ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ (ΜΘ) ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ


dr Πλακωτή Ελένη,Αλεξανδρούπολη
 ΔΙΔΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ

 «’Εποίησε τε εξ ενός αίματος παν έθνος ανθρώπων κατοικείν το πρόσωπον της γης, ορίσας προστεταγμένους καιρούς και τας οροθεσίας της κατοικίας αυτών, ζητείν τον Κύριον, ει άρα γε ψηλαφήσειαν αυτόν και εύροιεν, και γε ου μακράν από ενός εκάστου ημών υπάρχοντα» Πρ. 17, 26-27.
Οι παραπάνω στίχοι του αποστόλου Παύλου μας εξηγούν ότι ο Θεός εμφύτευσε τον πόθο στους ανθρώπους να  αναζητούν πάντοτε τον Κύριο, και να προσπαθούν να τον ψηλαφίσουν, αν και Αυτός υπάρχει πολύ κοντά στον καθένα από τους ανθρώπους.
Λαμβάνοντας ως αφετηρία τα παραπάνω λόγια του αποστόλου Παύλου, εμείς οι Χριστιανοί, πρώτοι απ’ όλους βλέπουμε τις άλλες θρησκείες με σεβασμό, ως προιόντα τόσο της διαρκούς παρουσίας του Θεού στον  κόσμο και στην ιστορία, όσο και της νοσταλγίας του ανθρώπου γι’Αυτόν.
Πράγματι στη δεύτερη  τάξη της Δευτέρας Λυκείου διδάσκονται τα ξένα θρησκεύματα από τα οποία, αν εξαιρέσει κανείς την αρχαία ελληνική θρησκεία, αποτελούν όλα ζωντανές θρησκείες αποδεκτές από ένα τεράστιο σύνολο ανθρώπων του πλανήτη.
Πιστεύουμε ότι η σωστή , αντικειμενική ενημέρωση των μαθητών για τις θρησκείες αυτές είναι απαραίτητη,  ιδιαίτερα στη σημερινή πολυπολιτισμική κοινωνία, που ολοένα και περισσότερο  η ελληνική κοινωνία μετατρέπεται. Από την άλλη πλευρά εμφανίζεται ως μεγάλη πρόκληση για τον Θεολόγο , η διαπολιτισμική εκπαίδευση, καθώς ο αριθμός των διαπολιτισμικών σχολείων διαρκώς αυξάνεται, και εκεί πλέον  το μάθημα των Θρησκευτικών κινείται μέσα σε πλαίσιο ασφαλώς θρησκειολογικό. Η παρουσία  του Θεολόγου εκπαιδευτικού και σε αυτά τα σχολεία πρέπει να διατηρηθεί συνεχής και η στάση απέναντι στις ξένες θρησκείες οφείλει να είναι αυτή του σεβασμού και της αντικειμενικότητας.
Αλλά και στα υπόλοιπα Λύκεια το ενδιαφέρον των παιδιών για τις ξένες θρησκείες είναι μεγάλο , καθώς καθημερινά πλήθος προκλήσεων από διάφορα θρησκεύματα και παραθρησκευτικά φαινόμενα φθάνουν σε αυτά.  Οι έφηβοι μαθητές  δεν αρέσκονται στη «δογματική» ας μας επιτραπεί ο όρος διδασκαλία.  Θέλουν να συγκρίνουν τις διάφορες θρησκείες  και να καταλήξουν οι ίδιοι σε συμπεράσματα για την πίστη τους και τις απόψεις τους για τη ζωή. Και όλοι μας γνωρίζουμε ότι μέσα από τη σύντομη έστω γνώση των υπολοίπων θρησκειών, αυτό που κατεξοχήν αναδεικνύεται είναι η ανωτερότητα και η ζωντανή πραγματικότητα του Χριστιανισμού.
Γι’ αυτό το λόγο , πιστεύουμε ότι οι θεολόγοι συνάδελφοι δεν πρέπει να συμβιβαστούν με την ιδέα της κατάργησης, ή πολύ περισσότερο της περιφρόνησης του θρησκειολογικού μέρους της ύλης , προδίδοντας το «διδόναι λόγον…παντί τω αιτούντι περί της εν υμίν ελπίδος» Ά Πέτρου 3,15.
 Άλλωστε εκείνο που θα στερεώσει τελικά τους μαθητές στη χριστιανική πίστη δεν είναι η άγνοια των διαφόρων θρησκευμάτων, αλλά η σωστή ενημέρωσή τους πάνω σε κάθε τι που θα μπορούσε να τη ζημιώσει.
Όσον αφορά ειδικότερα στη διδασκαλία των θρησκειολογικών μαθημάτων, οι ειδικοί προτείνουν κάποιο σχέδιο διδασκαλίας, . Πάνω σε αυτό στηριζόμενοι, θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε κάποιες προτάσεις μας , με  κύριο στόχο πάντοτε την καλύτερη και ωφελιμότερη διδασκαλία του μαθήματος.
Συγκεκριμένα για τη διδασκαλία του αυτοτελούς θρησκειολογικού μαθήματος προτείνεται από τους ειδικούς το παρακάτω γενικό σχεδιάγραμμα:

A.     Ψυχολογική προπαρασκευή – έναρξη

Παρουσίαση εικόνων, χαρτών, διαφόρων κειμένων με συμβολικές παραστάσεις, Ναούς, συνάξεις πιστών, θεικές μορφές κ.α. Παρουσίαση χάρτη της περιοχής , θρησκευτικούς ή γεωγραφικούς.
Διανομή και ανάγνωση αντιπροσωπευτικού κειμένου σχετικού με το περιεχόμενο της διδακτικής ενότητας.
Αξιοποίηση ενδεχόμενων γνώσεων των μαθητών ή άλλης εμπειρίας γύρω από το συγκεκριμένο θέμα.

Β. Στάδιο αναζήτησης
Σύντομη επεξηγηματική αναφορά του καθηγητή στο θρησκειολογικό και πολιτιστικό κλίμα για το οποίο προιδεάστηκαν οι μαθητές από το εποπτικό υλικό που προηγήθηκε, ώστε να αντιληφθούν την ιδιαιτερότητα του θρησκεύματος.

Γ. Παρουσίαση των κύριων δομών του θέματος – θρησκεύματος
Χωρίς να δίδονται προεκτάσεις στο ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο, προσπαθεί ο καθηγητής να δώσει συνολική και τεκμηριωμένη εικόνα με βάση αξιόπιστες πηγές.


Δ. Σύγκριση – Αξιολόγηση
Στη φάση αυτή παρουσιάζονται ομοιότητες και διαφορές με άλλα θρησκεύματα, συγγενή, όπως είναι π.χ. ο Ινδουισμός – Βουδισμός, ή μορφές θρησκευτικού βίου και ακολουθεί σύγκριση, ώστε να διακριθούν τα κοινά από τα ιδιαίτερα γνωρίσματα.

Πάνω στο παραπάνω γενικό σχέδιο διδασκαλίας, θα θέλαμε να σταθούμε και να προσθέσουμε ορισμένα πράγματα , που κατά τη γνώμη μας θα πρέπει να ληφθούν υπ’ όψιν από τον εκπαιδευτικό.
1. Κατά τη διδασκαλία του μαθήματος , ο θεολόγος αισθάνεται , συχνά, την παρόρμηση ν’ αντιπαραβάλει, «εγκαίρως , ακαίρως» το Χριστιανισμό με τα «ειδωλολατρικά» θρησκεύματα, δίνοντας στους μαθητές την εντύπωση μιας σύγκρισης ανάμεσα σε «κατώτερες» θρησκείες και σε μια ανώτερη.  Στην προσπάθεια όμως αυτή διαπράττει παιδαγωγικό και μεθοδικό σφάλμα, όπως διαπιστώνεται και από τις αντιδράσεις των μαθητών, και το οποίο δύσκολα μπορεί να επανορθωθεί.
Τέτοιες αντιδράσεις προκαλεί η αίσθηση , κυρίως, ότι ο καθηγητής υπερασπίζεται, με «ιδιοτέλεια», το Χριστιανισμό σε βάρος των άλλων θρησκευμάτων, μια και οι ίδιοι δεν έχουν αποκτήσει σαφή αντίληψη της διαφοράς.  Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι οι έφηβοι είναι ευαίσθητοι σε θέματα κοινωνικών, φυλετικών και θρησκευτικών διακρίσεων, ώστε να μπορούν να παρεξηγήσουν εύκολα τη στάση μας.  Άλλωστε, όπως ήδη επισημάναμε , η γνώση και η σύγκριση είναι προτιμότερο να εκμαιεύεται από τους ίδιους τους μαθητές , όταν αυτοί είναι ώριμοι αρκετά.  Οι συνάδελφοι που διδάσκουν σε τάξεις Λυκείου, γνωρίζουν πολύ καλά ότι οι έφηβοι δεν αποδέχονται εύκολα κάποια γνώμη εάν πρώτα δεν ασκήσουν κριτική πάνω σε αυτήν και δεν την υιοθετήσουν  οι ίδιοι.
Συγκρίσεις διεξοδικές προτείνεται από τους ειδικούς να γίνονται αργότερα, δηλαδή κατά τη διδασκαλία των βασικών αληθειών του Χριστιανισμού που προβλέπονται , άλλωστε και στο νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα.

2. Όσον αφορά την επιλογή της ύλης , ο καθηγητής, λαμβάνοντας υπόψη το περιβάλλον και τις παραστάσεις των μαθητών, τα τυχόν προβλήματα που ίσως δημιουργούνται από την εμφάνιση παραθρησκευτικών φαινομένων, ορίζει προτεραιότητες στα μαθήματα που θα διδάξει . Ίσως, μάλιστα, χρειαστεί να αφιερώσει περισσότερο χρόνο , πληροφορώντας υπεύθυνα τους μαθητές.  Για παράδειγμα , στα μεγάλα αστικά κέντρα υπάρχουν κάποιες «λέσχες Γιόγκα» , ή λαμβάνουν χώρα «μορφωτικές συγκεντρώσεις» οι οποίες υπόσχονται να λύσουν τα προβλήματα των ανθρώπων με τη μύησή τους στην ανάλογη θρησκεία. Σε αυτή την περίπτωση δεν σημαίνει αθέτηση του Αναλυτικού Προγράμματος η αφιέρωση δύο διδακτικών ωρών στη συγκεκριμένη θρησκεία.

3. Η διδασκαλία της θρησκειολογικής ύλης οφείλει να ακολουθεί επιστημονική μέθοδο, ώστε να εξασφαλίζεται η αντικειμενικότητα της παρεχόμενης γνώσης.  Εννοείται ότι ο καθηγητής δεν θα είναι άχρωμος απέναντι στη χριστιανική πίστη προκειμένου να παρουσιάσει τις θρησκευτικές αντιλήψεις λαών με διαφορετικό πολιτισμό.

4. Βασική προυπόθεση είναι η καλή γνώση των διαφόρων θρησκευτικών πηγών και η δυνατότητα διάκρισης σχέσεων και διαφορών μεταξύ τους. Κρίνεται σκόπιμο να παρατίθενται αποσπάσματα από τα ιερά κείμενά των διαφόρων θρησκειών, στα οποία εκφράζεται ο αυθεντικός χαρακτήρας της καθεμιάς. Με άλλα λόγια θα είναι καλό να διδάσκουμε τα διάφορα θρησκεύματα με βάση τα δικά τους κείμενα.  Αντιπροσωπευτικά κείμενα όλων των θρησκειών κυκλοφορούν και στη γλώσσα μας σε αρκετές εκδόσεις :
Βουδισμός-Ινδικά κείμενα , εκδόσεις Δωδώνη, 1980.
Βέδες, εκδ. Δωδώνη, Αθήνα 1978.
Βουδισμός Ζεν (συλλογή κλασικών κειμένων), Μπουκουμάνης, Αθήνα 1977.
Β. Βιτσαξή, Ινδουισμός (κείμενα) , Δωδώνη 1978.
Γ. Μουστάκη, Οι πέντε μεγάλες θρησκείες, Αθήνα 1986, εκδ. Πατάκης.
Γεράσιμος Στουραίτης, Αρχαίες Θρησκείες και Χριστιανισμός, εκδ, Βιβλιοθήκη του ρόδου, Αθήναι 1997.
Αlbert Schweitzer, Ιστορία της Ινδικής φιλοσοφίας, μτφρ. Μάριος Βερέττας, εκδ. Ωρόρα, Αθήνα 1994.
Δημ. Αθανασοπούλου, Το Κοράνιο και η Ελευθερία του Ευαγγελίου, Αθήνα 1994.

5. Ιδιαίτερα , πρέπει να σημειωθεί ότι οι γνωστοί ανά τον κόσμο θρησκειολόγοι, όταν εξετάζουν τα διάφορα θρησκευτικά φαινόμενα δεν δίδουν σημασία στις «φαινομενικές» ομοιότητες ανάμεσα σε αυτά. Αντίθετα επικρατεί η άποψη ότι η «κάθε θρησκεία είναι ένα ξεχωριστό φαινόμενο, που γεννήθηκε κάτω από ιδιαίτερες κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες». Ο ρόλος της Θρησκειολογίας ως επιστήμης γενικά , είναι να αποσαφηνίσει τις ιδιαιτερότητες της κάθε θρησκείας και να εμβαθύνει στους λόγους εμφάνισης και εξέλιξής της.
Αυτού του είδους η έρευνα καλείται «ιστορικοκριτική μέθοδος» σε αντίθεση με τη «φαινομενολογία της θρησκείας» , η οποία ασχολείται με τις επιφανειακές ομοιότητες των θρησκειών και είναι απορριπτέα από το σύνολο των επιστημόνων.
Ο εκπαιδευτικός , λοιπόν κατά τη γνώμη μας θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός , ώστε να μην υποδεικνύει στους μαθητές μόνο τις «φαινομενικές» ομοιότητες ή διαφορές ανάμεσα στα θρησκεύματα , αλλά αντίθετα οφείλει έως ένα βαθμό, να εξηγήσει κατά πόσο δύο φαινόμενα είναι όμοια ή όχι και γιατί. Για παράδειγμα , μπορούμε να εξηγήσουμε στα παιδιά γιατί η καύση των νεκρών δεν αρμόζει στην Ορθόδοξη παράδοση, και όχι μόνο να αναφερθούμε στο ότι δεν εφαρμόζεται στην δική μας πίστη. Κάτι τέτοιο βέβαια, είναι σωστό να γίνει στην  κατάλληλη διδακτική ενότητα.
Οπωσδήποτε , μια τέτοια προσπάθεια απαιτεί και κατάλληλη προετοιμασία από τον εκπαιδευτικό, αλλά η θρησκειολογία δεν είναι μια στείρα αναφορά σε θρησκείες, αλλά κριτική ενασχόληση με αυτές, και αναζήτηση των αιτίων που κρύβονται πίσω από αυτές.  Άλλωστε , όπως όλοι ξέρουμε , οι συνάδελφοι που διδάσκουν στις τάξεις του Λυκείου , είναι πάντοτε άριστα προετοιμασμένοι, διότι διαφορετικά δεν θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στο υψηλό επίπεδο του μαθήματος.
Τέλος προκύπτει το ερώτημα κατά πόσο θα μπορέσει κανείς μέσα σε μια διδακτική ώρα να εμβαθύνει σε ένα θρησκευτικό φαινόμενο.  Εάν δεν μπορεί κανείς να κάνει κάτι τέτοιο , είναι δυνατόν να γίνουν κάποιες έστω υποδείξεις, ή έστω παρατηρήσεις πάνω σε κάποια χαρακτηριστικά στοιχεία.  Για παράδειγμα είναι πολύ εύκολο , όταν αναφερόμαστε στον Ινδουισμό , στις κάστες, να ρωτήσουμε τους μαθητές αν κατά τη γνώμη τους το σύστημα  αυτό ήταν και ένας «τρόπος κοινωνικής υποδούλωσης του πληθυσμού».

Ως επιστέγασμα των απόψεών μας θα παρουσιάσουμε ένα σχεδιάγραμμα διδασκαλίας  μιας διδακτικής ενότητας και ειδικότερα αυτή του Ινδουισμού.  Η θρησκεία αυτή καλύπτεται σε δύο διδακτικές ώρες αλλά το σχέδιό μας θα είναι ενιαίο και για τις δύο ώρες.
Οπωσδήποτε κανείς δεν μπορεί να υποσχεθεί την τέλεια μέθοδο , που εξασφαλίζει την επιτυχία.  Εναπόκειται στη μαεστρία του καθηγητή η επιτυχής μεταφορά της στη διδακτική πράξη. Το σχεδιάγραμμα που προτείνουμε, επιδέχεται πιστεύουμε τροποποιήσεις ανάλογα με το δυναμικό της τάξεως. Κανένας δεν είναι υποχρεωμένος να ακολουθεί πιστά την εφαρμογή ενός σχεδίου διδασκαλίας.  Το καλύτερο, κατά τη γνώμη μας, είναι να δημιουργήσει κανείς ένα δικό του σχέδιο, που ταιριάζει στο επίπεδο της τάξεως στην οποία απευθύνεται.



ΙΝΔΟΥΙΣΜΟΣ

Α. Ψυχολογική προπαρασκευή – έναρξη

Διανέμουμε στους μαθητές τα παρακάτω φωτοτυπημένα κείμενα :

1) «Ψηλή σαν ένα βουνό,
πάνω από χίλιες λεύγες μακριά,
 η αμαρτία που έχει συγκεντρωθεί στη διάρκεια της ζωής .
Μόνη που μπορεί να την εξαλείψει
 Η άσκηση της αυτοσυγκέντρωσης,
χωρίς να υπάρχει κανένας άλλος τρόπος»
( Ουπανισάντ, Η τέλεια συγκέντρωση, εκδ. Δωδώνη, Αθήνα 1978, σ. 84.)
2) « Η ψυχή των πλασμάτων είναι μία , αλλά είναι παρούσα μέσα σε κάθε πλάσμα, ταυτόχρονα ενιαία και πολλαπλή, σαν τη σελήνη που αντανακλάται στα νερά»
(Αl. Schweitzer, Ιστορία της ινδικής φιλοσοφίας, εκδ. Ωρόρα, σ. 73 κ.ξ.)

Προχωρούμε διατυπώνοντας  τις εξής ερωτήσεις : α)Ποια είναι σύμφωνα με το πρώτο κείμενο η γνώμη για την παρούσα ζωή και β) ποιος τρόπος υποδεικνύεται ως μόνος τρόπος σωτηρίας.   Η απάντηση στην πρώτη ερώτηση αναμένεται να είναι ότι η ζωή θεωρείται γεμάτη αμαρτία και η μόνη διέξοδος είναι η άσκηση της συγκέντρωσης.
Ρωτάμε τους μαθητές αν γνωρίζουν θρησκείες όπου ο άνθρωπος συγκεντρώνεται για να ενωθεί με το Θεό. Καθώς μια από αυτές θα είναι ο Ινδουισμός (γιόγκα) θα φθάσουμε στο μάθημα με το οποίο θα ασχοληθούμε. Θα ερωτηθεί φυσικά η τάξη εάν γνωρίζει κάτι για τη θρησκεία αυτή.  Τυχόν γνώσεις θα αξιοποιηθούν για να παρουσιάσουμε τη νέα θρησκεία.

Β. Στάδιο αναζήτησης.
Θα εξηγήσουμε στους μαθητές ότι οι Ινδουιστές πιστεύουν και σε πολλούς θεούς αλλά και σε Έναν , τον Βράχμαν.  Τους πολλούς θεούς τους θεωρούν ως μορφές ή εμφανίσεις του Ενός ή ως δυνάμεις που βοηθούν τον άνθρωπο να σωθεί. Τελικός στόχος του ανθρώπου είναι η σωτηρία από τις διαρκείς μετενσαρκώσεις , και αυτό γίνεται με την ένωσή του με τον Ένα  , το Βράχμαν. Το Βράχμαν αποτελεί την έσχατη ουσία του σύμπαντος και κάθε επιμέρους όντος.
 Άρα με την ενδοσκόπηση, ο άνθρωπος στρέφεται προς το εσώτατο εγώ του και καταλήγει στην αλήθεια ότι ολόκληρη η πραγματικότητα αποτελεί το ανώτατο Ένα , το Βράχμαν. Υποδεικνύουμε στους μαθητές το δεύτερο κείμενο.


