητές στη διαδικασία της έρευνας, έχει σχέση με την πραγματική και καθημερινή ζωή και έτσι οι μαθητές και το σχολείο αποκτούν ενεργή σύνδεση με το πολιτιστικό και κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ζουν.

Η συνεργασία εκαπιδευτικών και επιστημονικών κλάδων είναι χρήσιμη για την επιτυχή έκβαση της εργασίας. Οι εκαπαιδευτικοί είναι καθοδηγητές-συντονιστές της προσπάθειας των μαθητών.

Οι εκαπιδευτικοί ευαισθητοποιούν τους μαθητές με την ιδέα της αναγκαιότητας της συμβίωσης με άλλους πολιτισμούς της σύγχρονης κοινωνίας. Επισημαίνουν ότι η γνώση του «άλλου», του διαφορετικού, του ανήκοντος σε άλλο πολιτισμικό κύκλο αποκλείει τα αρνητικά στερεότυπα από τη ζωή μας.

Οι μαθητές σχηματίζουν ομάδες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους. Ο διδάσκων-ουσα διερευνούν τα ενδιαφέροντα των μαθητών και τους κατατάσσουν με τη σύμφωνη γνώμη τους σε ομάδες. Ο εντοπισμός και ο συνδυασμός των ενδιαφερόντων των μαθητών αναφορικά με την ένταξή τους στην ομάδα είναι έργο των παιδαγωγών που θα αναλάβουν το σχέδιο, αλλά και όλων των άλλων που θα συνεργασθούν.

Κάθε ομάδα αναλαμβάνει με τη βοήθεια του διδάσκοντα μία διαθεματική δραστηριότητα, αλλά φυσικά δεν αποκλείεται και η δημιουργία ομάδας που η ίδια θα αποκτήσει διαθεματικά ενδιαφέροντα κατά την πορεία της εργασίας. Είναι σημαντικό να καθοριστούν και χρονικά όρια για τη συλλογή του υλικού.

Προτείνεται ενδεικτικά:Η ομάδα μαθητών με ιστορικά ενδιαφέροντα θα αναζητήσει υλικό (βιβλιογραφία-ιντερνετ) με τη βοήθεια του διδάσκοντα, θα πάρει συνεντεύξεις από Αρμενίους με θέμα την πρόσφατη ιστορία, θα μελετήσει την ιστορία των Αρμενίων. Αποφασιστική είναι η συμβολή των εκαπιδευτικών στην ανεύρεση της κατάλληλης βιβλιογραφίας.

Η ομάδα με αρχιτεκτονικά και εικαστικά ενδιαφέροντα θα φωτογραφήσει ναούς και μνημεία της Αρμενικής παροικίας και θα συλλέξει φωτογραφικό υλικό από μνημεία της Αρμενίας ανά τον κόσμο.

Οι μαθητές με μουσικά ενδιαφέρονται θα φέρουν ηχητικά ντοκουμέντα από εκκλησιαστικές εορτές ή από συναυλίες, παρτιτούρες, θα παρουσιάσουν αρμενικά μουσικά όργανα, αρμενική μουσική, αρμένιους μεγάλους συνθέτες (Κομιτάς-Χατσατουριάν).

Μία ομάδα μπορεί να παρουσιάσει τη σχολική ζωή των αρμενικών Σχολείων στην Ελλάδα, τις εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται, τα διδακτικά τους βιβλία, αλλά και τη γενικότερη δράση των αρμενικών κοινοτήτων (π.χ πνευματική ζωή, επαγγέλματα, οικονομική ζωή ).Άλλη ομάδα μπορεί να ασχοληθεί με τον τύπο των Αρμενίων στην Ελλάδα: περιοδικά, εφημερίδες. Ακόμη μπορούν να παρουσιαστούν αρμενικοί δικτυακοί τόποι.