Γ. Παρουσίαση των κύριων δομών του θέματος

 Γενικά τα Ινδικά θρησκεύματα είναι ένα χαοτικό μείγμα ετερογενών θρησκευτικών στοιχείων και ιδεολογιών, και αυτό οφείλεται κατά ένα μεγάλο μέρος στην ανάμειξη του πολιτισμού των αυτόχθονων κατοίκων με τους αντίστοιχους των εισβολέων της Ινδίας.

1)      Ο πολιτισμός του Ινδού
Στην κοιλάδα του Ινδού κατοικούσαν ήδη από το 3000 π.Χ.  αυτόχθονες κάτοικοι οι οποίοι κατά τους Ινδολόγους επιστήμονες  πίστευαν ήδη από τότε στην μετενσάρκωση και σε θεούς που διατηρεί μέχρι σήμερα ο Ινδουισμός.
2)      Οι Άριοι- Βεδική θρησκεία
Εισέβαλαν στην Ινδία περί το 1500 π.Χ. και η θρησκεία τους ονομάστηκε Βεδική από τα ιερά βιβλία τους που ονομάζονται Βέδες. Στη  θρησκεία τους επιβίωσαν και στοιχεία της προάριας θρησκείας του αυτόχθονου πληθυσμού.  Ο τελευταίος , περιορίστηκε στη νότια Ινδία .
Ντάρμα : η παγκόσμια τάξη, η οποία υπάρχει στη δομή και λειτουργία του κόσμου αλλά και της κοινωνίας.  Η σύμφωνη με αυτό ζωή του ανθρώπου είναι υποχρεωτική και αποτελεί πράξη θρησκευτικού χαρακτήρα.
Κάστες : Οι Άριοι επέβαλαν το χωρισμό τη ινδικής κοινωνίας σε τέσσερις κάστες, δηλαδή κοινωνικές τάξεις (ιερείς, πολεμιστές, καλλιεργητές, χειρώνακτες). Στην τελευταία και κατώτερη τάξη ανήκαν οι  αυτόχθονες κάτοικοι.  Ο ινδολόγος Χέλμουτ Γκλάζεναπ πρόκειται για διαίρεση της κοινωνίας με πολιτικό χαρακτήρα, προκειμένου να δια τηρούν οι Άριοι το προβάδισμα έναντι των άλλων φυλών.
Η μεταπήδηση σε άλλη κοινωνική τάξη απαγορεύετο και μπορούσε να επιτευχθεί μόνο σε μια επόμενη ζωή εφόσον κανείς ζούσε σύμφωνα με τους κανόνες που η κάστα του επέβαλε.

3)      Ουπανισάδες( 800 – 500π.Χ)Η

          Η συνεχής αύξηση της δύναμης των ιερέων των Αρίων και οι διατάξεις αυστηρού τελετουργικού τύπου που χαρακτηρίζουν τα θρησκευτικά κείμενα της εποχής , μας δίνουν να καταλάβουμε τον λόγο εμφάνισης νέων απόψεων για το Θείο.  Εμφανίζεται η άποψη για το  Βράχμαν , η θεία πραγματικότητα που αποτελεί το υπόστρωμα του σύμπαντος. Βρίσκεται μέσα στον καθένα μας και αυτό το θεϊκό τμήμα στον άνθρωπο ονομάζεται Άτμαν.
Για πρώτη φορά εμφανίζεται η άποψη ότι ο άνθρωπος μπορεί να σωθεί από τον κύκλο των μετενσαρκώσεων με το διαλογισμό και την ένωση με το Βράχμαν (Μπράχμαν), η γνώση δε που αποκτάται είναι κατά πολύ ανώτερη από αυτή των θυσιών και των τελετουργιών.  Διαπιστώνει δηλαδή κανείς ότι αναπτύσσεται μια αρνητική στάση κατά της θρησκευτικής «ελίτ» των ιερέων. Μπορεί κανείς να σωθεί χωρίς τη μεσολάβησή τους.  Η απελευθέρωση από τον αέναο κύκλο των μετενσαρκώσεων= σαμσάρα, ονομάζεται μόκσα (μόξα). Επιτυγχάνεται με την αποκοπή από τη δράση και την επιθυμία. Η άσκηση είναι το μέσο της συνειδητοποίησης ότι η ατομική ψυχή του καθενός είναι ένα με το Μπράχμαν . Έτσι ο άνθρωπος απελευθερώνεται.
Δεν είναι τυχαίο ότι τον 6ο αι. π.Χ. εμφανίστηκαν ο Βουδισμός και ο Ζαινισμός ως μια άλλη άποψη σωτηρίας διαφορετική από αυτή των ιερέων
Μετενσάρκωση : Η άποψη ότι τα έμβια όντα δεν ζουν μόνο μια φορά αλλά κάτι από την ύπαρξη επιβιώνει και μεταβαίνει σε άλλη μορφή ύπαρξης.  Κύριος υπεύθυνος για τη μετενσάρκωση κάποιου είναι οι πράξεις του στην προηγούμενη ζωή του = κάρμα.
















-
                                      Αντώνιος Χατζόπουλος
                              δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος














  «ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ
ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
ΣΤΟ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΔΕΠΠΣ) ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (ΑΠΣ) ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ»




              

                       
                                            ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ


                                                 




                                                       Μάιος 2006




                                    ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ


Α΄. ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΔΕΠΠΣ) ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (ΑΠΣ) 3
1. Η  διαθεματικόητα και η διεπιστημονικόητα. 3
2.Οι γενικές αρχές της ελληνικής εκπαίδευσης. 4
3.Τα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών. 5

Β΄. Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΜτΘ ΜΕΣΑ ΑΠΟ  ΤΟΥΣ ΓΕΝΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΟΥΣ  ΣΚΟΠΟΥΣ   5
1.Γενικοί σκοποί 5
2. Ειδικοί Σκοποί 6
3. Κατήχηση ή  Θρησκειολογία; 6

Γ΄. ΤΑ ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ –ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ.. 7
1.Γιατί άλλαξαν τα βιβλία; 7
2.Ποια είναι η φιλοσοφία τους, το περιεχόμενό τους; 8
3.Με ποια μεθοδολογία θα τα διδάξουμε;(παραδείγματα) 8
4.Πώς θα αξιολογούμε  τους μαθητές; 10

Δ΄. ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ.. 11
1.Σε τι αποσκοπούν; 11
2.Ένα  διαθεματικό σχέδιο  εργασίας  στα πλαίσια του ΜτΘ.. 11
3. Ιδέες για διαθεματικές εργασίες με βάση τα νέα βιβλία. 15
3.1 Α΄ Γυμνασίου. 15
3.2 Β΄ Γυμνασίου. 16
3.3. Γ΄ Γυμνασίου. 17

Ε΄. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ  ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ   20

ΣΤ΄. ΠΙΝΑΚΕΣ.. 22

Ζ΄.  ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (ΕΠΙΛΟΓΗ) 28



Α. ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΔΕΠΠΣ) ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (ΑΠΣ)

 

1. Η  διαθεματικόητα και η διεπιστημονικόητα 

 Το «Διαθεματικό Ενιαίο  Πλαίσιο των Προγραμμάτων Σπουδών»[1] (ΔΕΠΠΣ), που αποτελεί τον κώδικα της ελληνικής εκπαιδευτικής φιλοσοφίας,  εισάγει και καθιερώνει για πρώτη φορά   την διαθεματική προσέγγιση και προέκταση της γνώσης  στη διδακτική όλων των  μαθημάτων, αλλά  και  την επιστημονική διασύνδεσή τους (διεπιστημονικότητα). Σημαντική είναι και η  διαπολιτισμική διάσταση  του ΔΕΠΠΣ, καθώς  εστιάζει αφενός μεν στη διατήρηση της εθνικής-θρησκευτικής ταυτότητας και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς   και  αφετέρου καλλιεργεί την ταυτότητα του ευρωπαίου  πολίτη που συνδιαλέγεται με  τους άλλους πολιτισμούς και τις θρησκείες.

Η αλληλεπίδραση   ανάμεσα σε επιστημονικούς κλάδους, η διεπιστημονικότητα, αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα της εποχής μας,  καθώς οι επιστήμες απαιτούν όλο και περισσότερο την αλληλεπίδραση ανάμεσα στους διάφορους επιστημονικούς τομείς βάση μιας ολιστικής κατανόησης. Το διαδίκτυο βοηθάει την διεπιστημονικότητα, διότι αποτελεί  μία τεράστια εγκυκλοπαίδεια όπου οι γνώσεις από όλους τους τομείς κατατίθενται και γίνονται αντικείμενο θεώρησης από ανθρώπους όλων των ειδικοτήτων. Το ίδιο μπορεί να γίνει και με τη βοήθεια των σχολικών μαθημάτων και τη  διασύνδεσή τους. Με  βάση το ΔΕΠΠΣ, το οποίο την θεσμοθετεί, μπορούμε να συνδέσουμε τη διδακτέα ύλη ενός μαθήματος με άλλα μαθήματα που διδάσκονται στο Γυμνάσιο. Εξετάζοντας για παράδειγμα τα της γης της Παλαιστίνης και την ιστορία των Εβραίων στην Α΄ Γυμνασίου μπορούμε να επεκταθούμε στη Γεωγραφία (τα όρη και τα ποτάμια που υπάρχουν στη γη αυτή και αναφέρονται και στην  Αγία Γραφή), στην Ιστορία  (οι λαοί της περιοχής), στη Γλωσσολογία-Γλώσσα (Αραμαϊκά, η γλώσσα που μιλούσαν τότε οι άνθρωποι  και ο Χριστός), στη Μουσική (μουσική των Εβραίων, οι  ύμνοι της ΠΔ πρώτοι χριστιανικοί ύμνοι), στη Λαογραφία   (σφαγή του αμνού, τα έθιμα του Πάσχα) κ.ά.  

Η διαθεματικότητα είναι μία ευρεία έννοια που περικλείει και την διεπιστημονικότητα. Η έννοια αυτή αποτελώντας τη βάση των Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών (ΑΠΣ)  όλων των μαθημάτων, προωθεί μεταξύ άλλων την ολιστική-πολυπρισματική θεώρηση ενός γνωστικού αντικειμένου, την ενεργητική και πρωτοβουλιακή μάθηση, την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της φαντασίας, τη  συλλογική προσπάθεια, την αποδοχή της ετερότητας και τη συνεργασία. Καθιερώνει νέους στόχους  και μεθόδους διδασκαλίας. Με τη συμβατική μετωπική διδασκαλία η διαθεματικότητα δεν είναι δυνατό να εφαρμοστεί, καθότι   είναι  μαθησιακή διαδικασία που έχει  κέντρο το μαθητή.  Μετατρέπει την διδακτέα ύλη σε γνώση που θα ερευνηθεί και θα αποκτηθεί και με την πρωτοβουλία των μαθητών. Προσπαθεί να πείσει  για την αναγκαιότητα της διδακτές ύλης που παρέχει το κάθε μάθημα, που παρέχει το σχολείο.  Το μάθημα γίνεται μαθητοκεντρικό. Χωρίς τη διαθεματική παρουσίαση των διδακτικών ενοτήτων δεν  είναι δυνατό να επιτευχθούν τόσο οι γενικές αρχές της εκπαίδευσης, όσο και οι σκοποί του μαθήματος των Θρησκευτικών (ΜτΘ). Με τη μέθοδο αυτή της διαθεματικότητας καθίσταται δυνατή η ενεργητική απόκτηση της γνώσης που προσφέρει το διδακτικό βιβλίο, η προσέγγιση αυτής από  πολλές οπτικές γωνίες, αλλά κυρίως η οπτική γωνία της  καθημερινή ζωής και πραγματικότητας. Έτσι αναδεικνύεται πολλές φορές και  η χρησιμότητά της. Ο μαθητής/τρια    πρέπει να έχει σφαιρική και όχι αποσπασματική γνώση του διδακτικού αντικειμένου, όπως άλλωστε και ο κάθε άνθρωπος. Εξετάζοντας  για παράδειγμα τη διδακτική  ενότητα (δ.ε.) 22 από το νέο βιβλίο Θρησκευτικών της Γ΄ Γυμνασίου «Ο εκχριστιανισμός των Σλαβικών Λαών», μπορούμε να επεκταθούμε διαθεματικά και σε επιμέρους θέματα όπως  είναι οι  Σλαβικές Εκκλησίες της ΕΕ σήμερα,  η κοινή κληρονομιά των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου, η συνεργασία των Ορθοδόξων εντός της ΕΕ, οι  γειτονικές με την Ελλάδα Σλαβικές Εκκλησίες, κ.ά. (βλ. περισσότερα στον  Πίνακα  4). 

2.Οι γενικές αρχές της ελληνικής εκπαίδευσης


Κάθε οργανωμένη και δημοκρατική πολιτεία καθορίζει τις  γενικές αρχές και στόχους  της εκπαίδευσης στις οποίες  προσανατολίζεται  η μορφωτική διαδικασία. Πρωτεύοντα ρόλο, συν τοις άλλοις,  παίζουν οι πολιτισμικές και θρησκευτικές αξίες, καθώς και οι παραδόσεις κάθε λαού. Στο  ΔΕΠΠΣ  υπάρχουν οι  Γενικές Αρχές της Ελληνικής Εκπαίδευσης που καθορίζουν  και αναλύουν λεπτομερώς τις αξίες στις οποίες η ελληνική Πολιτεία στηρίζει το οικοδόμημα της Εκπαίδευσης.

Σύμφωνα με την αρχική εισαγωγική ενότητα του ΔΕΠΠΣ  υπάρχουν οι  θεμελιώδεις αναγκαίες αρχές που πρέπει να προωθηθούν και οι οποίες  είναι η ανάπτυξη της προσωπικότητας του μαθητή, η δια βίου ανανέωση γνώσεων και δεξιοτήτων, η καλλιέργεια για την κριτική προσέγγιση των νέων τεχνολογιών, η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής  με  ίσες ευκαιρίες για όλους και  η καλλιέργεια της συνείδησης του ευρωπαίου πολίτη.

Στις γενικές αρχές της ελληνικής εκπαίδευσης που ισχύουν και για το ΜτΘ συμπεριλαμβάνονται  η  παροχή γενικής παιδείας, η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης για όλους τους μαθητές, η ενίσχυση της πολιτισμικής και γλωσσικής ταυτότητας στο πλαίσιο μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας, η ευαισθητοποίηση για την αναγκαιότητα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος και η υιοθέτηση ανάλογων προτύπων συμπεριφοράς, η προετοιμασία για την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας, η φυσική, ψυχική και κοινωνική ανάπτυξη και η ευαισθητοποίηση σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παγκόσμιας ειρήνης και η διασφάλιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, η προαγωγή της δημοκρατίας, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η διαθεματική προσέγγιση της γνώσης, η καλλιέργεια των δεξιοτήτων, η χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών κατά την εκπαιδευτική διαδικασί, κ.ά. [2]
Όλες αυτές  οι αξίες μπορούν να  προωθηθούν ευκολότερα  με την διαθεματική προέκταση της γνώσης της κάθε διδακτικής ενότητας (δ.ε.).  Με άλλα λόγια, στην πράξη, η γνώση που προσφέρει ένα συγκεκριμένο θέμα του βιβλίου, η διδακτέα ύλη, μπορεί να συνδεθεί με άλλα θέματα  που είναι προεκτάσεις της. Έτσι καθίσταται δυνατή και η  προσέλκυση   του ενδιαφέροντος των μαθητών και η αποφυγή της αποσπασματικής γνώσης. Το βασικό περιεχόμενο της ύλης του κάθε μαθήματος αξιοποιείται στη διαθεματική προσέγγιση της γνώσης δίχως  να καταστρατηγείται  η  ενότητα της κάθε επιστήμης δηλ. του κάθε μαθήματος. Με βάση τις δ.ε. μπορούμε να φέρουμε τη συζήτηση του θέματος στην σημερινή πραγματικότητα δίνοντας έτσι την ευκαιρία στους μαθητές/τριες να εκφράσουν και να αναπτύξουν τις σκέψεις και τους προβληματισμούς τους, να  ερευνήσουν και   να  κατανοήσουν  όλες τις πτυχές   της δ.ε.   
  

3.Τα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών


Το νέο ΔΕΠΠΣ περιλαμβάνει  όλα τα ΑΠΣ όλων των αντικειμένων (μαθημάτων) που διδάσκονται στα Γυμνάσια,  και τα οποία  «περιβάλλονται» πλέον από το ενιαίο πλαίσιο της διαθεματικότητας  και της διεπιστημονικότητας. Τα ΑΠΣ  έχουν συνταχθεί με βάση τις γενικές αρχές  και τα χαρακτηριστικά της διαθεματικής και διεπιστημονικής προσέγγισης  των μαθημάτων όλων των τάξεων της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Αναφέρουν επιγραμματικά  το πλαίσιο  εντός του οποίου θα οικοδομηθούν η διδακτική ενότητα, αλλά και οι υποενότητες  όλων των διδακτικών βιβλίων όλων των γνωστικών αντικειμένων. Ακόμη έχουν  και τις διαθεματικές έννοιες που πηγάζουν από κάθε ενότητα παραθέτοντας πολλά παραδείγματα για την προέκταση της γνώσης.  Το ίδιο φυσικά  ισχύει και για τα ΑΠΣ του ΜτΘ.  Με κριτήριο και με γνώμονα τα  νέα ΑΠΣ Θρησκευτικών έχουν συγγραφεί τα νέα βιβλία καθηγητή - μαθητή και δημιουργήθηκε το νέο λογισμικό (CD) του ΜτΘ. Η  όλη διαδικασία  αλλαγής των προγραμμάτων  «επιβλήθηκε» από την αναγκαιότητα της προσαρμογής του εκπαιδευτικού μας συστήματος στα νέα παγκόσμια και ευρωπαϊκά δεδομένα. Η παιδεία μας απορρίπτοντας το μονοδιάστατο πολιτισμικό μοντέλο, προβάλλει και καλλιεργεί  την εθνική και θρησκευτική μας ιδιαιτερότητα, συνάμα δε   ανοίγεται  με τη βοήθεια της σχολικής γνώσης και σε άλλες πολιτισμικές και θρησκευτικές παραδόσεις. (βλ. και ενότητα  Γ.1. «Γιατί άλλαξαν;»)

Β. Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΜτΘ ΜΕΣΑ ΑΠΟ  ΤΟΥΣ ΓΕΝΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΟΥΣ  ΣΚΟΠΟΥΣ

1.Γενικοί σκοποί

Στα νέα  ΑΠΣ Θρησκευτικών της   δευτεροβάθμιας  υπάρχουν 12 άρθρα ως γενικοί σκοποί της διδασκαλίας των Θρησκευτικών στο Δημοτικό και  το Γυμνάσιο και μία εισαγωγή για τη φιλοσοφία του μαθήματος των Θρησκευτικών. Σύμφωνα με αυτή η θρησκευτική εκπαίδευση των μαθητών, όπως αναγνωρίζεται και διεθνώς, συνιστά όρο της ηθικής και πνευματικής τους ανάπτυξης και έχει ύψιστη κοινωνική σημασία. Δεν  παραγνωρίζεται το γεγονός πως η θρησκευτική εκπαίδευση των παιδιών πραγματοποιείται και στο πλαίσιο άλλων θεσμών (οικογένεια, Εκκλησία) και τονίζεται ότι η παροχή της στο σχολικό περιβάλλον λειτουργεί συμπληρωματικά και συντελεί στην ολοκληρωμένη μόρφωσή τους. Ο σκοπός της διδασκαλίας του ΜτΘ εντάσσεται στο γενικό σκοπό της εκπαίδευσης, δηλαδή στη διαμόρφωση ελεύθερων και υπεύθυνων πολιτών.

Σύμφωνα με τους γενικούς σκοπούς  η διδασκαλία του ΜτΘ συμβάλλει:1.Στην απόκτηση γνώσεων γύρω από τη χριστιανική πίστη και την Ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, 2.Στην ανάπτυξη θρησκευτικής συνείδησης, 3.Στην προβολή της ορθόδοξης πνευματικότητας ως ατομικού και συλλογικού βιώματος, 4. Στην κατανόηση της χριστιανικής πίστης ως μέσου νοηματοδότησης του κόσμου και της ζωής, 5. Στην παροχή ευκαιριών στους μαθητές για θρησκευτικό προβληματισμό και στοχασμό, 6. Στην κριτική επεξεργασία των θρησκευτικών παραδοχών, αξιών, στάσεων, 7. Στη διερεύνηση του ρόλου που έπαιξε και παίζει ο Χριστιανισμός στον πολιτισμό και την ιστορία της Ελλάδας και της Ευρώπης, 8. Στην κατανόηση της θρησκείας ως παράγοντα που συντελεί στην ανάπτυξη του πολιτισμού και της πνευματικής ζωής, 9. Στην επίγνωση της ύπαρξης διαφορετικών εκφράσεων της θρησκευτικότητας 10 Στην αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων και των μεγάλων σύγχρονων διλημμάτων, 11.Στην ανάπτυξη ανεξάρτητης σκέψης και ελεύθερης έκφρασης και  12.Στην αξιολόγηση του Χριστιανισμού ως παράγοντα βελτίωσης της ζωής των ανθρώπων.

2. Ειδικοί Σκοποί

Σύμφωνα με τους επτά ειδικούς σκοπούς επιδιώκεται οι μαθητές: 1Να ενημερωθούν για την υφή του θρησκευτικού φαινομένου, 2.Να γνωρίσουν ιδιαίτερα τον Χριστιανισμό, κατεξοχήν την Ορθοδοξία, μέσα από την Αγία Γραφή, τους Πατέρες και τη ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας, και να τοποθετηθούν υπεύθυνα, 3.Να συνειδητοποιήσουν ότι ο Χριστιανισμός δίνει προτάσεις στον σύγχρονο κόσμο για τη συνοχή του, αλλά και για την ποιότητα της ζωής, 4.Να αξιοποιήσουν την προσφορά του μαθήματος, ώστε να συνειδητοποιήσουν τη δύναμη του μηνύματος του Ευαγγελίου και να καλλιεργήσουν το ήθος και την προσωπικότητά τους, να ευαισθητοποιηθούν απέναντι στον σύγχρονο κοινωνικό προβληματισμό και να βοηθηθούν να πάρουν έμπρακτα θέση, 5.Να αντιληφθούν ότι το αυθεντικό χριστιανικό μήνυμα είναι υπερφυλετικό, υπερεθνικό και οικουμενικό, 6.Να αντιληφθούν την πολυπολιτισμική, πολυφυλετική και πολυθρησκευτική δομή των σύγχρονων κοινωνιών και 7.Να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη διαχριστιανικής και διαθρησκειακής επικοινωνίας.

3. Κατήχηση ή  Θρησκειολογία;


Οι παραπάνω γενικοί και ειδικοί σκοποί μας δίνουν την ευκαιρία να συμπεραίνουμε  ότι η ελληνική νομοθεσία  φροντίζει  και κρατά με άριστο τρόπο τις ισορροπίες ανάμεσα σε ομολογιακή και θρησκειολογική θεώρηση του μαθήματος. Αφενός μεν μέσω των γενικών και ειδικών σκοπών- φροντίζει για τη  γνωριμία με το Ευαγγέλιο και την χριστιανική-ορθόδοξη οικουμενική  παράδοσή μας, αφετέρου δε τονίζει  την αναγκαιότητα της ανάπτυξης της ανεξάρτητης σκέψης, την πολυπολιτισμική, πολυφυλετική και πολυθρησκευτική δομή των σύγχρονων κοινωνιών και την αναγκαιότητα της διαχριστιανικής και διαθρησκειακής επικοινωνίας. Έτσι το μάθημά μας  δεν  είναι ούτε κατήχηση,  ούτε  θρησκειολογία, αλλά είναι  ένα ανοιχτό και απόλυτα ανεκτικό προς τις άλλες θρησκευτικές παραδόσεις μάθημα που εκφράζει την παράδοση και τον θρησκευτικό πολιτισμό μας με απόλυτο σεβασμό προς όλους. Είναι   ελευθερία,   βίωμα,  αγάπη, προσφορά και θυσία. Μέσα από το ΜτΘ έχουμε την άριστη ευκαιρία να γεφυρώσουμε τις διαφορές των ανθρώπων, να εμπνεύσουμε το σεβασμό και την αγάπη στην Ορθοδοξία και την παράδοσή μας και ταυτόχρονα το σεβασμό και την προσέγγιση στις άλλες  ομολογίες και θρησκείες. Σ΄ αυτό αποσκοπούν οι γενικοί και οι ειδικοί σκοποί που διαχέονται και μέσα στα  νέα βιβλία. Αυτό άλλωστε είναι και το ζητούμενο:  σε μία κοινωνία πολυθρησκειακή και πολυπολιτισμική  το ΜτΘ πάνω από όλα προσφέρει προσανατολισμό σε θέματα πίστης και αξιών, καταπολεμώντας  το θρησκευτικό φανατισμό.  Τα βιβλία των Θρησκευτικών  θα πρέπει συμβάλλουν απόλυτα, στην κατανόηση και στην αποδοχή των άλλων, ομόδοξων και αλλόδοξων  και να  προσεγγίζουν  τις άλλες θρησκευτικές παραδόσεις και  κατ’ επέκταση  όλους τους ανθρώπους,  που είναι δημιουργήματα του ενός Θεού.  

Γ. ΤΑ ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ –ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ  

1.Γιατί άλλαξαν τα βιβλία;


Η ανανέωση και η προσαρμογή της ελληνικής κοινωνίας  προς τα νέα πανευρωπαϊκά και παγκόσμια δεδομένα κατά τις τελευταίες δεκαετίες,  δεν ήταν δυνατό  να  μη συμπεριλάβει και την ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα, που αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού κοινού πολιτισμού. Έτσι  αναπροσδιορίστηκαν   οι  άξονες της μαθησιακής  διαδικασίας με βάση τα κρατούντα στην ΕΕ, αλλά κυρίως  με βάση τα νέα  παιδαγωγικά κριτήρια που απαιτεί  ένα  σύγχρονο και ποιοτικό σχολείο.

Στο σκεπτικό της αναγκαιότητας του αναπροσδιορισμού των  στόχων της μαθησιακής διαδικασίας αναφέρεται εκτενώς ο νομοθέτης   του ΔΕΠΠΣ. Εκεί μεταξύ άλλων διαβάζουμε:«Οι ραγδαίες  μεταβολές στην κοινωνία τα τελευταία  χρόνια  και η ταχύτατη διακίνηση των πληροφοριών και η αύξηση της γνώσης και της τεχνολογίας επιβάλλουν την σωστή ανάπτυξη της προσωπικότητας του μαθητή  στο ίδιο το σχολείο και την αρμονική ένταξή του στην κοινωνία.   Επιτακτική ήταν ανάγκη να ενισχυθούν αποτελεσματικά οι μαθησιακές και κοινωνικοποιητικές λειτουργίες του σχολείου, ώστε να διαμορφωθεί ένα ισχυρό  και σύγχρονο σχολικό παιδαγωγικό περιβάλλον. Κατά συνέπεια ήταν  απαραίτητος ένας εκπαιδευτικός σχεδιασμός, με έναρξη από την υποχρεωτική εκπαίδευση και υπό το πρίσμα των νέων δεδομένων αλλά και των επιθυμητών επιδιώξεων. Ο σχεδιασμός αυτός πρέπει να οδηγεί στη διαμόρφωση ενός εκπαιδευτικού συστήματος το οποίο πρέπει να ανταποκρίνεται στη δυναμική των καιρών και να απαντά στις προκλήσεις της εποχής μας, καθώς η βασική διαμόρφωση του ισχύοντος εκπαιδευτικού συστήματος απαιτεί γενναίες προσαρμο­στικές αλλαγές»[3]. Έτσι θεωρήθηκε αναγκαίο να προωθηθούν μεταξύ άλλων   ορισμένες αλλαγές που προσαρμόζουν το εκπαιδευτικό μας σύστημα με αυτό της  ΕΕ, το καθιστούν περισσότερο δυναμικό και ποιοτικό, διατηρώντας ταυτόχρονα την εθνική μας ταυτότητα και εθνική αυτογνωσία. Τα νέα δεδομένα επιτρέπουν στους  μαθητές/τριες να αναπτύξουν την προσωπικότητα τους με  κριτική και διαλεκτική ικανότητα   και με  θετική διάθεση για συνεργασία και αυτενέργεια. Αποσκοπούν στο να καλλιεργήσουν μια προσωπικότητα υπεύθυνη, δημο­κρατική και ελεύθερη, με κοινωνικές και ανθρωπιστικές αρχές, χωρίς θρησκευτικές και πολιτισμικές προκαταλήψεις. ‘Έτσι αναπροσαρμόστηκαν πρωτίστως οι αρχές και οι σκοποί της εκπαίδευσης, άλλαξαν τα  ΑΠΣ της Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης και τέλος  τα σχολικά βιβλία. Τα νέα βιβλία εφαρμόζουν στην πράξη όλα όσα προβλέπει το ΔΕΠΠΣ.  Είναι σχεδιασμένα με επίκεντρο τους μαθητές/τριες και έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

  • Το βιβλίο του εκπαιδευτικού (κυκλοφορεί για πρώτη φορά)  διευκολύνει τους διδάσκοντες να εφαρμόσουν στην πράξη τα νέα δεδομένα.
  • Υπάρχουν λιγότερες διδακτικές ενότητες με σκοπό να διδάσκεται κατά το σχολικό έτος όλο το βιβλίο (μέχρι τώρα ήταν άθλος να «βγει» η ύλη!).  
  • Η  επιστημονική  γνώση  μετατρέπεται σε σχολική. Η δ.ε. είναι κατανοητή.
  • Όλες οι ενότητες έχουν συγγραφεί με βάση τη διαθεματικότητα που προάγει την κριτική σκέψη.
  • Υπάρχουν πολλές προτάσεις  διαθεματικών και διεπιστημονικών  εργασιών.
  •  Η πλούσια εικονογράφηση είναι εξαιρετικά θετικό στοιχείο για την καλλιέργεια της φαντασίας και της περιέργειας των μαθητών.
  • Τα ερωτήματα δεν αποσκοπούν μόνο στην αναπαραγωγή της ύλης, αλλά  προάγουν την ερευνητική διάθεση  των εφήβων.

Όλα τα παραπάνω που απουσίαζαν από τα προηγούμενα ΑΠΣ και τα  βιβλία συντελούν στην μετουσίωση της διδακτέας ύλης των ενοτήτων  από αποσπασματική γνώση σε  συνολική. Το  νέα λογισμικό   (CD)    είναι μία εντυπωσιακή δημιουργία και είναι κοινό για όλες τις τάξεις. Η προβολή του θα γίνεται μέσω Internet προκειμένου να δίνεται η δυνατότητα  ανανέωσης. Είναι συν τοις άλλοις μία λεπτομερής περιήγηση σε ορθόδοξο ναό, σε εκκλησιαστικό μουσείο, αλλά και γνωριμία με  ευκτήριους οίκους των μονοθεϊστικών θρησκειών.  

Η εκπαιδευτική κοινότητα   θα αξιολογήσει στην πράξη τα νέα βιβλία Θρησκευτικών και το νέο λογισμικό.  Η κρίση της θα έχει βαρύνουσα σημασία  για τις μελλοντικές διορθωτικές και ανανεωτικές παρεμβάσεις. 

2.Ποια είναι η φιλοσοφία τους, το περιεχόμενό τους;


Η γενικότερη φιλοσοφία  των νέων βιβλίων πηγάζει, όπως είναι φυσικό, από τις γενικές αρχές της ελληνικής εκπαίδευσης, από τους ειδικούς και γενικούς σκοπούς του ΜτΘ, αλλά και από το περιεχόμενο των ΑΠΣ Θρησκευτικών.  Έχοντες την παραπάνω ζύμη οι συγγραφείς ενσωμάτωσαν με αριστοτεχνικό τρόπο στα βιβλία όλα εκείνα τα στοιχεία που οδηγούν το μαθητή στην αυτόνομη και εκούσια μάθηση και όχι στην αποστήθιση. Μπορούμε να πούμε ότι τα ΑΠΣ είναι το αρχικό υλικό  με το οποίο  κτίστηκε όλο το οικοδόμημα των βιβλίων και του βοηθητικό υλικό. Αυτό που ουσιαστικά διαφοροποιεί το περιεχόμενό τους από τα προηγούμενα βιβλία, είναι το γεγονός  ότι τώρα δίδεται  στη διδακτική ενότητα  η διαθεματική  πνοή που επιτρέπει στους διδασκόμενους να  κατανοήσουν καλύτερα την ενότητα.  Ο τρόπος δομής και παράθεσης της ύλης, οι ερωτήσεις που υπάρχουν, η μεθοδολογία που αναλυτικά περιγράφεται στο βιβλίο των εκπαιδευτικών (για πρώτη φορά), οι διαθεματικές και οι διεπιστημονικές εργασίες  που υπάρχουν ωθούν τους μαθητές στη συνεργασία με τους συμμαθητές τους, στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και  στην επεξεργασία  της διδακτέας ύλης.  Εκτός όμως από τα παραπάνω ο προσανατολισμός και η παράθεση  των ενοτήτων φροντίζει για την εισαγωγή των μαθητών στο πνεύμα της έρευνας.  Απόλυτα απαραίτητη είναι  και η χρήση των  νέων τεχνολογιών για την επίτευξη  των σκοπών του μαθήματος. Το ΜτΘ διατηρεί την αυτοτέλειά  του και  η διάρθρωση των μαθημάτων παραμένει ίδια. Η  ΠΔ διδάσκεται στην Α΄,   η   ΚΔ στη Β΄  και Ιστορία της Εκκλησίας στη Γ΄ Γυμνασίου.    

 

3.Με ποια μεθοδολογία θα τα διδάξουμε;(παραδείγματα)


Τόσο η διεπιστημονικότητα, όσο και η διαθεματικότητα μεταβάλλουν αναγκαστικά  τη μεθοδολογία και τους στόχους της μαθησιακής διαδικασίας κατά την διδακτική ώρα.  Η σύγχρονη μεθοδολογία της  διδασκαλίας του ΜτΘ είναι απόρροια πολλών παραγόντων. Προϋποθέτει την εφαρμογή των νέων δεδομένων  του ΔΕΠΠΣ, την χρησιμοποίηση του βιβλίου του εκπαιδευτικού, αλλά προ πάντων  διδακτική εμπειρία και  προσαρμογή των  νέων διδακτικών μεθοδολογιών και της μαθησιακής διαδικασίας  στο ΜτΘ. (βλ. αναλυτικό  Πίνακα 1).   

Παρατίθεται στη συνέχεια  ενδεικτικός   τρόπος διδασκαλίας για τρεις διδακτικές ενότητες: από το βιβλίο της Α΄ Γυμνασίου η δ.ε. 19 «Ο προφήτης Ωσηέ: η φωνή της αγάπης», από το βιβλίο της Β΄ Γυμνασίου η δ.ε. 17 «Ο Ιησούς υπερασπίστηκε και εξύψωσε τις γυναίκες και τα παιδιά στην καινούρια ανθρωπόητα» και από το βιβλίο της Γ΄ Γυμνασίου η δ.ε 22 «Ο εκχριστιανισμός των σλαβικών λαών».

Η ενότητα 19 «Ο προφήτης Ωσηέ: η φωνή της αγάπης»
Τα βήματα που ακολουθεί ο διδάσκων/ουσα είναι τα εξής: α. Αφόρμηση.  Ερωτήσεις προς τα παιδιά όπως: πώς φαντάζονται την εποχή προ του  Χριστού; Τι έχουν ακούσει για προφήτες και ψευδοπροφήτες; (τότε-σήμερα) και τι φέρνουν στο νου τους  διαβάζοντας τον τίτλο της δ.ε.. Β. Κυρίως ενότητα: Σύντομα βιογραφικά στοιχεία με αναφορά σε τόπο και χρόνο, μικρή διαθεματική συζήτηση για την τυπολατρία  με παραδείγματα από τη σημερινή εποχή και με τις απόψεις των παιδιών, το κακό τότε και σήμερα με παραδείγματα και με τις απόψεις των παιδιών, οι ψεύτικοι θεοί, τότε και σήμερα. Η κυριαρχία της αγάπης του Θεού, τότε και σήμερα και πάντα. Αναφορά στην αξία της μετάνοιας και της πραγματικής αγάπης. Μικρή διαθεματική συζήτηση  για την αγάπη που ζητά ο Θεός από όλους μας.
Γ. Διαλογική ανακεφαλαίωση και ερωτήσεις που προκαλούν κριτική σκέψη: Γιατί δεν επικρατεί η αγάπη του Θεού και η δικαιοσύνη του; ποιοι άνθρωποι και συλλογικοί φορείς υπερασπίζονται σήμερα τη δικαιοσύνη; Γιατί  η απουσία αγάπης σημαίνει και άγνοια  των ανθρώπων που υποφέρουν;
Διαθεματικές εργασίες με βάση τη δ.ε.: Πότε θα επικρατήσει η αγάπη και η δικαιοσύνη του Θεού πάνω  στη γη (όλες οι απόψεις είναι σεβαστές);Βλέπετε στον κοινωνικό σας περίγυρο  παιδιά να εργάζονται, τι θα πρέπει να γίνει; Πώς πρέπει να βρούμε αυτούς που υποφέρουν και να τους βοηθήσουμε; Περιγράψτε μία μη κυβερνητική οργάνωση (π.χ.Το χαμόγελο του παιδιού).

Η ενότητα 17:«Ο Ιησούς υπερασπίστηκε και εξύψωσε τις γυναίκες και τα παιδιά στην καινούρια ανθρωπότητα».
α. Αφόρμηση: Ερωτήσεις προς τα παιδιά: Ποια  φαντάζονται ότι ήταν  η κατάσταση των γυναικών και των παιδιών κατά τα χρόνια του Χριστού; (παραλληλισμός και με τη σημερινή εποχή με παραδείγματα), Γνωρίζουμε τη στάση του   Χριστού απέναντι στους ανθρώπους; (προκαλούμε  σύντομη συζήτηση για την ίση αντιμετώπιση των ανθρώπων, φέρνουμε  ως παράδειγμα τα   λόγια του Χριστού για τα  παιδιά).
Β. Κυρίως ενότητα: Αφήνουμε να μιλήσει η πηγή, το ιερό Ευαγγέλιο. Παρεμβάλλουμε  ερωτήματα και κρίσεις με σκοπό να λάβουν θέση τα παιδιά  και να εκφράσουν τις απόψεις τους: Υπάρχει η ποινή  του λιθοβολισμού σήμερα; Υπάρχει γενικά η θανατική ποινή; Γιατί οι άνθρωποι βλέπουν τα σφάλματα μόνο των άλλων; Τι  είναι η βασιλεία  του Θεού και γιατί ανήκει στους ανθρώπους που είναι σαν τα παιδιά;
Γ. Διαλογική ανακεφαλαίωση και ερωτήσεις που προκαλούν κριτική σκέψη: Η αγνότητα της παιδικής ψυχής, το παράδειγμα του  Ιησού Χριστού. Η αντίθεση σήμερα: η  πάσης φύσεως εκμετάλλευση παιδιών (κακοποιήσεις, σκληρή εργασία, εκμετάλλευση). Η ισότητα των ανθρώπων και ο Χριστός, η ανισότητα των ανθρώπων σε πολλές περιοχές της γης. Ποια θέση πρέπει να λάβει ο σύγχρονος άνθρωπος;
Διαθεματικές εργασίες με βάση τη δ.ε.: Πότε δόθηκε δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες στην Ευρώπη, πότε  στην Ελλάδα;  Τι  προβλήματα αντιμετωπίζουν τα παιδιά των μεταναστών;  Ποιες είναι οι σκέψεις σας για την ισότητα και ποιες οι προτάσεις σας;
Η ενότητα  22 «Ο εκχριστιανισμός των σλαβικών λαών».
α. Αφόρμηση: Τι σημαίνει η λέξη ιεραποστολή; Πού υπάρχει σήμερα; Γιατί πολλοί Αφρικανοί ασπάζονται την Ορθοδοξία; Τι σημαίνει η λέξη Σλάβος, πού την έχουν ακούσει; Έχουν γείτονες από σλαβικές χώρες;
Β. Κυρίως ενότητα:  Το ιεραποστολικό    έργο των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου με βάση τις εικόνες του βιβλίου, αλλά και με γεωγραφικό προσανατολισμό των παιδιών:  ο  τόπος που έδρασαν είναι  σήμερα η Τσεχική Δημοκρατία. Η καταγωγή τους από τη Θεσσαλονίκη και η άποψη των Σλάβων. Η μετάφραση της Αγίας Γραφής,  η επινόηση του σλαβικού αλφαβήτου που φέρει το όνομά  τους ( επίδειξη  εντύπου  εφημερίδας για να δουν ότι χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα). Η Ορθοδοξία διαδίδεται στους Ρώσους που είναι σήμερα η μεγαλύτερη σε πληθυσμό ορθόδοξη Εκκλησία. Διαθεματικές εργασίες με βάση τη δ.ε.: Ετοιμάστε ένα χάρτη με όλες τις σλαβικές ορθόδοξες εκκλησίες ή γειτονικές σλαβικές ορθόδοξες χώρες. Βρείτε υλικό από το Internet με σλαβικές εικόνες  των Αγίων. Ιστορία του ναού Κυρίλλου και Μεθοδίου στη Θεσσαλονίκη.   Βρείτε σλαβικές λέξεις και τοπωνύμια στην ελληνική γλώσσα. Σχολιάστε το σεβασμό των  Αγίων προς τους Σλάβους (δεν επιβάλλουν, προσαρμόζονται).