Η συνεργασία των ομάδων, η ανταλλαγή απόψεων και των εμπειριών της παρατήρησης σ’ όλες τις φάσεις της εργασίας είναι απαραίτητη. Μπορεί να υπάρξει και αλλαγή μελών της ομάδας στην πορεία. Η ευελιξία είναι απαραίτητος παράγοντας για την επιτυχία του προγράμματος για το κοινό αποτέλεσμα και την παρουσίαση του υλικού που θα στηριχθεί στις διαθεμαματικές δραστηριότητες που αναγράφονται στην συνέχεια.

Ενδεικτικές δραστηριόητες

• Καταγραφή της ιστορίας και της δράσης Αρμενικών παροικιών της Ελλάδας.
• Ιστορικές πληροφορίες στους ιστορικούς συγγραφείς για την Αρμενία και τους Αρμενίους στον ελληνικό χώρο (Αρχαιότητα-Βυζάντιο-Σύγχρονη).
• Πληροφορίες για την αρμενική γλώσσα και το αρμενικό αλφάβητο. Έρευνα για τις μεταφράσεις των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων στα αρμενικά.
• Ανάγνωση-παρουσίαση μεταφρασμένων στα ελληνικά λογοτεχνικών και ποιητικών κειμένων αρμενίων δημιουργών.
• Η γενοκτονία των Αρμενίων. Πηγές: Ιστορικά κείμενα-μαρτυρίες.
• Εκκλησιαστική διοίκηση. Η ζωή της ενορίας. Θρησκευτικοί συμβολισμοί και λατρευτικές συνάξεις. Επισκέψεις σε ναούς, παρακολούθηση εκκλησιαστικής ακολουθίας, θρησκευτικής εορταστικής εκδήλωσης.
• Επισκέψεις σε εκπαιδευτήρια των Αρμενίων, Συνομιλίες-συνεντεύξεις με μαθητές και με εκπαιδευτικούς. Καταγραφή-αξιολόγηση-παρουσίαση αρμενικών διδακτικών βιβλίων.
• Επισκέψεις σε Σωματεία και Συλλόγους. Συμμετοχή στις δραστηριότητές τους.
• Επισκέψεις σε αρμενικά τυπογραφεία εφημερίδων και περιοδικών (Αθήνα) Καταγραφή εφημερίδων – περιοδικών με τη βοήθεια και των μαθητών αρμενικής καταγωγής.
• Επισκέψεις σε μουσεία και μόνιμες εκθέσεις.
• Παρατήρηση-καταγραφή επαγγελματικών ενασχολήσεων των Αρμενίων και αξιολόγηση της συμβολής τους στην τοπική οικονομία.
• Παραγωγή βίντεο, φωτογραφικού υλικού από ναούς και αρμενικές εκθέσεις με θέμα την αρμενική ιστορία, τη γεωγραφία, την αρχιτεκτονική, τα ήθη και έθιμα τη λαογραφία, τις μικρογραφίες, τα κεντήματα κ.ά .
• Αναζήτηση-αξινόμηση-αξιολόγηση ιστοσελίδων γύρω από διάφορα θέματα των Αρμενίων.
• Έρευνα ιστορικών μορφών των Αρμενίων που έζησαν στην Ελλάδα.
• Έρευνα ηθών - εθίμων, γαστρονομία.
• Μουσική παράδοση του αρμενικού λαού. Συλλογή ηχητικών ντοκουμέντων.
• Συνεντεύξεις από τους ιερείς και τους υπεύθυνους της παροικίας, ή υπεύθυνους των δραστηριοτήτων των Αρμενίων.
• Σύνταξη Ερωτηματολογίων με διάφορα θέματα (π.χ. ποσοστό μαθητών αρμενικής καταγωγής στα σχολεία, μικτοί γάμοι, κ.ά.).

Διεπιστημονικότητα:

• Αισθητική αγωγή
• Γεωγραφία
• Θρησκευτικά
• Ιστορία (Αρχαία -Βυζαντινή-Νεότερη-Σύγχρονη)
• Κοινωνιολογία-ανθρώπινα δικαιώματα
• Λαογραφία
• Λογοτεχνία-Ποίηση
• Μουσική-Ζωγραφική
• Πληροφορική
• Ξένες γλώσσες