 

4.Πώς θα αξιολογούμε  τους μαθητές;


Το νέο ΔΕΠΠΣ, εκτός από τη διδακτική μεθοδολογία,  μεταβάλλει  ριζικά και τον τρόπο αξιολόγησης των μαθητών.  Έτσι η αξιολόγηση της προόδου των μαθητών είναι διαρκής και σκόπιμη λειτουργία, η οποία εν­σωματώνεται στη διαδικασία της διδασκαλίας και της μάθησης. Η αξιολόγηση των μαθητών βασίζεται κυρίως στη εκτίμηση της επίδοσής τους με βάση συ­γκεκριμένα κριτήρια, τα οποία προκύπτουν από τους στόχους μάθησης. Το μάθημα των Θρησκευτικών παύει  να κινείται  με τη  στενή διδακτική λογική «παράδοση-εξέταση της διδακτέας ύλης» και με άξονα τον διδάσκοντα. Με τη διαθεματικότητα και την πολύπλευρη θεώρηση όλων των θεμάτων του βιβλίου  ανοίγουμε τους ορίζοντες των μαθητών. Αυτενεργούν, σκέπτονται και  καλλιεργούν την κριτική τους ικανότητα. Δεν αξιολογούμε μόνο με βάση τη διδακτέα ύλη, αλλά και  τις πρωτοβουλίες των μαθητών/τριων κατά τη διάρκεια του μαθήματος, την κριτική τους σκέψη και την ερευνητική τους διάθεση που εμείς οι ίδιοι συστηματικά καλλιεργούμε κατά τη διάρκεια όλου του σχολικού έτους, τις εξωσχολικές πηγές μάθησης που ίδιοι προσφέρουν στο σύνολο της τάξης, την κάθε προσπάθεια  που καταβάλλουν οι μαθητές με σκοπό  τη συμμετοχή τους στο μάθημα. Η αξιολόγηση των μαθητών αφορά όχι μόνο τις αποκτηθείσες γνώσεις αλλά και την απόκτη­ση δεξιοτήτων, καθώς και τη διαμόρφωση στάσεων, αξιών και συμπεριφορών. Η αξιολογική διαδικασία πρέπει να χαρακτηρίζεται από διαφάνεια, αξιοπιστία, αντικειμενικό­τητα και εγκυρότητα. Οι στόχοι και τα κριτήρια αξιολόγησης πρέπει να είναι σαφείς και να γνωστοποιού­νται έγκαιρα στους μαθητές.   Κατά την αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μαθητών και ο ατομικός τρόπος και ρυθμός μάθησης. Επίσης, λαμβάνονται υπόψη παράγοντες, όπως το στάδιο της γλωσσικής ανάπτυξης των μαθητών/τριών, καθώς και οι ευκαιρίες που έχει κάθε παιδί για μάθηση στο κοι­νωνικό και οικογενειακό του περιβάλλον. (βλ. Πίνακα  2,   όπου και ενδεικτικά κριτήρια  αξιολόγησης των μαθητών/τριων με βάση το ΔΕΠΠΣ)

Δ. ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ


1.Σε τι αποσκοπούν;


Στο Γυμνάσιο  αποτελούν τρόπον τινά  μία απαρχή εισόδου στην συνεργατική και πρωτοβουλιακή μεθοδολογία έρευνας. Δεν αποτελούν αυτοσκοπό, αλλά είναι αποτέλεσμα μεθοδικής εργασίας εκ μέρους των διδασκόντων με βάση το  νέο βιβλίο  αλλά και τη  νέα μεθοδολογία  διδασκαλίας  όπως αυτή  παρατίθεται στους  παρακάτω πίνακες. Με βάση το μάθημα και τα κατάλληλα ερεθίσματα που προέρχονται από αυτό, οι διδάσκοντες   διερευνούν τα θεματικά παιδιά που προέρχονται από  τα παιδιά. Οι μαθητές/τριες προτείνουν θέματα προς έρευνα. Αυτό σαφώς προϋποθέτει τη διαρκή και μεθοδική  διδασκαλία των διδακτικών ενοτήτων με διαθεματική προσέγγιση. Μπορούν όμως και οι ίδιοι οι διδάσκοντες να επινοήσουν και να προτείνουν δικές τους διαθεματικές εργασίες. Μεγάλες  διαθεματικές μπορεί να ετοιμαστούν από ομάδα μαθητών, ενώ οι μικρότερες από ένα μαθητή/τρια.

 

2.Ένα  διαθεματικό σχέδιο  εργασίας  στα πλαίσια του ΜτΘ


Ως δείγμα διαθεματικής, διεπιστημονικής και διαπολιτισμικής επεξεργασίας   ενός θέματος με βάση το μάθημά μας,  παραθέτουμε μία  διαθεματική εργασία Η εργασία που παρατίθεται απαιτεί σχετικά μακρόχρονη επεξεργασία του θέματος  και απευθύνεται σε μαθητές/τριες της  Γ΄ Γυμνασίου.

ΘΕΜΑ :  «ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΥΣ  ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΣ ΜΟΥ: ΑΡΜΕΝΙΟΙ»
Επιλογή:Το θέμα αυτό αποτελεί  συμβολή στην κατανόηση της ιστορίας, της γλώσσας και  του πολισμού  ενός πανάρχαιου ιστορικού λαού, που η συνύπαρξή του με τον ελληνικό ανάγεται στους πρωτοχριστιανικούς χρόνους.  Οι Αρμένιοι αναφέρονται στα βιβλία των Θρησκευτικών και της Ιστορίας.Η ύπαρξη ζωντανών και δραστήριων  αρμενικών Κοινοτήτων (παροικιών) σε τοπικό  επίπεδο  (Καβάλα, Κομοτηνή, Αλεξανδρούπολη, Διδυμότειχο), αλλά και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας,  καθιστά αναγκαία την  ουσιαστική γνωριμία  με την παράδοση και  με τον πολιτισμό ενός λαού, που πρώτος επίσημα δέχθηκε το Χριστιανισμό.

Η έλευση πολλών  προσφύγων αρμενικής καταγωγής που ζουν και εργάζονται τώρα στην περιοχή μας, όπως αυτό συνέβη και μετά τη μικρασιατική καταστροφή (1922), αλλά και η φοίτηση των μαθητών αρμενικής καταγωγής στα σχολεία μας διευκολύνει   να γνωρίσουμε τον πολιτισμό και τις παραδόσεις των Αρμενίων και να στηρίξουμε όλους τους ανθρώπους   που διώχθηκαν και βρήκαν καταφύγιο στη χώρα  μας.

Πέρα από αυτά  όμως είναι ουσιαστικό και πάντα επίκαιρο το θέμα της  αποδοχής από τους μαθητές μιας ιστορικής  θρησκευτικής, πολιτισμικής και γλωσσικής παράδοσης που  ζει και δημιουργεί  δίπλα μας, που δραστηριοποιείται στον πολιτισμό, στην τέχνη, στα γράμματα, στο εμπόριο κ.ά.   

Οι συγγενικές πολιτισμικές παραδόσεις και οι ιστορικοί παράγοντες που οδήγησαν σε παράλληλους δρόμους τους Έλληνες και τους Αρμενίους, η ιστορία των Αρμενίων στους μακρούς αιώνες της ιστορίας και ιδίως στη σύγχρονη ιστορία,  έχουν  εμφανείς αναλογίες.

Η γνώση της διαφορετικότητας  ενός λαού, εκτός από τον παιδαγωγικό και μορφωτικό της σκοπό, συμβάλλει ουσιαστικά και αποφασιστικά στην άρση των  αντιλήψεων εκείνων που αποκλείουν  και περιθωριοποιούν αυτούς που δεν ανήκουν στη «δική τους» πολιτισμική  παράδοση. Η δημιουργική επεξεργασία  του θέματος προετοιμάζει τους  πολίτες του αύριο, που θα ανέχονται και θα αποδέχονται όλους τους συνανθρώπους τους.  Η προαγωγή και αποδοχή των μειονοτικών γλωσσών και των λαών άλλων πολιτισμικών επιρροών  είναι βασικός παράγοντας αποδοχής ενός κοινού ευρωπαϊκού πολιτισμού μέσα από τον σεβασμό της ετερότητας. Αυτός είναι και ο κύριος άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφονται οι στόχοι αυτού του σχεδίου εργασίας.


Στόχοι

  • Οι μαθητές-τριες γνωρίζουν ένα λαό με ιστορικό πολιτισμό, με αρχαία γλώσσα και με παραδόσεις που  είναι συνδεδεμένες με την ελληνική πραγματικότητα, αλλά και με την ελληνική ιστορία .
  • Μαθαίνουν την ιστορία ενός πανάρχαιου λαού μέσα από βιώματα που θα τους προσφέρει η ενασχόληση το θέμα αυτό με ουσιαστική δραστηριοποίηση   των ιδίων. 
  • Μέσα από την έρευνα της βυζαντινής εποχής αναφορικά με τους Αρμενίους διδάσκονται και την πολυπολιτισμικότητα του Βυζαντίου, αλλά και της Ευρώπης του σήμερα.
  • Εξοικειώνονται με ένα άλλο γλωσσικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Συσχετίζουν την πολυγλωσσία  με την πολυπολιτισμικότητα.
  • Αποδέχονται το διαφορετικό πολιτισμό, τη διαφορετική γλώσσα και κουλτούρα, τη διαφορετική θρησκευτική παράδοση. Καταρρίπτουν τα στερεότυπα.
  • Με την ουσιαστική γνώση των παραδόσεων άλλων λαών  αποτρέπεται η ανάπτυξη θρησκευτικού φανατισμού που είναι πολλές φορές «πρόδρομος» φανατικών κοινωνικών συμπεριφορών.
  • Διερευνούν επιστημονικά οι ίδιοι την παράδοση αυτή, παρατηρούν, μαθαίνουν, ανακαλύπτουν τις δεξιότητές τους και διδάσκονται μέσα από τη βιωματική γνώση.
  • Δεν είναι παθητικοί δέκτες της γνώσης, εμπλέκονται ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία. Εισέρχονται  στον επιστημονικό τρόπο εργασίας,καταγραφής και ταξινόμησης του υλικού.
  •  Ευαισθητοποιούνται επάνω σε ζητήματα μεταναστών, προσφύγων, παλιννοστούντων, μειονοτήτων  μέσα από την ίδια την ελληνική και την αρμενική ιστορία.
  • Δίδεται ευκαιρία σε μαθητές με γλωσσικές και άλλες μαθησιακές δυσκολίες να αναπτύξουν καινοτόμο και μη «συμβατική» για τα μέχρι τώρα δεδομένα του σχολείου δράση  και έτσι να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή τους. 
  • Επιτυγχάνεται η  κοινωνικοποίηση των μαθητών μέσα από την  εργασία με άλλους μαθητές, διδάσκεται στην πράξη η αξία της ομαδικής εργασίας και της συνεργασίας.
  • Αξιοποιείται η βιωματική εμπειρία ως ουσιαστικός τρόπος  μάθησης. 

 Μεθοδολογία

Η ακολουθούμενη μέθοδος  έρευνας είναι ομαδική, πρωτοβουλιακή, συνεργατική   και   διαθεματική  Η  ομαδική εργασία είναι απαραίτητη για την επιτυχία του σχεδίου εργασίας.  Θα πρέπει οπωσδήποτε να αξιοποιούνται οι μαθητές-τριες με ειδικές μαθησιακές ανάγκες, αλλά και τα παιδιά με ιδιαίτερα εθνοτικά, γλωσσικά, πολιτισμικά, θρησκευτικά και κοινωνοοικονομικά  χαρακτηριστικά.

Οι μαθητές αναπτύσσουν πρωτοβουλίες στην αναζήτηση, ταξινόμηση και επεξεργασία των πληροφοριών, συμμετέχουν οι ίδιοι στη μαθησιακή διαδικασία και έτσι η γνώση δεν είναι αποσπασματική. Είναι σημαντικό οι μαθητές  να πείθονται με επιχειρήματα από τους διδάσκοντες για την αναγκαιότητα της γνώσης που θα αποκτήσουν μέσα από την εργασία αυτή, αλλά και για την αναγκαιότητα της γνώσης που προσφέρει το σχολείο γενικότερα.

Το θέμα που επιλέχθηκε εμπλέκει τους  μαθητές στη διαδικασία της έρευνας, έχει σχέση με την πραγματική και καθημερινή ζωή και έτσι οι μαθητές και το σχολείο αποκτούν ενεργή σύνδεση με το πολιτιστικό και κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ζουν.

Η συνεργασία καθηγητών και επιστημονικών κλάδων είναι χρήσιμη  για την επιτυχή έκβαση της εργασίας. Οι καθηγητές είναι καθοδηγητές-συντονιστές της προσπάθειας των μαθητών.

Οι καθηγητές ευαισθητοποιούν τους μαθητές με την ιδέα της αναγκαιότητας της  συμβίωσης με άλλους πολιτισμούς της  σύγχρονης  κοινωνίας. Επισημαίνουν ότι  η γνώση του «άλλου», του διαφορετικού, του ανήκοντος σε άλλο πολιτισμικό κύκλο αποκλείει τα αρνητικά στερεότυπα από τη ζωή μας. 

Οι μαθητές σχηματίζουν ομάδες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους. Ο διδάσκων-ουσα διερευνούν τα ενδιαφέροντα των μαθητών και τους κατατάσσουν με τη σύμφωνη γνώμη τους σε ομάδες. Ο εντοπισμός και ο συνδυασμός των ενδιαφερόντων των μαθητών αναφορικά με την ένταξή τους στην ομάδα είναι έργο των καθηγητών που θα αναλάβουν το σχέδιο, αλλά και όλων των άλλων που θα συνεργασθούν.

Κάθε ομάδα αναλαμβάνει με τη βοήθεια του διδάσκοντα μία διαθεματική δραστηριότητα, αλλά  φυσικά δεν αποκλείεται και η δημιουργία ομάδας που η ίδια θα αποκτήσει διαθεματικά ενδιαφέροντα κατά την πορεία της εργασίας. Είναι σημαντικό να καθοριστούν και χρονικά όρια για τη συλλογή του υλικού. 

Προτείνεται ενδεικτικά:Η ομάδα μαθητών με ιστορικά ενδιαφέροντα θα αναζητήσει υλικό (βιβλιογραφία-ιντερνετ) με τη βοήθεια του διδάσκοντα, θα πάρει συνεντεύξεις  από Αρμενίους με θέμα την πρόσφατη ιστορία, θα μελετήσει την ιστορία των Αρμενίων. Αποφασιστική είναι η συμβολή των καθηγητών στην ανεύρεση της κατάλληλης βιβλιογραφίας.

Η ομάδα με αρχιτεκτονικά και εικαστικά ενδιαφέροντα θα φωτογραφήσει ναούς και μνημεία της Αρμενικής παροικίας και θα συλλέξει φωτογραφικό υλικό   από  μνημεία της Αρμενίας ανά τον κόσμο.

Οι μαθητές με μουσικά ενδιαφέρονται θα φέρουν ηχητικά ντοκουμέντα από εκκλησιαστικές εορτές ή από συναυλίες, παρτιτούρες, θα παρουσιάσουν αρμενικά μουσικά όργανα, αρμενική μουσική, αρμένιους μεγάλους συνθέτες (Κομιτάς-Χατσατουριάν).

Μία ομάδα μπορεί να παρουσιάσει τη σχολική ζωή των αρμενικών Σχολείων στην Ελλάδα, τις εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται, τα διδακτικά τους βιβλία, αλλά και  τη γενικότερη δράση των αρμενικών κοινοτήτων (π.χ πνευματική ζωή, επαγγέλματα, οικονομική ζωή ).Άλλη ομάδα μπορεί να ασχοληθεί με τον τύπο των Αρμενίων στην Ελλάδα: περιοδικά, εφημερίδες. Ακόμη μπορούν να παρουσιαστούν αρμενικοί δικτυακοί τόποι.

Η συνεργασία των ομάδων, η ανταλλαγή απόψεων και των εμπειριών της παρατήρησης σ’ όλες τις φάσεις της εργασίας είναι απαραίτητη. Μπορεί να υπάρξει και αλλαγή μελών της ομάδας στην πορεία. Η ευελιξία είναι απαραίτητος παράγοντας για την επιτυχία του προγράμματος για το κοινό αποτέλεσμα και την παρουσίαση του υλικού που θα στηριχθεί στις διαθεμαματικές δραστηριότητες που αναγράφονται στην συνέχεια.

 Ενδεικτικές δραστηριόητες

·         Καταγραφή της ιστορίας και της δράσης Αρμενικών παροικιών της Ελλάδας.
·         Ιστορικές πληροφορίες στους ιστορικούς συγγραφείς  για την Αρμενία και τους Αρμενίους στον ελληνικό χώρο (Αρχαιότητα-Βυζάντιο-Σύγχρονη).
·         Πληροφορίες για την αρμενική γλώσσα και το αρμενικό αλφάβητο. Έρευνα για τις μεταφράσεις των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων στα αρμενικά.
  • Ανάγνωση-παρουσίαση μεταφρασμένων στα ελληνικά λογοτεχνικών και ποιητικών κειμένων αρμενίων  δημιουργών.
·         Η γενοκτονία των Αρμενίων. Πηγές: Ιστορικά κείμενα-μαρτυρίες.
·         Εκκλησιαστική διοίκηση. Η ζωή της ενορίας. Θρησκευτικοί συμβολισμοί και  λατρευτικές συνάξεις. Επισκέψεις σε ναούς, παρακολούθηση εκκλησιαστικής ακολουθίας, θρησκευτικής εορταστικής εκδήλωσης.
·         Επισκέψεις σε εκπαιδευτήρια  των Αρμενίων, Συνομιλίες-συνεντεύξεις με μαθητές και με εκπαιδευτικούς. Καταγραφή-αξιολόγηση-παρουσίαση αρμενικών διδακτικών βιβλίων.
·         Επισκέψεις σε Σωματεία και Συλλόγους. Συμμετοχή στις δραστηριότητές τους.
·         Επισκέψεις  σε αρμενικά τυπογραφεία εφημερίδων και περιοδικών (Αθήνα) Καταγραφή εφημερίδων – περιοδικών με τη βοήθεια  και των μαθητών αρμενικής καταγωγής.  
  • Επισκέψεις σε μουσεία και μόνιμες εκθέσεις.
  • Παρατήρηση-καταγραφή επαγγελματικών ενασχολήσεων των Αρμενίων και αξιολόγηση της συμβολής τους στην τοπική οικονομία.
  • Παραγωγή βίντεο, φωτογραφικού υλικού από ναούς και αρμενικές εκθέσεις με θέμα την αρμενική ιστορία, τη γεωγραφία, την αρχιτεκτονική, τα ήθη και   έθιμα τη λαογραφία, τις μικρογραφίες, τα κεντήματα κ.ά .
  • Αναζήτηση-αξινόμηση-αξιολόγηση ιστοσελίδων γύρω από διάφορα θέματα των Αρμενίων.
  • Έρευνα ιστορικών μορφών των Αρμενίων που έζησαν στην Ελλάδα.
  • Έρευνα ηθών - εθίμων, γαστρονομία.
  • Μουσική παράδοση του αρμενικού λαού. Συλλογή  ηχητικών ντοκουμέντων.
  • Συνεντεύξεις από τους ιερείς  και τους υπεύθυνους της παροικίας, ή υπεύθυνους των δραστηριοτήτων των Αρμενίων.
  • Σύνταξη Ερωτηματολογίων με διάφορα θέματα (π.χ. ποσοστό μαθητών αρμενικής καταγωγής στα σχολεία, μικτοί γάμοι, κ.ά.).

 Διεπιστημονικότητα:

·         Αισθητική αγωγή
·         Γεωγραφία
·         Θρησκευτικά
·         Ιστορία (Αρχαία -Βυζαντινή-Νεότερη-Σύγχρονη)
·         Κοινωνιολογία-ανθρώπινα δικαιώματα
  • Λαογραφία
·         Λογοτεχνία-Ποίηση
·         Μουσική-Ζωγραφική
·         Πληροφορική 
·         Ξένες γλώσσες

3. Ιδέες για διαθεματικές εργασίες με βάση τα νέα βιβλία


Οι παρακάτω διαθεματικές εργασίες που παρατίθενται ενδεικτικά, μπορούν να  γίνουν με βάση τη μεθοδολογία και τα κριτήρια της παραπάνω εργασίας. Μπορεί επίσης να δοθεί η δυνατότητα  στους μαθητές/τριες να γράψουν απλές και σύντομες εργασίες.

 

3.1  Α΄ Γυμνασίου


  • Παρουσίαση της ΠΔ στην τάξη, ξενάγηση στα περιεχόμενά της
  • Ποια είναι η ιστορία της περιοχής και  του λαού και της Παλαιστίνης; Πως διαμορφώνεται η  θρησκευτική ζωή στους χαλεπούς καιρούς που διέρχεται ο λαός αυτός; 
  • Η πορεία της δημιουργίας του κόσμου και του ανθρώπου και  η εντυπωσιακή σειρά της αφήγησης της ΠΔ που συμπίπτει με την επιστήμη (τελευταίος ο άνθρωπος)  
  •  Οι γλώσσες των ανθρώπων (διαίρεση στη Βαβέλ-ένωση στην Πεντηκοστή)
  • Ο νομαδικός τρόπος ζωής των Εβραίων και ο παραλληλισμός του με τη ζωή άλλων νομαδικών λαών
  • Οι πρώτες οργανωμένες κοινωνίες των Εβραίων στην ΠΔ ως  πρότυπο οργανωμένης κοινωνικής ζωής
  • Η πανανθρώπινη σημασία του Δεκαλόγου
  • Συζήτηση:ο μονοθεϊσμός  του εβραϊκού λαού, ο μονοθεϊστικές τάσεις των αρχαίων Ελλήνων  
  • Συζήτηση:Η  επαλήθευση των προφητειών της ΠΔ στο πρόσωπο του Χρηστού. Οι ψευδοπροφήτες του σήμερα
  • Η ειρήνη: ένα πανανθρώπινο όραμα
  • Καταγραφή όλων των προεικονίσεων της ΠΔ σε μορφή πίνακα με την αντίστοιχη σημασία στην ΚΔ (π.χ. Εύα-νέα Εύα, διάβαση Ερυθράς-Πάσχα, Ισραήλ-νέος Ισραήλ, κ.ά.)
  • Οι  εβραϊκές  ονομασίες  και οι θρησκευτικοί όροι   της ΠΔ : η υιοθέτηση τους  από άλλους λαούς: π.χ. Ελοχίμ-Αλλάχ, Αβραάμ-Ibrahim, Μιχαήλ, Αλληλούια, Εμμανουήλ, Ιωάννης κ.ά.
  •   Οι παροιμιώδεις εκφράσεις  που έχουν τη ρίζα τους στην ΠΔ (π.χ. έγινε στήλη άλατος, αντί πινακίου φακής, κ.ά.)
  • Η πανανθρώπινη σημασία του ιερού βιβλίου των Παροιμιών: ομοιότητες με ελληνικές παροιμίες, οι σήμερα εν χρήσει) 

3.2 Β΄ Γυμνασίου

 

·         Ποιοι λαοί μιλούν  σήμερα τη γλώσσα που μιλούσε ο Χριστός(Αραμαϊκά); Σε ποιες περιοχές ζουν; Έχουν θρησκευτικές ελευθερίες;   
·         Στα μέρη της Παλαιστίνης έδρασε ο Ιησούς Χριστός. Ποια είναι η κατάσταση στην Παλαιστίνης   σήμερα;
·         Τα σημερινά Χριστούγεννα – Η εορτή των Χριστουγέννων  (η επιφάνεια – η ουσία)
·          Τα διαχρονικά μηνύματα από την παραβολή  του Καλού Σαμαρείτη. Η διαχρονική εφαρμογή των παραβολών στη σημερινή εποχή.
·         Ποιος είναι ο πλησίον; Τι κάνουμε για να ανακαλύψουμε τους ανθρώπους που υποφέρουν;
·         Θεός και πάσης φύσεως διακρίσεις είναι δύο ασυμβίβαστες έννοιες. Γράψτε τις σκέψεις σας.
·         Ο πλούτος και η φτώχεια: πώς τα αντιμετωπίζει ο Χριστός- το  Ευαγγέλιο.
·         Διαβάστε από το Ευαγγέλιο μερικά  θαύματα του Χριστού. Σε τι αποβλέπουν; Τι πραγματικά είναι ένα θαύμα; Ποια η θέση του στη σημερινή πραγματικότητα;
·         Τα άτομα με ειδικές ανάγκες (ΑΜΕΑ) και η κοινωνική πραγματικότητα σήμερα .
·         Σχολιάστε τη φράση «δίχως Ανάσταση δεν υπάρχει Χριστιανισμός»
·         Οι άγιοι Τόποι στο διαδίκτυο: Παρουσιάστε   τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ και τις θρησκευτικές  παραδόσεις  τους
·         Οι άγιοι Τόποι στο διαδίκτυο:  Ερευνήστε τα ιερά προσκυνήματα της ευρύτερης περιοχής της Ιερουσαλήμ.

 

3.3.  Γ΄  Γυμνασίου


  • Υπάρχουν σήμερα Χριστιανοί στα μέρη από τα οποία  πρωτοξεκίνησε ο Απόστολος Παύλος; Ερευνήστε την κατάσταση των Χριστιανών στη Συρία (18% του  πληθυσμού). Ιστορία του ναού του Αγίου Παύλου στη Δαμασκό (στη θέση που είδε το όραμα), Μονές, κ.ά. Αναφορά και στο Πατριαρχείο Αντιόχειας που βρίσκεται στη Δαμασκό. (Ο διδάσκων-ουσα βοηθούν τους μαθητές.)Δίδεται δ/ση ιστοσελίδας  με αντικείμενο την Ταρσό της Κιλικίας (νότια Τουρκία), γενέτειρας του Απ. Παύλου (σώζεται μέρος της αρχαίας πόλης).  Προτρέπονται   οι μαθητές μέσω του διδάσκοντα  να σχεδιάσουν χάρτη (και  με βοήθεια υπολογιστή)  με όλες τις περιοδείες  του Απ.  Παύλου. 
  • Να ετοιμαστεί χάρτης με όλες τις πορείες του Αποστόλου Παύλου εντός της Ελλάδας. Απογραφή και των εκκλησιών ή παρεκκλησίων που  τιμώνται στο όνομα του  Αγίου Παύλου.
  • Ο Άγιος Αθανάσιος ήταν από την Αίγυπτο. Οι Κόπτες οι (Χριστιανοί της  Αιγύπτου)   τον θεωρούν δικό τους, συμπατριώτη τους Άγιο. Το ίδιο ισχύει και για τον Μέγα Αντώνιο και τον Παχώμιο. Ο Μέγας Βασίλειος κατάγονταν  από την Καππαδοκία, που κάποτε είχε χιλιάδες Έλληνες Χριστιανούς (σημερινή  Τουρκία). Ο μοναχισμός γεννήθηκε στα μέρη της Αιγύπτου και της Παλαιστίνης - 20% των Παλαιστινίων είναι Χριστιανοί». Συλλέγουμε υλικό για τους Κόπτες της Αιγύπτου, για τα μοναστήρια τους, για τις ενορίες τους, για την πνευματική τους κίνηση. Πως διαβιούν με μία άλλη θρησκεία;
  •  Ερευνούμε  την ιστορία της Καππαδοκίας με αφορμή την ενότητα για το Μέγα Βασίλειο, τους χριστιανούς που ζούσαν εκεί και που εκδιώχθηκαν το 1922. Εξετάζουμε εικόνες από την περιοχή. Ποια είναι η κατάσταση σήμερα;Οι μαθητές μπορούν να εργαστούν  σε ομάδες. Μπορούν να πάρουν συνέντευξη από Καππαδόκες για να  καταλάβουν τη δύναμη της λαϊκής μνήμης. Υπάρχει πληθώρα εικόνων από την  Καππαδοκία του σήμερα. Από μονές, ασκητήρια της περιοχής. 
  • Να συζητηθεί το γεγονός της πρώτης  κηρυγματικής δράσης των Αποστόλων στις Συναγωγές (απουσία χριστιανικών ναών, ελευθερία πρόσβασης στις συναγωγές) κ.ά.
  • Η διάδοση του Χριστιανισμού  σχεδόν  σ’ όλα τα μήκη και πλάτη  γης δικαιώνει τη στάση του Αγίου Στεφάνου και των Αποστόλων  απέναντι στη εβραϊκή παράδοση;
·         Έρευνα του αθόρυβου φιλανθρωπικού έργου της Εκκλησίας της Ελλάδος (επίσκεψη στην Αρχιεπισκοπή ή σε μία Μητρόπολη, ποσά που δίνονται κάθε μέρα σε ιδρύματα και σε φτωχούς).
  • Συλλέξτε υλικό από το Γραφείο Αντιμετώπισης των αιρέσεων της Αρχιεπισκοπής Αθηνών ( διαδ.). Συζητήστε για  τις εξαρτήσεις που μπορούν να δημιουργήσουν οι αιρέσεις.
  •  Το φιλανθρωπικό έργο της Εκκλησίας  της Αλβανίας σ όλους του ανθρώπους ανεξάρτητα από φυλή, γλώσσα και θρησκεία.
  • Χριστιανικές φιλανθρωπικές οργανώσεις που δρουν στην Ελλάδα
  • Ο  Άγιας Ιγνάτιος καταγόταν από τη Συρία. Ερευνήστε με τη βοήθεια, του καθηγητή, του διαδικτύου και της βιβλιογραφίας την κατάσταση των Χριστιανών στη Συρία. Πλυθησμός-Μνημεία-Εκκλησιασιτκή ζωή. Εξετάστε την ιστορία του Βυζαντινού Ναού του Αγίου Παύλου της  Δαμασκού, όπου ο Απόστολος άκουσε το Χριστό να του μιλάει. Η εργασία αυτή μπορεί να ισχύει και για τη διδ. ενότητα σχετική με τον Απόστολο Παύλο.
  • Η διαχρονικότητα της ελληνικής γλώσσας μέσα από το «Πιστεύω». Ελάχιστοι λαοί κατανοούν σήμερα τη γλώσσα  που χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί τους πριν από 1620 χρόνια!
  • Στην ΕΕ στην οποία ζούμε υπάρχει απόλυτη θρησκευτική ελευθερία. Είναι μια  ανοιχτή κοινωνία  όπου συνυπάρχουν λαοί με διαφορετικές παραδόσεις. Η ελευθερία της πίστης είναι αυτονόητη. Υπάρχουν χώρες στον πλανήτη όπου δεν υπάρχει η ελευθερία της θρησκείας; 
  • Θέματα για συζήτηση στην τάξη:η βία–ο ρατσισμός-η ανεξιθρησκία-ο θρησκευτικός φανατισμός. Η θέση της ορθόδοξης Εκκλησίας που καταδίκασε το ρατσισμό μέσω του Πατριαρχείου το 1878.
  • Η ανοχή κάθε θρησκευτικής εκδήλωσης στη σημερινή κοινωνία.
  • Τα ερείπια του Ναού της Αγίας Σοφίας στη Νίκαια (σημερινή Τουρκία) όπου έγινε η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος στην οποία γράφτηκαν τα έξι άρθρα του. Οι λειτουργίες που τελεί εκεί ο Οικουμενικός Πατριάρχης κάθε χρόνο. Η σημασία των ιερών χώρων για τους Ορθοδόξους, η σημασία  και ο σεβασμός όλων των χώρων λατρείας όλων των θρησκειών.
  • Ερευνήστε την ιστορία του Παγκοσμίου  Συμβουλίου των Εκκλησιών. Γιατί δε συμπεριλαμβάνονται σ’ αυτό οι «αιρετικές» εκκλησίες;
  • Αναφορά στις δυτικού τρόπου εικονογραφίες- εικόνες (π.χ. η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Τήνου είναι δυτικής τεχνοτροπίας)   που υπάρχουν στους ελληνικούς ναούς.
  • Πριν από λίγα χρόνια ένα ποπ τραγούδι Ισπανών Μοναχών με γρηγοριανή μουσική  ήταν πρώτο στην Ευρώπη. Συζητήστε το φαινόμενο της ενασχόλησης των μοναχών της Εκκλησίας με τη μουσική (υπάρχει και στην Ελλάδα), πείτε τις σκέψεις σας.
  • Συζητήστε στην τάξη: Γιατί σχεδόν όλα τα μεγαλόπρεπα έργα τέχνης της ανθρωπότητας  είναι θρησκευτικά μνημεία;
  • Ερευνήστε την ιστορία  του Παρθενώνα με  έμφαση την χρονική περίοδο που χρησιμοποιήθηκε  και ως χριστιανικός ναός. Συζητήστε   την τάξη για τις επιδράσεις της  αρχαίας ελληνικής τεχνοτροπίας  στη βυζαντινή αρχιτεκτονική. 
  • Υπάρχει σήμερα θρησκευτικός αποχρωματισμός στη δυτική βιομηχανική  κοινωνία; Υπάρχει θρησκευτικός αποχρωματισμός στην Ελλάδα;
  • Στη δύση υπάρχει ένα κύμα στροφής προς τις θρησκείες της Ανατολής, αλλά και προς την Ορθόδοξη Εκκλησία. Συζητήστε τα αίτια του φαινομένου αυτού στην  τάξη.
  • Ομάδα μαθητών να σχηματίσει κατάλογο των κυριοτέρων Αγίων που εορτάζονται στην ανατολική και στη δυτική Εκκλησία.
  • Τα Μοναστήρια της Αυστρίας
  • Ο μοναχισμός στο Ισλάμ ( Οι επιδράσεις που δέχθηκαν οι Σούφι  από τη χριστιανική μοναχική ζωή)
  • Τα Μοναστήρια του Θιβέτ
  • Ο αναχωρητισμός στους Εβραίους
  • «Συνάντηση» Ορθοδόξων- Καθολικών στην ΕΕ
  • Ορθόδοξες χώρες της Ε.Ε  -συνάντηση με τις ομόδοξες και ετερόδοξες Εκκλησίες.
  • ¨Άλλες  ορθόδοξες Χώρες  εκτός ΕΕ
  •  Η ζωή και η  δράση  όλων των ορθόδοξων Παροικιών της Ευρώπης 
  • Αναφορά στη  σχέση ορθοδόξων-ετεροδόξων στην Ευρώπη,
  • Αναφορά στους διάλογους μεταξύ των Χριστιανών και αλλοθρήσκων
  • Αναφορά στις ορθόδοξες  Ενορίες που δημιουργήθηκαν από πρώην ετερόδοξους (ενορία γαλλόφωνων Γενεύης, Ενορία Γάνδης του Βελγίου, κ.ά.). 
  • Στις διδακτικές ενότητες στις οποίες αναφέρονται  ετερόδοξοι, αλλόθρησκοι,  μπορούμε να δώσουμε στους μαθητές τις εξής εργασίες: Οι Καθολικοί της Σύρου, Η εβραϊκή κοινότητα της Καβάλας, της Πρέβεζας.  Επίσκεψη σε καθολικό ναό,  καταγραφή των εντυπώσεων από επίσκεψη σε προτεσταντικό ναό  σε συνδυασμό με βιβλιογραφία, επίσκεψη σε τέμενος, συνομιλία ή ερωτηματολόγιο με ετεροδόξους, αλλόθρησκους.   

  ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ  ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

ΣΥΝΤΑΓΜΑ άρθρο 16, παρ. 2

«Η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του κράτους και έχει σκοπό την ηθική επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων, την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και τη διάπλασή τους σ ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες»
ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ-ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ
« Έλλειμμα των μαθητών που έχει προέλευση κοινωνική ή οικονομική ή φυσική και ιδιαιτερότητες με φυλετικό, θρησκευτικό, γλωσσικό ή άλλο χαρακτήρα, μέσα στο σχολείο και στις μεταξύ των μελών του σχέσεις δεν πρέπει να αποτελούν στοιχεία  διάκρισης.»

«Οι ενδοσχολικές εκδηλώσεις, όπως είναι οι σχολικές, οι εθνικές και οι θρησκευτικές γιορτές, οι αθλητικές, οι πολιτιστικές και οι άλλες σχολικές δραστηριότητες των μαθητικών κοινοτήτων, η συμμετοχή στα προγράμματα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και των άλλων καινοτόμων σχολικών προγραμμάτων πρέπει να γίνονται με πρωτοβουλίες, ιδέες και ευθύνες των ίδιων των μαθητών»

« Όλοι οι μαθητές, και οι εκπαιδευτικοί οι οποίοι έχουν μάθημα την πρώτη ώρα, πρέπει να παρευρίσκονται στην πρωινή συγκέντρωση του σχολείου. Αυτή είναι η μοναδική ευκαιρία συγκέντρωσης όλης της σχολικής κοινότητας. Είναι η μοναδική ευκαιρία επαφής, ενημέρωσης και ψυχολογικής προετοιμασίας για το εκπαιδευτικό έργο που θα ακολουθήσει. Με τη σημερινή σύνθεση του μαθητικού πληθυσμού είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν αρκετοί μαθητές αλλόθρησκοι - ετερόδοξοι. Έχουν δικαίωμα να μη μετέχουν στην πρωινή προσευχή. Παράλληλα όμως έχουν υποχρέωση να σέβονται το δικαίωμα της ενεργού συμμετοχής των υπολοίπων. Το σχολείο είναι απαραίτητο να αποδίδει στο σημείο αυτό τη δέουσα σημασία»
  «Σεβασμό στην προσωπικότητα, στις ιδιαίτερες ανάγκες και στις κοινωνικές, πολιτιστικές, θρησκευτικές ή φυλετικές ιδιαιτερότητες του μαθητή, πράγμα που επιβάλλεται και από την πολυπολιτισμική συγκρότηση της σύγχρονης κοινωνίας μας».

ΣΤ. ΠΙΝΑΚΕΣ

ΠΙΝΑΚΑΣ 1. ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΘΟΥΝ ΟΙ   ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ   ΣΤΟ ΜτΘ  
                              ΚΡΙΤΗΡΙΑ
  ΜΑΘΗΣΙΑΚΗΣ  ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
  Παρακαλώ βάλτε  Χ  στη στήλη που σας εκφράζει
Πολύ συχνά
   4
Συχνά

    3
Κάποιες φορές
    2
Σπάνια-
 Ποτέ
   1
 1
Στο μάθημά μου εκτός από     τη   διδακτέα  ύλη  προσπαθώ:





  1.  
Να μεταδώσω και επιπλέον γνώσεις συνδέοντας το αντικείμενό μου   με άλλες επιστήμες 





  1.  
Να πείσω για τη  χρησιμότητα της σχολικής γνώσης στην καθημερινή ζωή. Διδάσκω με βάση τη διαθεματικόητα 





  1.  
Να αναδείξω και να καλλιεργήσω  τα ενδιαφέροντα και τις  ικανότητες των μαθητών





  1.  
Να βοηθήσω για την ψυχική -κοινωνική ανάπτυξη





  1.  
Να βοηθήσω την μεθοδικότητα της σκέψης τους





  1.  
Να εμπνεύσω αξίες (ανοχή, αποδοχή ετερότητας)




2
Εκτός από τα διαγωνίσματα αξιολογώ τους  μαθητές και με βάση: 





  1.  
Τις εργασίες στο σπίτι





  1.  
Τη  συμμετοχή τους στο μάθημα





  1.  
 Τις παρουσιάσεις  που κάνουν στην τάξη





  1.  
Τις ερωτήσεις που θέτουν





  1.  
 Τις πρωτοβουλίες που παίρνουν





  1.  
 Την κριτική σκέψη και ικανότητα




3
Συνεργάζομαι με τους συναδέλφους μου στα θέματα  επίδοσης-απόδοσης των μαθητών /τριων




4
Χρησιμοποιώ τα αποτελέσματα τις αξιολόγησής  μου για να πείσω τους μαθητές να βελτιωθούν




5
Η αξιολόγησή μου είναι αντικειμενική





  1.  
Στο μάθημα  μου βοηθώ τους αδύναμους μαθητές





  1.  
 Εξετάζω αν έχουν κάνει τις εργασίες σπιτιού, τις βλέπω όλες




6
Στο μάθημά μου :





  1.  
Χρησιμοποιώ  διάφορα μοντέλα διδασκαλίας





  1.  
Την μαθητοκεντρική διδασκαλία, συνεργατική-πρωτοβουλιακή μεθοδολογία, κ/ά.





  1.  
Παροτρύνω για κριτική σκέψη  και προκαλώ ερωτήσεις





  1.  
Χρησιμοποιώ  παραδείγματα , έχω φαντασία





  1.  
Χρησιμοποιώ  φυλλάδια-βιβλία, εποπτικό υλικό





  1.  
Χρησιμοποιώ αποκλειστικά δικό μου υλικό προσαρμοσμένο στις ανάγκες της τάξης





  1.  
 Χρησιμοποιώ νέες τεχνολογίες, συσχετίζω τις εξωσχολικές πηγές μάθησης 





Διδάσκω με διαφορετικό τρόπο  ανάλογα με το επίπεδο  της κάθε τάξης





Ασχολούμαι  με όλους τους  μαθητές





Είμαι φιλικός προς τους μαθητές, έχω χιούμορ






ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ :


4   

Εκπληρώνω όλα τα  όλα τα κριτήρια με επιτυχία.
3   
Μπορώ  να βελτιώσω περαιτέρω την ποιότητα ορισμένων κριτηρίων.
2   
 
Αδυναμίες. Τα περισσότερα κριτήρια πρέπει να βελτιωθούν.
1   
 
Απαιτείται η  βελτίωση όλων  των κριτηρίων 



ΠΙΝΑΚΑΣ 2. ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΟΥΝ ΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ/ΤΡΙΕΣ     


ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
           Παρακαλώ βάλτε  Χ   
Πολύ συχνά
   4
Συχνά

    3
Κάποιες φορές
    2
Σπάνια-
 Ποτέ
    1
 1
Στο μάθημά μου, εκτός από    τη   διδακτέα  ύλη (δ.υ) οι μαθητές και οι μαθήτριες:





  1.  
¨Έχουν και επιπλέον γνώσεις συνδέοντας το μάθημα με άλλες επιστήμες 





  1.  
Χρησιμοποιούν παραδείγματα  από τη ζωή τους  





  1.  
Συγκεντρώνονται  και ενδιαφέρονται για το θέμα





  1.  
Θέτουν ερωτήματα – απαντούν πρόθυμα σε ερωτήσεις





  1.  
Λένε μεθοδικά και υπεύθυνα τη θέση-άποψή τους  





  1.  
Ακούν τη σκέψη των άλλων





Συνεργάζονται πρόθυμα στις διαθεματικές εργασίες





  1.  
 Κάνουν  παρουσιάσεις στην τάξη





  1.  
 Παίρνουν πρωτοβουλίες, ενδιαφέρονται





  1.  
 Ερευνούν  περαιτέρω    το θέμα, έχουν φαντασία





  1.  
  Οι αδύναμοι μαθητές κάνουν τις εργασίες που μπορούν να καταφέρουν





  1.  
  Σκέπτονται μόνοι τους την επίλυση ζητημάτων  που σχετίζονται με τη διδακτική ενότητα





ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ


4   

Εκπληρώνουν  όλα τα  όλα τα κριτήρια με επιτυχία.
3   
Μπορούν  να βελτιώσουν περαιτέρω την ποιότητα ορισμένων κριτηρίων.
2   
 
 Αδυναμίες. Τα περισσότερα κριτήρια πρέπει να βελτιωθούν.
1   
 
 Απαιτείται η  βελτίωση όλων  των κριτηρίων 


ΠΙΝΑΚΑΣ 3. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ; (ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ  ΑΠΟ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ)

Διάγραμμα ακτίνας
 ΠΙΝΑΚΑΣ 4.   Η  ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗ δ.ε. 22 ΤΗΣ  Γ΄  ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ  


 

 


Διάγραμμα ακτίνας
 ΠΙΝΑΚΑΣ 5. Η  ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΤΗΤΑ  ΣΤΗ δ.ε. 22 ΤΗΣ  Γ΄  ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ  
Διάγραμμα ακτίνας

Ζ.   ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (ΕΠΙΛΟΓΗ)


 

·         Διακοινοβουλευτική  Συνέλευση Ορθοδοξίας, Τα θρησκευτικά ως μάθημα ταυτότητας  και πολιτισμού, Βόλος 15-17 Μαΐου 2004, Αθήνα 2005.
·         Θεοφιλίδης  Χρ., Διαθεματική προσέγγιση της διδασκαλίας, Αθήνα 2002.
·         Ματσαγκούρας, Ηλ., Η διαθεματικόητα στη σχολική γνώση, Αθήνα 2006.
·         Νέα βιβλία Θρησκευτικών Γυμνασίου, 2006 , Ιστοσελίδα Π.Ι.
·         Στάθης, Γ., Αναλυτικά προγράμματα του Θρησκευτικού Μαθήματος, στο Διακοινοβουλευτική  Συνέλευση, ό.π., σελ.245-248.
·         Σχολικά  βιβλία  Θρησκευτικών, 2005, ΟΕΔΒ, Αθήνα.
  • ΥΠΕΠΘ, Διαθεματικό ενιαίο  πλαίσιο των προγραμμάτων σπουδών-Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης, τ.Α΄, τ. Β΄, Αθήνα, Σεπτέμβριος 2002.
·         Φύλο και θρησκεία, η θέση της γυναίκας στην Εκκλησία, Ίνδικτος, Αθήνα, 2004.
·         Altaş N., Çokkültürlülük ve Din Eğitimi, Nobel Yayıncılık, Ankara 2003.
·         Kursbuch religion 9/10, Arbeitsbuch für den Religionsunterricht, Diesterweg-Stuttgart, 1999.
·         Uflerbaeumer, K., Schulinspektion in Niedersachsen, Osnabrück 2005



©Αντώνιος Χατζόπουλος, 2006

[1] ΥΠΕΠΘ, Διαθεματικό ενιαίο  πλαίσιο των προγραμμάτων σπουδών-Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης , τ.Α΄, τ. Β΄, Αθήνα, Σεπτέμβριος 2002.
[2] ΥΠΕΠΘ, Διαθεματικό ενιαίο  πλαίσιο, ό.π.,σελ.6.
[3] ΥΠΕΠΘ, ΦΕΚ, τέυχος Β΄, αρ. φύλλου 303/13.03.2003, Αθήνα 2003, σελ.3734.
Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ
ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
Η θρησκευτική εκπαίδευση των μαθητών, όπως αναγνωρίζεται και διεθνώς, συνιστά   της ηθικής και   πνευματικής τους ανάηιυξης και έχει ύψιστη κοινωνική "σημασία. Χωρίς να
                      παραγνωρίζεται το γεγονός πως η θρησκευτική εκπαίδευση των παιδιών
πραγματοποιείται και στο πλαίσιο άλλων θεσμών (οικογένεια. Εκκλησία), η παροχή της στο σχολικό περιβάλλον λειτουργεί συμπληρωματικά και συντελεί στην ολοκληρωμένη μόρφωσή τους. Το μάθημα των Θρησκευτικών (ΜτΘ) είναι ενταγμένο στην παρεχόμενη από την πολιτεία εκπαίδευση υττηρετώντας τους γενικούς σκοπούς της παιδείας, όπως αυτοί ορίζονται από το Σύνταγμα και τους Νόμους.
Στην εννιάχρονη υποχρεωτική εκχαίδευση μελετάται ο Χριστιανισμός ως βιβλική ιστορία και βιβλικός λόγος, ως ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, ως πολιτιστική έκφραση, ως πορεία μέσα στην ιστορία, ως αναζήτηση της αλήθειας και ως σύγχρονη παρουσία μέσα στον κόσμο. Υπάρχουν επίσης κάποιες πληροφορίες για τις άλλες Ομολογίες, καθώς και για τον Ιουδαϊσμό και το Ισλάμ, με την προοπιική να ασχοληθούν μ' αυτά οι μαθητές εκτενέστερα στο Λύκειο. Στο Νητηαγωγείο και στις δύο τάξεις του Δημοτικού (Α" και Β"), όπου απουσιάζει από το Ωρολόγιο Πρόγραμμα το μάθημα των Θρησκευτικών, στο πλαίσιο της ανόιηυξης της θρησκευτικής συνείδησης του παιδιού, μπορεί να λαμβάνονται θέματα και αφορμές από το μάθημα της «Μελέτης του Περιβάλλοντος». Το μάθημα αυτό μπορεί να συνδεθεί με τη θρησκευτική αγωγή, αφού οι σκοποί του αναφέρονται στην ανάπτυξη της προσωπικότητας, στην καλλιέργεια οικουμενικών και πανανθρώπινων αξιών και στην ανάιηυξη της ελληνικής μας ταυτότητας και συνείδησης με βάση την πολιτιστική μας κληρονομιά.
Ο σκοπός της διδασκοιλίας του ΜτΘ εντάσσεται στο γενικό σκοπό της εκπαίδευσης, δηλαδή στη διαμόρφωση ελεύθερων και υπεύθυνων πολιτών. Ειδικότερα η διδασκοιλία του ΜτΘ συμβάλλει:
Στην απόκτηση γνώσεων γύρω από τη χριστιανική πίστη και την Ορθόδοξη χριστιανική παράδοση.Στην ανάηιυξη θρησκευτικής συνείδησης Στην προβολή της ορθόδοξης πνευματικότητας ως ατομικού και συλλογικού βιώματος
Στην κατανόηση της χριστιανικής πίστης ως μέσου νοηματοδότησης του κόσμου και της ζωής
Στην παροχή ευκαιριών στους μαθητές για θρησκευτικό προβληματισμό και στοχασμό
Στην κριτική επεξεργασία των θρησκευτικών παραδοχών, αξιών, στάσεων Στη διερεύνηση του ρόλου που έπαιξε και παίζει ο Χριστιανισμός στον πολιτισμό και την ιστορία της Ελλάδας και της Ευρώπης
Στην κατανόηση της θρησκείας ως παράγοντα που συντελεί στην ανόπιυξη του πολιτισμού και της πνευματικής ζαχής
Στην επίγνωση της ύπαρξης διαφορετικών εκφράσεων της θρησκευτικότητας Στην αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων και των μεγάλων σύγχρονων διλημμάτων
Στην ανάπτυξη ανεξάρτητης σκέψης και ελεύθερης έκφρασης
Στην αξιολόγηση του Χριστιανισμού ως παράγοντα βελτίωσης της ζο^ς των
ανθρώπων
2. ΕΙΔΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
Με τη διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών στο Γυμνάσιο, οι μαθητές επιδιώκεται:
  Να ενημερωθούν για την υφή του θρησκευτικού φαινομένου. » Να γνωρίσουν ιδιαίτερα τον Χριστιανισμό, κατεξοχήν την Ορθοδοξία, μέσα από την Αγία Γραφή, τους Πατέρες και τη ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας, και να τοποθετηθούν υπεύθυνα.
Να συνειδητοποιήσουν ότι ο Χριστιανισμός δίνει προτάσεις στον σύγχρονο κόσμο για τη συνοχή του, αλλά και για την ποιότητα της ζωής.
Να αξιοποιήσουν την προσφορά του μαθήματος, ώστε να συνειδητοποιήσουν τη δύναμη του μηνύματος του Ευαγγελίου και να καλλιεργήσουν το ήθος και την προσωπικότητα τους, να ευαισθητοποιηθούν απέναντι στον
σύγχρονο κοινωνικό προβληματισμό και να βοηθηθούν να πάρουν έμπρακτα θέση.
Να αντιληφθούν ότι το αυθεντικό χριστιανικό μήνυμα είναι υπερφυλετικό, υπερεθνικό και οικουμενικό.
Να αντιληφθούν την πολυπολιτισμική, πολυφυλετική και πολυθρησκευτική δομή των σύγχρονων κοινωνιών. Να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη διαχριστια\ακής και διαθρησκειακής επικοινωνίας.
Β. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ
ΛΥΚΕΙΟ
Α ΤΑΞΗ  
Από το μάθημα των Θρησκευτικών με τίτλο: «Ορθόδοξη Πίστη και λατρεία» καλούνται οι μαθητές
α) Να γνωρίσουν και να κατανοήσουν το σύνολο και τις ετημέρους πτυχές των βασικών θεμάτων της ορθόδοξης πίστης, όπως αυτά αποτυπώνονται και στις ευχές και τους ύμνους της χριστιανικής λατρείας.
β) Να λάβουν αφορμές προσωπικού προβληματισμού πάνω στην πίστη, με άξονα την ορθή γνώση των θεμάτων και τη διαλογική συζήτηση, της οποίας απαραίτητο στοιχείο προβάλλεται η ανταλλαγή και ο αλληλοσεβασμός των απόψεων, γ) Να γνωρίσουν όλα τα απαραίτητα στοιχεία, σχετικά με τη γένεση, την εξέλιξη και το βαθύτερο νόημα της χριστιανικής λατρείας (Μυστήρια, Ακολουθίες, εορτολογικός κύκλος), δ) Να συνειδητοποιήσουν τη δική τους ιδιαιτερότητα ως μελών της Εκκλησίας, που συνίσταται στην ενεργό συμμετοχή τους στη λατρεία, καθώς και στη συνευθύνη τους για μια λειτουργική ανανέωση.
ε) Τέλος να πληροφορηθούν έγκυρα γτα τα κυριότερα παραθρησκευτικά φαινόμενα και κινήματα ("Μορφές πίστης και λατρείας εκτός της Εκκλησίας"). Να συζητήσουν ελεύθερα τιςετπ,διώξεις και τους απώτερους στόχους αυτών και να ευαισθητοποιηθούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να τοποθετούνται κριτικά απέναντι στην όλη φιλοσοφία και πρακτική αυτών των μορφών ττίστης και λατρείας διαφυλάσσοντας την ελευθερία του προσώπου τους.
Β ΤΑΞΗ ΣΚΟΠΟΣ
Σκοπός της διδασκαλίας του μαθήματος «Χριστιανισμός και Θρησκεύματα» στη Β' τάξη του Λυκείου είναι οι μαθητές
  α) Να γνωρίσουν υπεύθυνα και από κάθε δυνατή πλευρά - τη Θρησκεία ως πανανθρώτηνο φαινόμενο.
β) Να μελετήσουν κατά τρόπο συστηματικό, και πάντοτε σε σχέση με τα όποια υπαρξιακά και κοινωνικά προβλήματά τους, τα καίρια και ουσιώδη στοιχεία του Χριστιανισμού, ιδιαίτερα της ορθοδοξίας, και να εμβαθύνουν χωριστά στο δυναμικό, απελευθερωτικό και μεταμορφωτικό της χαρακτήρα.
γ) Να τους δοθεί η ευκαιρία να ενημερωθούν για την κριτική, την αμφισβήτηση ή και την άρνηση της χριστιανικής πίστης, καθώς και πώς αυτές αντιμετωπίζονται με αντικειμενικότητα, τιμιότητα και πνεύμα αυτοκριτικής.
δ) Να αποκτήσουν μια κατά το δυνατόν σφαιρική εικόνα για την αξία και προσφορά του Χριστιανισμού και - επαρκώς ενημερωμένος ελεύθερα και ενσυνείδητα - να πάρουν απέναντί του, αν το θελήσουν, υπεύθυνη προσωπική θέση. ε) Τέλος να πληροφορηθούν έγκυρα για τα κυριότερα μη χριστιανικά θρησκεύματα, να τα συγκρίνουν στοιχειωδώς με το Χριστιανισμό, να επισημάνουν σ' αυτά αναζητήσεις και απαντήσεις ζωής, να εκτιμήσουν το βαθμό και τα όρια επάρκειάς τους ή μη, και να μάθουν να σέβονται τις θρησκευτικές δοξασίες των άλλων.
Γ ΤΑΞΗ
Σκοπός του μαθήματος "Θέματα χριστιανικής Ηθικής" στη Γ Τάξη Λυκείου είναι οι μαθητές
α) Να γνωρίσουν την ηθική διάσταση της ανθρώπινης ζωής.
β) Να κατανοήσουν την ορθόδοξη χριστιανική ηθική ως απαύγασμα της εν Χριστώ λυτρωτικής εμπεφίας της Εκκλησίας και όχι ως συστηματική ανάλυση νομικών κανόνων Ηθική ς(Θεωρητική Ηθική - Δεοντολογία).
Υ) Να βοηθηθούν να προσεγγίσουν την αλήθεια, ότι η ορθόδοξη ηθική ζωή είναι ζωή ανάκτησης της ελευθερίας, της ακεραιότητας του προσώπου, ζωή επανεύρεσης του αληθινού
"εαυτού" μας, και όχι ζωή υποταγή ς σε "αλλότριο" θέλημα.
δ) Να κατανοήσουν τη χριστιανική ηθική ζωή ως αποκατάσταση της "κοινωνίας" μεταξύ Θεού και ανθρώπου, μεταξύ των ανθρώπων, και ανθρώπου και φύσης, ε) Να βιώσουν τη χριστιανική ηθική ζωή όχι ως παραίτηση από τα δεινά του κόσμου και φυγή στην απραξία, αλλά ως συμμετοχή σε κάθε καλό αγώνα για ελευθερία, αξιοπρέπεια, παιδεία, ειρήνη, δικαιοσύνη και συναδέλφωση των λαών.

    Αντώνιος Χατζόπουλος, ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ   ΣΧΕΔΙΟ   ΕΡΓΑΣΙΑΣ  ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΤΘ


Ως δείγμα διαθεματικής, διεπιστημονικής και διαπολιτισμικής επεξεργασίας   ενός θέματος με βάση το μάθημά μας,  παραθέτουμε μία  διαθεματική εργασία Η εργασία που παρατίθεται απαιτεί σχετικά μακρόχρονη επεξεργασία του θέματος  και απευθύνεται σε μαθητές/τριες της  Γ΄ Γυμνασίου.

ΘΕΜΑ :  «ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΥΣ  ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΣ ΜΟΥ: ΑΡΜΕΝΙΟΙ»

Επιλογή:Το θέμα αυτό αποτελεί  συμβολή στην κατανόηση της ιστορίας, της γλώσσας και  του πολισμού  ενός πανάρχαιου ιστορικού λαού, που η συνύπαρξή του με τον ελληνικό ανάγεται στους πρωτοχριστιανικούς χρόνους.  Οι Αρμένιοι αναφέρονται στα βιβλία των Θρησκευτικών και της Ιστορίας.Η ύπαρξη ζωντανών και δραστήριων  αρμενικών Κοινοτήτων (παροικιών) σε τοπικό  επίπεδο  (Καβάλα, Κομοτηνή, Αλεξανδρούπολη, Διδυμότειχο), αλλά και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας,  καθιστά αναγκαία την  ουσιαστική γνωριμία  με την παράδοση και  με τον πολιτισμό ενός λαού, που πρώτος επίσημα δέχθηκε το Χριστιανισμό.

Η έλευση πολλών  προσφύγων αρμενικής καταγωγής που ζουν και εργάζονται τώρα στην περιοχή μας, όπως αυτό συνέβη και μετά τη μικρασιατική καταστροφή (1922), αλλά και η φοίτηση των μαθητών αρμενικής καταγωγής στα σχολεία μας διευκολύνει   να γνωρίσουμε τον πολιτισμό και τις παραδόσεις των Αρμενίων και να στηρίξουμε όλους τους ανθρώπους   που διώχθηκαν και βρήκαν καταφύγιο στη χώρα  μας.

Πέρα από αυτά  όμως είναι ουσιαστικό και πάντα επίκαιρο το θέμα της  αποδοχής από τους μαθητές μιας ιστορικής  θρησκευτικής, πολιτισμικής και γλωσσικής παράδοσης που  ζει και δημιουργεί  δίπλα μας, που δραστηριοποιείται στον πολιτισμό, στην τέχνη, στα γράμματα, στο εμπόριο κ.ά.   

Οι συγγενικές πολιτισμικές παραδόσεις και οι ιστορικοί παράγοντες που οδήγησαν σε παράλληλους δρόμους τους Έλληνες και τους Αρμενίους, η ιστορία των Αρμενίων στους μακρούς αιώνες της ιστορίας και ιδίως στη σύγχρονη ιστορία,  έχουν  εμφανείς αναλογίες.

Η γνώση της διαφορετικότητας  ενός λαού, εκτός από τον παιδαγωγικό και μορφωτικό της σκοπό, συμβάλλει ουσιαστικά και αποφασιστικά στην άρση των  αντιλήψεων εκείνων που αποκλείουν  και περιθωριοποιούν αυτούς που δεν ανήκουν στη «δική τους» πολιτισμική  παράδοση. Η δημιουργική επεξεργασία  του θέματος προετοιμάζει τους  πολίτες του αύριο, που θα ανέχονται και θα αποδέχονται όλους τους συνανθρώπους τους.  Η προαγωγή και αποδοχή των μειονοτικών γλωσσών και των λαών άλλων πολιτισμικών επιρροών  είναι βασικός παράγοντας αποδοχής ενός κοινού ευρωπαϊκού πολιτισμού μέσα από τον σεβασμό της ετερότητας. Αυτός είναι και ο κύριος άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφονται οι στόχοι αυτού του σχεδίου εργασίας.


Στόχοι

  • Οι μαθητές-τριες γνωρίζουν ένα λαό με ιστορικό πολιτισμό, με αρχαία γλώσσα και με παραδόσεις που  είναι συνδεδεμένες με την ελληνική πραγματικότητα, αλλά και με την ελληνική ιστορία .
  • Μαθαίνουν την ιστορία ενός πανάρχαιου λαού μέσα από βιώματα που θα τους προσφέρει η ενασχόληση το θέμα αυτό με ουσιαστική δραστηριοποίηση   των ιδίων. 
  • Μέσα από την έρευνα της βυζαντινής εποχής αναφορικά με τους Αρμενίους διδάσκονται και την πολυπολιτισμικότητα του Βυζαντίου, αλλά και της Ευρώπης του σήμερα.
  • Εξοικειώνονται με ένα άλλο γλωσσικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Συσχετίζουν την πολυγλωσσία  με την πολυπολιτισμικότητα.
  • Αποδέχονται το διαφορετικό πολιτισμό, τη διαφορετική γλώσσα και κουλτούρα, τη διαφορετική θρησκευτική παράδοση. Καταρρίπτουν τα στερεότυπα.
  • Με την ουσιαστική γνώση των παραδόσεων άλλων λαών  αποτρέπεται η ανάπτυξη θρησκευτικού φανατισμού που είναι πολλές φορές «πρόδρομος» φανατικών κοινωνικών συμπεριφορών.
  • Διερευνούν επιστημονικά οι ίδιοι την παράδοση αυτή, παρατηρούν, μαθαίνουν, ανακαλύπτουν τις δεξιότητές τους και διδάσκονται μέσα από τη βιωματική γνώση.
  • Δεν είναι παθητικοί δέκτες της γνώσης, εμπλέκονται ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία. Εισέρχονται  στον επιστημονικό τρόπο εργασίας,καταγραφής και ταξινόμησης του υλικού.
  •  Ευαισθητοποιούνται επάνω σε ζητήματα μεταναστών, προσφύγων, παλιννοστούντων, μειονοτήτων  μέσα από την ίδια την ελληνική και την αρμενική ιστορία.
  • Δίδεται ευκαιρία σε μαθητές με γλωσσικές και άλλες μαθησιακές δυσκολίες να αναπτύξουν καινοτόμο και μη «συμβατική» για τα μέχρι τώρα δεδομένα του σχολείου δράση  και έτσι να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή τους. 
  • Επιτυγχάνεται η  κοινωνικοποίηση των μαθητών μέσα από την  εργασία με άλλους μαθητές, διδάσκεται στην πράξη η αξία της ομαδικής εργασίας και της συνεργασίας.
  • Αξιοποιείται η βιωματική εμπειρία ως ουσιαστικός τρόπος  μάθησης. 

 Μεθοδολογία

Η ακολουθούμενη μέθοδος  έρευνας είναι ομαδική, πρωτοβουλιακή, συνεργατική   και   διαθεματική  Η  ομαδική εργασία είναι απαραίτητη για την επιτυχία του σχεδίου εργασίας.  Θα πρέπει οπωσδήποτε να αξιοποιούνται οι μαθητές-τριες με ειδικές μαθησιακές ανάγκες, αλλά και τα παιδιά με ιδιαίτερα εθνοτικά, γλωσσικά, πολιτισμικά, θρησκευτικά και κοινωνοοικονομικά  χαρακτηριστικά.

Οι μαθητές αναπτύσσουν πρωτοβουλίες στην αναζήτηση, ταξινόμηση και επεξεργασία των πληροφοριών, συμμετέχουν οι ίδιοι στη μαθησιακή διαδικασία και έτσι η γνώση δεν είναι αποσπασματική. Είναι σημαντικό οι μαθητές  να πείθονται με επιχειρήματα από τους διδάσκοντες για την αναγκαιότητα της γνώσης που θα αποκτήσουν μέσα από την εργασία αυτή, αλλά και για την αναγκαιότητα της γνώσης που προσφέρει το σχολείο γενικότερα.

Το θέμα που επιλέχθηκε εμπλέκει τους  μαθητές στη διαδικασία της έρευνας, έχει σχέση με την πραγματική και καθημερινή ζωή και έτσι οι μαθητές και το σχολείο αποκτούν ενεργή σύνδεση με το πολιτιστικό και κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ζουν.

Η συνεργασία εκαπιδευτικών και επιστημονικών κλάδων είναι χρήσιμη  για την επιτυχή έκβαση της εργασίας. Οι εκαπαιδευτικοί είναι καθοδηγητές-συντονιστές της προσπάθειας των μαθητών.

Οι εκαπιδευτικοί ευαισθητοποιούν τους μαθητές με την ιδέα της αναγκαιότητας της  συμβίωσης με άλλους πολιτισμούς της  σύγχρονης  κοινωνίας. Επισημαίνουν ότι  η γνώση του «άλλου», του διαφορετικού, του ανήκοντος σε άλλο πολιτισμικό κύκλο αποκλείει τα αρνητικά στερεότυπα από τη ζωή μας. 

Οι μαθητές σχηματίζουν ομάδες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους. Ο διδάσκων-ουσα διερευνούν τα ενδιαφέροντα των μαθητών και τους κατατάσσουν με τη σύμφωνη γνώμη τους σε ομάδες. Ο εντοπισμός και ο συνδυασμός των ενδιαφερόντων των μαθητών αναφορικά με την ένταξή τους στην ομάδα είναι έργο των παιδαγωγών που θα αναλάβουν το σχέδιο, αλλά και όλων των άλλων που θα συνεργασθούν.

Κάθε ομάδα αναλαμβάνει με τη βοήθεια του διδάσκοντα μία διαθεματική δραστηριότητα, αλλά  φυσικά δεν αποκλείεται και η δημιουργία ομάδας που η ίδια θα αποκτήσει διαθεματικά ενδιαφέροντα κατά την πορεία της εργασίας. Είναι σημαντικό να καθοριστούν και χρονικά όρια για τη συλλογή του υλικού. 

Προτείνεται ενδεικτικά:Η ομάδα μαθητών με ιστορικά ενδιαφέροντα θα αναζητήσει υλικό (βιβλιογραφία-ιντερνετ) με τη βοήθεια του διδάσκοντα, θα πάρει συνεντεύξεις  από Αρμενίους με θέμα την πρόσφατη ιστορία, θα μελετήσει την ιστορία των Αρμενίων. Αποφασιστική είναι η συμβολή των εκαπιδευτικών στην ανεύρεση της κατάλληλης βιβλιογραφίας.

Η ομάδα με αρχιτεκτονικά και εικαστικά ενδιαφέροντα θα φωτογραφήσει ναούς και μνημεία της Αρμενικής παροικίας και θα συλλέξει φωτογραφικό υλικό   από  μνημεία της Αρμενίας ανά τον κόσμο.

Οι μαθητές με μουσικά ενδιαφέρονται θα φέρουν ηχητικά ντοκουμέντα από εκκλησιαστικές εορτές ή από συναυλίες, παρτιτούρες, θα παρουσιάσουν αρμενικά μουσικά όργανα, αρμενική μουσική, αρμένιους μεγάλους συνθέτες (Κομιτάς-Χατσατουριάν).

Μία ομάδα μπορεί να παρουσιάσει τη σχολική ζωή των αρμενικών Σχολείων στην Ελλάδα, τις εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται, τα διδακτικά τους βιβλία, αλλά και  τη γενικότερη δράση των αρμενικών κοινοτήτων (π.χ πνευματική ζωή, επαγγέλματα, οικονομική ζωή ).Άλλη ομάδα μπορεί να ασχοληθεί με τον τύπο των Αρμενίων στην Ελλάδα: περιοδικά, εφημερίδες. Ακόμη μπορούν να παρουσιαστούν αρμενικοί δικτυακοί τόποι.

Η συνεργασία των ομάδων, η ανταλλαγή απόψεων και των εμπειριών της παρατήρησης σ’ όλες τις φάσεις της εργασίας είναι απαραίτητη. Μπορεί να υπάρξει και αλλαγή μελών της ομάδας στην πορεία. Η ευελιξία είναι απαραίτητος παράγοντας για την επιτυχία του προγράμματος για το κοινό αποτέλεσμα και την παρουσίαση του υλικού που θα στηριχθεί στις διαθεμαματικές δραστηριότητες που αναγράφονται στην συνέχεια.

 Ενδεικτικές δραστηριόητες

·         Καταγραφή της ιστορίας και της δράσης Αρμενικών παροικιών της Ελλάδας.
·         Ιστορικές πληροφορίες στους ιστορικούς συγγραφείς  για την Αρμενία και τους Αρμενίους στον ελληνικό χώρο (Αρχαιότητα-Βυζάντιο-Σύγχρονη).
·         Πληροφορίες για την αρμενική γλώσσα και το αρμενικό αλφάβητο. Έρευνα για τις μεταφράσεις των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων στα αρμενικά.
  • Ανάγνωση-παρουσίαση μεταφρασμένων στα ελληνικά λογοτεχνικών και ποιητικών κειμένων αρμενίων  δημιουργών.
·         Η γενοκτονία των Αρμενίων. Πηγές: Ιστορικά κείμενα-μαρτυρίες.
·         Εκκλησιαστική διοίκηση. Η ζωή της ενορίας. Θρησκευτικοί συμβολισμοί και  λατρευτικές συνάξεις. Επισκέψεις σε ναούς, παρακολούθηση εκκλησιαστικής ακολουθίας, θρησκευτικής εορταστικής εκδήλωσης.
·         Επισκέψεις σε εκπαιδευτήρια  των Αρμενίων, Συνομιλίες-συνεντεύξεις με μαθητές και με εκπαιδευτικούς. Καταγραφή-αξιολόγηση-παρουσίαση αρμενικών διδακτικών βιβλίων.
·         Επισκέψεις σε Σωματεία και Συλλόγους. Συμμετοχή στις δραστηριότητές τους.
·         Επισκέψεις  σε αρμενικά τυπογραφεία εφημερίδων και περιοδικών (Αθήνα) Καταγραφή εφημερίδων – περιοδικών με τη βοήθεια  και των μαθητών αρμενικής καταγωγής.  
  • Επισκέψεις σε μουσεία και μόνιμες εκθέσεις.
  • Παρατήρηση-καταγραφή επαγγελματικών ενασχολήσεων των Αρμενίων και αξιολόγηση της συμβολής τους στην τοπική οικονομία.
  • Παραγωγή βίντεο, φωτογραφικού υλικού από ναούς και αρμενικές εκθέσεις με θέμα την αρμενική ιστορία, τη γεωγραφία, την αρχιτεκτονική, τα ήθη και   έθιμα τη λαογραφία, τις μικρογραφίες, τα κεντήματα κ.ά .
  • Αναζήτηση-αξινόμηση-αξιολόγηση ιστοσελίδων γύρω από διάφορα θέματα των Αρμενίων.
  • Έρευνα ιστορικών μορφών των Αρμενίων που έζησαν στην Ελλάδα.
  • Έρευνα ηθών - εθίμων, γαστρονομία.
  • Μουσική παράδοση του αρμενικού λαού. Συλλογή  ηχητικών ντοκουμέντων.
  • Συνεντεύξεις από τους ιερείς  και τους υπεύθυνους της παροικίας, ή υπεύθυνους των δραστηριοτήτων των Αρμενίων.
  • Σύνταξη Ερωτηματολογίων με διάφορα θέματα (π.χ. ποσοστό μαθητών αρμενικής καταγωγής στα σχολεία, μικτοί γάμοι, κ.ά.).

 Διεπιστημονικότητα:

·         Αισθητική αγωγή
·         Γεωγραφία
·         Θρησκευτικά
·         Ιστορία (Αρχαία -Βυζαντινή-Νεότερη-Σύγχρονη)
·         Κοινωνιολογία-ανθρώπινα δικαιώματα
  • Λαογραφία
·         Λογοτεχνία-Ποίηση
·         Μουσική-Ζωγραφική
·         Πληροφορική      
·         Ξένες γλώσσες





δρ Αντώνιος Χατζόπουλος,  Η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού στη σχολική πράξη:μία διδακτική πρόταση για τα ΣΔΕ

Μεταξύ των στόχων  που έχουν καθιερωθεί  για τα  ΣΔΕ,  κυρίαρχη θέση κατέχουν η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και  η ενθάρρυνση στην κατάκτηση νέων γνώσεων.  Η αυτενέργεια, η ανάπτυξη και η αξιοποίηση της ίδιας της δυναμικής των εκπαιδευομένων κατά την διαδικασία είναι σημαντικότατοι παράγοντες που οδηγούν στη σωστή γνώση. Αυτό φυσικά δεν ισχύει μόνο για τα ΣΔΕ, αλλά για όλα τα σχολεία. Οι  τοπικές ιδιαιτερότητες  μίας περιοχής καθορίζουν και θα πρέπει  να αποτελούν  μέρος των  διδακτικών προτεραιοτήτων   ενός σχολείου ΣΔΕ., δίνοντας κατάλληλες  εκπαιδευτικές  προτάσεις.

Η λειτουργία  και μόνο των σχολείων δεύτερης ευκαιρίας είναι αφ’ εαυτής μία καταπολέμηση του αποκλεισμού: φοιτούν άνθρωποι που για διαφορετικούς  λόγους ο καθένας, δεν είχαν την ευκαιρία να μετέχουν στα αγαθά της γνώσης. Το βλέπουμε και στο παράδειγμα της Λάρισας, όπου το ΣΔΕ που λειτουργεί εντός των φυλακών, ενσωματώνει από τώρα έστω και εν μέρει τους φυλακισμένους συμπολίτες μας στην κοινωνία, και  ακόμη καλύτερα τους προετοιμάζει με τον καλύτερο τρόπο   για την κοινωνική ζωή. 

Στα ΣΔΕ εκπαιδεύονται  και συμπολίτες μας, όπως είναι οι Ρωμά, οι μουσουλμάνοι από τα μειονοτικά σχολεία, αλλά και μετανάστες  και  πρόσφυγες, Αρμένιοι, Κούρδοι, Πόντιοι κ.ά.  που σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες  έχουν υψηλή σχολική διαρροή.

Μέσα στη διδακτική πράξη, μέσα στην αίθουσα  μπορούμε να αναλάβουμε εκείνες τις διδακτικές πρωτοβουλίες που είναι απαραίτητες για τη γνωριμία του άλλου, του διαφορετικού, αυτού που κομίζει διαφορετικές εμπειρίες, αυτού που ανήκει σε διαφορετική πολιτισμική παράδοση, αυτού που έχει διαφορετική γλώσσα και θρησκεία, διαφορετικά ήθη και έθιμα από τα δικά μας. Είναι αυτός που ζει δίπλα μας από αιώνες ή εδώ και λίγα χρόνια, δεν έχει και τόση μεγάλη σημασία. Αυτός πρέπει να είναι και ο πλούτος στη εκπαίδευση: ο  απόλυτος συσχετισμός  των διαφορετικών παραδόσεων στην εκπαιδευτική  διαδικασία.

Στο ΣΔΕ  δεν θα  πρέπει επ’  ουδενί  να  γίνεται αυτό που συμβαίνει πολλές φορές  με τους αδύναμους μαθητές στο κανονικό σχολείο. Συνήθως-πολύ κακώς βέβαια-  δεν τους συσχετίζουμε με την ροή του μαθήματος και τους έχουμε στο περιθώριο. Ξέρετε  ποιο είναι το σχόλιο που εκφράζεται πολύ συχνά στην εκπαιδευτική πορεία ενός τμήματος στο Γυμνάσιο και που ακούγεται κατά κόρον στις παιδαγωγικές συνεδριάσεις των τριμήνων; «Το 1/3 των μαθητών συμμετέχει ανελλιπώς και όλοι οι  άλλοι είναι στον «κόσμο τους», αδιάφοροι ή είναι τουρίστες» ! Ίσως μας είναι γνωστό. Αρχίζουν οι υπαινιγμοί για τους δασκάλους που δε δίδαξαν   σωστά για τις ελλείψεις και για όσα δεν έγιναν. Ξεχνάμε ότι είμαστε εκεί για να  μορφώσουμε, να διδάξουμε, να αναδείξουμε και να καλλιεργήσουμε περαιτέρω  τις δεξιότητες που και αυτοί οι μαθητές έχουν,  να μεταφέρουμε την εκπαιδευτική διαδικασία και σ΄ αυτούς και να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητές τους. Αυτή άλλωστε είναι και η εργασία μας, το λειτούργημά μας.

Αφορμή γι’ αυτή την σημερινή εισήγηση στάθηκε  η εμπειρία μου από τη διδασκαλία θρησκευτικών επί  διετία στο Εσπερινό Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης και η αναζήτηση των κοινών σημείων  στα πλαίσια των Θρησκευτικών. Και αυτό γιατί μέσα στην τάξη υπήρχαν πολλοί πρόσφυγες, μετανάστες και μουσουλμάνοι.  Έψαχνα να βρω τα κοινά σημεία, των διαφορετικών πολιτισμών: υπήρχαν Αρμένιοι; νέοι πρόσφυγες; Μετέφερα το κέντρο της συζήτησης και του μαθήματος στους ίδιους. Στα Θρησκευτικά:  τόνιζα τις  απαρχές  του αρμενικού λαού, το ότι είναι οι πρώτοι, ο πρώτος λαός  που βαπτίστηκε, οι πρώτοι που έκτισαν την πρώτη εκκλησία, τα πολλά ελληνικά που έχουν στην λειτουργία τους, το πανάρχαιο και θαυμάσιο αλφάβητό τους, τον πλούτο της γλώσσας τους, τους   αυτοκράτορες του Βυζαντίου αρμενικής καταγωγής, την ανά τον κόσμο εμπορική  δεινότητα και τέλος τα δεινά που  υπέστη ο λαός αυτός. Αυτό γινόταν αφορμή να πουν και αυτοί τα όσα γνώριζαν γι’ αυτά τα θέματα, να μου φέρνουν βιβλία, να με ρωτούν πού έμαθα τις λίγες αρμενικές λέξεις. Και ο στόχος δεν αργεί να επιτευχθεί. Μάθαιναν όλοι νέα πράγματα, αλλά μάθαινα  και εγώ μαζί τους.  Πολλά παιδιά–μαθητές δεν γνώριζαν καν την ύπαρξη αρμενικής γλώσσας και κουλτούρας.

Σκοπός της διδακτικής μας πρότασης  είναι πάντα η αυτενέργεια και η αυτοσυνειδησία της ομάδας στην οποία απευθυνόμαστε και φυσικά  η συσχέτιση όλων στην εκπαιδευτή διαδικασία και στο αντικείμενο. Ακόμη στόχος  μας πρέπει να  είναι η άρση της απομόνωσης που τυχόν αισθάνονται οι μαθητές αυτοί μέσα στην τάξη,   η συμμετοχή τους  στην εκπαιδευτική διαδικασία με δική τους θέληση και με δική τους πρωτοβουλία. Αυτό θα οδηγήσει στην αυτοσυνειδησία και την αύξηση της αυτοπεποίθησής τους.  
 Συσχετίζουμε στη διδασκαλία πάντα  το σύνολο  της τάξης, όπως απαιτεί και η παιδαγωγική μας ιδιότητα, αλλά και ο κοινός νους.  Πέρα όμως από αυτά  είναι ουσιαστικό και πάντα επίκαιρο το θέμα της  αποδοχής από τους εκαπαιδευόμενους μιας  άλλης  θρησκευτικής, πολιτισμικής και γλωσσικής παράδοσης που  ζει και δημιουργεί  δίπλα μας, που δραστηριοποιείται στο εμπόριο, στις τέχνες  και στα γράμματα. Αυτό θα είναι και σημαντικό κέρδος από το ΣΔΕ.

Στα ΣΔΕ της Θράκης έχουμε  αρκετά μεγάλη αναλογία  μειονοτικών  ομάδων, αλλά και άλλων  ατόμων από άλλες χώρες Τα  στατιστικά στοιχεία από την  Περιφέρεια  Ανατολική  Μακεδονία Θράκης αναφορικά με την φοίτηση στα ΣΔΕ δείχνουν ότι πράγματι λειτουργούν συν τοις άλλοις και ως άτυπα διαπολιτισμικά σχολεία.
Στα Σχολεία Σαπών, Κομοτηνής και Αλεξανδρούπολης εκπαιδεύονται πολλοί μουσουλμάνοι συμπολίτες μας που στην πλειοψηφία τους είναι τουρκόφωνοι.

Η διδακτική πρόταση-το θέμα
Γνωρίζω τους συμπολίτες μου: «Μουσουλμάνοι της Κομοτηνής» (ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ)

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ
  • Αναφορά στην ύπαρξη    μουσουλμανικών πληθυσμών  στη  Θράκη εδώ και αιώνες
  • Η  ειρηνική συμβίωση  επί αιώνες-η κοινή πατρίδα.
  • Η νομοθεσία - η προστασία – η ισότητα.

2.ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ:

  • Από το '91, με την ιδρυτική διακήρυξη της τότε ΔAΣE (Διάσκεψη για την Aσφάλεια και τη Συνεργασία στην Eυρώπη) οι εθνικές μειονότητες αυτοπροσδιορίζονται και αναγνωρίζονται αυτομάτως από τις χώρες στις οποίες ανήκουν. Tη διακήρυξη έχει υπογράψει και η Eλλάδα.

·         H Eλλάδα υπέγραψε τη συμφωνία - πλαίσιο του Συμβουλίου της Eυρώπης για την προστασία των εθνικών μειονοτήτων. H συμφωνία προβλέπει αρχές τις οποίες πρέπει να σέβεται η χώρα-μέλος και σύστημα ελέγχου από επιτροπή υπουργών για την εφαρμογή τους.

Μερικές από τις αρχές:
α. Η  ενθάρρυνση συμμετοχής στην οικονομική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή.
β. Η προώθηση της συμμετοχής στο δημόσιο βίο.
Υ. Η διαφύλαξη  της ταυτότητας των εθνικών μειονοτήτων.
Δίνουμε στους μαθητές να καταλάβουν όλα  τα παραπάνω και ότι αυτά τα υλοποιούμε και  μέσα  από ΣΔΕ με την ίδρυσή τους  και τη φοίτηση όλων, αλλά  και μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία 
  1.  ΒΑΣΙΚΟΙ-ΓΕΝΙΚΟΙ  ΣΤΟΧΟΙ

  • Η  γνωριμία  με μία   άλλη   θρησκευτική  πολιτισμική  και γλωσσική  παράδοση  που  ζει και δημιουργεί  δίπλα μας, που δραστηριοποιείται  σ΄ όλους τους  τομείς της κοινωνικής ζωής του τόπου.  
  • Η γνώση της διαφορετικότητας, εκτός από τον παιδαγωγικό και μορφωτικό της σκοπό, συμβάλλει ουσιαστικά και αποφασιστικά στην άρση των  αντιλήψεων εκείνων που αποκλείουν  και περιθωριοποιούν αυτούς που δεν ανήκουν στη «δική τους» πολιτισμική  παράδοση. Η δημιουργική επεξεργασία  του θέματος προετοιμάζει τους  πολίτες του αύριο, που θα ανέχονται και θα αποδέχονται όλους τους συνανθρώπους τους. 
  • Η προαγωγή και αποδοχή των μειονοτικών γλωσσών και των λαών άλλων πολιτισμικών επιρροών είναι βασικός παράγοντας αποδοχής ενός κοινού ευρωπαϊκού πολιτισμού μέσα από τον σεβασμό της ετερότητας. Αυτός είναι και ο κύριος άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφονται οι στόχοι αυτού του σχεδίου εργασίας.
4.ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ
  • Όλοι οι  μαθητές-τριες γνωρίζουν ένα λαό με άλλο πολιτισμό, με άλλη γλώσσα και με άλλες παραδόσεις. Οι ανήκοντες στην  διαφορετική πολιτισμική παράδοση αποκτούν  αυτοπεποίθηση και αυτογνωσία. Αισθάνονται και ζουν την αναγνώρηση.
  • Μαθαίνουν όλοι την ιστορία  της άλλης παράδοσης  μέσα από βιώματα που θα τους προσφέρει η ενασχόληση με το θέμα αυτό που στηρίζεται  στην ουσιαστική δραστηριοποίηση   των ιδίων. 
  • Μέσα από την έρευνα ανακαλύπτουν και διδάσκονται.
  • Εξοικειώνονται με ένα άλλο γλωσσικό, πολιτισμικό και θρησκευτικό περιβάλλον. Συσχετίζουν την πολυγλωσσία  με την πολυπολιτισμικότητα.
  • Αποδέχονται το διαφορετικό πολιτισμό, τη διαφορετική γλώσσα και κουλτούρα, τη διαφορετική θρησκευτική παράδοση. Καταρρίπτουν τα στερεότυπα.
  • Η ουσιαστική γνώση και γνωριμία  των παραδόσεων των άλλων  αποτρέπει  την ανάπτυξη του θρησκευτικού φανατισμού που είναι πολλές φορές «πρόδρομος» φανατικών κοινωνικών συμπεριφορών.
  • Διερευνούν  οι ίδιοι την παράδοση αυτή, παρατηρούν, μαθαίνουν, ανακαλύπτουν τις δεξιότητές τους και διδάσκονται μέσα από τη βιωματική γνώση.
  • Δεν είναι παθητικοί δέκτες της γνώσης, εμπλέκονται ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία. Εισέρχονται εν μέρει στον επιστημονικό τρόπο εργασίας, καταγραφής και ταξινόμησης του υλικού.
  •  Ευαισθητοποιούνται επάνω σε ζητήματα μεταναστών, προσφύγων, παλιννοστούντων, μειονοτήτων  μέσα από την ίδια την πραγματικότητα
  • Δίδεται ευκαιρία σε μαθητές με γλωσσικές και άλλες μαθησιακές δυσκολίες να αναπτύξουν καινοτόμο και μη «συμβατική» για τα δεδομένα του σχολείου δράση  και έτσι να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή τους. 
  • Επιτυγχάνεται η  κοινωνικοποίηση των μαθητών μέσα από την  εργασία με άλλους μαθητές, διδάσκεται στην πράξη η αξία της ομαδικής εργασίας και της συνεργασίας.
  • Αξιοποιείται η βιωματική εμπειρία ως ουσιαστικός τρόπος  μάθησης. 
5.ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 
α. Θρησκείες
·         Νηστεία: μουσουλμανική-ορθόδοξη. Ομοιότητες  θρησκευτικών προσευχών και εθίμων. (Η μετάνοια, το κουρμπάνι, η πίτα της νηστείας, οι θρησκευτικές συνάξεις, η μουσική).Η ενδυμασία των κληρικών.
·         Παρουσίαση του λευκώματος  που εκδόθηκε στην  Ξάνθη με τα τεμένη της  περιοχής και σε συνεργασία Μητρόπολης-Μουφτείας. Θρησκευτικοί συμβολισμοί στις  λατρευτικές συνάξεις. Μνημονεύεται ο Ιησούς και η Παναγία δεκάδες φορές στο Κοράνιο.  Μάλιστα ο Χριστός ονομάζεται πάντα Προφήτης, όπως ακριβώς και ο Μωάμεθ. Μνημονεύονται και οι Έλληνες: Ένα ολόκληρο κεφάλαιο (sure) φέρει την ονομασία Rum  Έλληνες.
Περιβάλλον(φυσικό-δομημένο)
  • Φωτογραφίες παραδοσιακής αρχιτεκτονικής (σπίτια-ιεροί χώροι)
  • Γέφυρες- έργα μεταβυζαντινής και οθωμανικής αρχιτεκτονικής
  • Οικισμοί με αναλλοίωτη παραδοσιακή αρχιτεκτονική
Ήθη έθιμα-παραδόσεις
·         Παρατήρηση-καταγραφή επαγγελματικών ενασχολήσεων   και αξιολόγηση της συμβολής των μουσουλμάνων συμπατριωτών μας στην τοπική οικονομία.
·         Έρευνα ηθών - εθίμων, γαστρονομία.
·         Μουσική παράδοση. Συλλογή  ηχητικών ντοκουμέντων-Συμμετοχή σε μουσική εκδήλωση
·         Συνεντεύξεις από υπερήλικες 
·         Επίσκεψη σε γάμο- Μικτοί γάμοι
·         Οι αξίες-οι αρχές της μειονότητας
·         Η οικογενειακή ζωή.
Γλώσσα-παιδεία 
·         Πληροφορίες για την τουρκική γλώσσα και τη θέση της στην Ελλάδα: Σε ποια Πανεπιστήμια και σχολεία διδάσκεται;    Έρευνα για τις μεταφράσεις   Ελλήνων  συγγραφέων στα τουρκικά και αντίστροφα. Παρουσίαση βιβλίων από τη τον  φιλόλογο, ανάγνωση αποσπασμάτων.
·         Ο τοπικός τύπος, ο δίγλωσσος τύπος. Τα ονόματα και οι  αλληλεπιδράσεις στις δύο γλώσσες. Ο Ελοχίμ-Αλλάχ, Αβραάμ-Ibrahim, ο Ιωνάς Yunus, ο «Μουρατίδης» ο  Σμαϊλης. Το ανοιχτήρι –Anahtar, η αυλή-Avlu, ο εργάτης-Irgat, εσείς-siz  και   το zor -ζόρι, rezil -ρεζίλι   και naz-νάζι.
·         Επίσκεψη σε μειονοτικά εκπαιδευτήρια. Συνομιλίες-συνεντεύξεις με μαθητές και με εκπαιδευτικούς. Καταγραφή-αξιολόγηση-παρουσίαση  διδακτικών βιβλίων.

6.ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

  • Η  μέθοδος  εργασίας  είναι ομαδική, πρωτοβουλιακή, συνεργατική   και   διαθεματική.
  • Η  ομαδική εργασία είναι απαραίτητη για την επιτυχία του σχεδίου εργασίας. Θα πρέπει οπωσδήποτε να αξιοποιούνται όλοι οι μαθητές-τριες.  
  • Οι μαθητές αναπτύσσουν πρωτοβουλίες στην αναζήτηση, ταξινόμηση και επεξεργασία των πληροφοριών, συμμετέχουν οι ίδιοι στη μαθησιακή διαδικασία και έτσι η γνώση δεν είναι αποσπασματική. Το θέμα που επιλέχθηκε έχει σχέση με την καθημερινή ζωή και έτσι οι μαθητές και το σχολείο αποκτούν ενεργή σύνδεση με το πολιτιστικό και κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ζουν.
  • Η συνεργασία εκπαιδευτικών διαφορετικών επιστημονικών κλάδων είναι απαραίτητη για την επιτυχή έκβαση της εργασίας. Οι καθηγητές είναι καθοδηγητές-συντονιστές της προσπάθειας των μαθητών.
  • Οι καθηγητές ευαισθητοποιούν τους μαθητές με την ιδέα της αναγκαιότητας της  συμβίωσης με άλλους πολιτισμούς της  σύγχρονης  κοινωνίας. Επισημαίνουν ότι  η γνώση του «άλλου», του διαφορετικού, του ανήκοντος σε άλλο πολιτισμικό κύκλο αποκλείει τα αρνητικά στερεότυπα από τη ζωή μας. 
  • Οι μαθητές σχηματίζουν ομάδες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους. Ο διδάσκων-ουσα διερευνούν τα ενδιαφέροντά τους και τους κατατάσσουν με τη σύμφωνη γνώμη τους σε ομάδες. Ο εντοπισμός και ο συνδυασμός των ενδιαφερόντων των μαθητών αναφορικά με την ένταξή τους στην ομάδα είναι έργο των καθηγητών που θα αναλάβουν το θέμα, αλλά και όλων των άλλων που θα συνεργασθούν.
  • Κάθε ομάδα αναλαμβάνει με τη βοήθεια του διδάσκοντα μία διαθεματική δραστηριότητα, αλλά  φυσικά δεν αποκλείεται και η δημιουργία ομάδας που η ίδια θα αποκτήσει διαθεματικά ενδιαφέροντα κατά την πορεία της εργασίας. Έτσι η ομάδα  με ιστορικά ενδιαφέροντα θα αναζητήσει υλικό (βιβλιογραφία-ιντερνετ) με τη βοήθεια του διδάσκοντα, θα πάρει συνεντεύξεις  από τουρκόφωνους  με θέμα την τοπική ιστορία. Η ομάδα με αρχιτεκτονικά και εικαστικά ενδιαφέροντα θα φωτογραφήσει παλιά σπίτια με την παραδοσιακή μεταβυζαντινή, οθωμανικήκαι θρακιώτικη  αρχιτεκτονική. Οι μαθητές με μουσικά ενδιαφέρονται θα φέρουν ηχητικά ντοκουμέντα από  εορτές ή από συναυλίες, παρτιτούρες και  θα παρουσιάσουν παραδοσιακά μουσικά όργανα. Μία ομάδα μπορεί να παρουσιάσει την  πνευματική ζωή, τα επαγγέλματα, την οικονομική ζωή, κ.ά.  

Συμπεράσματα

1.Με αυτό τον τρόπο εργασίας όλοι οι μαθητές  αισθάνονται χρήσιμοι και δημιουργικοί  κατά την εκπαιδευτική διαδικασία και εφαρμόζουν στην πράξη την διαθεματικότητα και την διεπιστημονικότητα. 
2.Αίρονται οι τυχόν προκαταλήψεις για τον διαφορετικό. Έρχονται ο ένας πλησίον του άλλου.
3.Η αντικειμενική γνώση  των άλλων –μιλούν οι ίδιοι για τους εαυτούς των-καταργεί τις διαχωριστικές γραμμές.  
4 Επιτυγχάνεται η υλοποίηση σκοπών του  ΣΔΕ, που είναι  η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού-η επένδυση στην εκπαίδευση,  η καλλιέργεια δεξιοτήτων  και η διαθεματικότητα-διεπιστημονικότητα στη διδασκαλία.

Βιβλιογραφία για διδάσκοντες
Αγραλιώτης, Κ. (2001). Γλωσσική Ετερότητα στην Ελλάδα. Βλάχικα, Πρακτικά Διημερίδας, Κέντρο Ερευνών  Μειονοτικών Ομάδων.
Ε., & Μητακίδου, Σ. Εκπαιδευτικοί μιλούν σε εκπαιδευτικούς για τις εμπειρίες τους. Εκπαίδευση γλωσσικών μειονοτήτων, Θεσ/νίκη  
Βακαλιός, Θ. (1997). Το πρόβλημα της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης στη Δυτική Θράκη. Αθήνα: Gutenberg.
Μαργαρίτης Γιώργος, Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες, Αθήνα 2005.
Γαβριηλίδου-Μανώλογλου, Ε. (2003). Μουσουλμάνοι μαθητές στο Γυμνάσιο Ιάσμου. Προβλήματα – Αναζητήσεις. Στο Τρέσσου, Ε., & Μητακίδου,  Γεροβασιλείου, Κ. (2003). Γλωσσικές στάσεις των πομακόφωνων μαθητών της Θράκης. Στο Τρέσσου, Ε., & Μητακίδου, Σ. Εκπαιδευτικοί μιλούν σε εκπαιδευτικούς για τις εμπειρίες τους. Εκπαίδευση γλωσσικών μειονοτήτων. Θεσ/νίκη: Παρατηρητής.
Δέδε, Α. (2001). Πρακτικά Διημερίδας. Στο Κέντρο Ερευνών Μειονοτικών Ομάδων, Γλωσσική Ετερότητα στην Ελλάδα. Βλάχικα. Γλώσσες της μειονότητας της Δ. Θράκης. Σλαβικές Διάλεκτοι της Μακεδονίας. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
Δήμου, Π., Σ., & Μηλιαζήμ, Τζ. (2003). Οι δυσκολίες ενός εκπαιδευτικού στα μειονοτικά σχολεία της ορεινής Ξάνθης. Στο Τρέσσου, Ε., & Μητακίδου, Σ. Εκπαιδευτικοί μιλούν σε εκπαιδευτικούς για τις εμπειρίες τους. Εκπαίδευση γλωσσικών μειονοτήτων. Θεσ/νίκη: Παρατηρητής.
Ζεγκίνης, Ε., (1994). Οι μουσουλμάνοι αθίγγανοι της Θράκης, ΙΜΧΑ.    

 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ
  •  Γνωρίζω τους συμπολίτες μου: Αρμένιοι της Αλεξανδρούπολης.
  •  Γνωρίζω τους συμπολίτες μου : Μουσουλμάνοι της Κομοτηνής.
  •  Γνωρίζω  τους συμπολίτες μου : Εβραίοι της Θεσσαλονίκης.
  •  Γνωρίζω τους συμπολίτες μου: Οι πρόσφυγες στην περιοχή μας.
  •  Τι αναφέρει η ΑΓ για τους φυλακισμένους αδερφούς μας;
·         Το πολυπολιτισμικό Βυζάντιο μέσα από την ιστορία της Θράκης.
·         Βυζαντινά και Οθωμανικά κτίσματα της περιοχής μου.
·         Ιστορικές μορφές της Θράκης (όλων των θρησκειών).
·         Η Κομοτηνή: μία διαχρονική βυζαντινή πόλη με ανατολίτικο χρώμα:επαγγέλματα που χάνονται. -Σχοινάς-Βαρελοποιός.
·         Οι Αφρο-ελληνικές οικογένειες της περιοχής μας.

Αντώνιος Χατζόπουλος, 31.10. 2005



Εγγραφή σε: Σχόλια (Atom)