Τετάρτη 30 Ιουλίου 2014

Oμιλία Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου

Oμιλία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, που πραγματοποίησε στην Αίθουσα του Θρόνου, μετά την χειροτονία του Μητροπολίτη Σηλυβρίας Μαξίμου:
«Ὁ τήν ἀρχήν τῆς Ἐκκλησίας ἐμπεπιστευμένος, καί τῇ τῆς ἐπισκοπῆς ἀξίᾳ τετιμημένος, ἄν μή διαγορεύῃ τῷ λαῷ τά πρακτέα, οὐκ ἀνεύθυνός ἐστι» καί «ἀρκεῖ καί ἕν κατόρθωμα ἐπισκοπῆς ἀνενεγκεῖν εἰς τόν οὐρανόν, καί ἕν ἁμάρτημα, εἰς αὐτήν ἐμβαλεῖν τήν γέενναν», διακηρύσσει ἀπό τοῦ Θρόνου τούτου τῆς Κωνσταντινουπόλεως Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος (Εἰς Τίτον Α΄ P.G. 62, 667-668) καί πρός σε σήμερον, Ἱερώτατε ἅγιε ἀδελφέ, καί συλλειτουργέ ἀπό τῆς σήμερον τῶν ἱερῶν μυστηρίων τῆς Χάριτος, Μητροπολῖτα Σηλυβρίας κύριε Μάξιμε.
Καί σύ, τετελειωμένος σήμερον Πνεύματι Ἁγίῳ, Ἐπίσκοπος τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, μή λησμόνει ὅτι «οὐδέ γάρ ἔστιν εὐδοκιμεῖν ὡς χρή, μή πληρωθέντα τῆς χάριτος ἐκείνης· καθάπερ, οὐκ ἔστι γενναῖόν τι ποιεῖν ἤ μέγα, μή τῆς τοῦ Χριστοῦ ροπῆς ἀπολαύσαντα» (Ἰ. Χρυσοστόμου, Εἰς Ματθαῖον ΝΕ΄, P.G. 58, 548).
Τήν χαράν καί εὐφροσύνην τῆς ἑορτῆς καί μνήμης τοῦ ἁγίου ἐνδόξου Μεγαλομάρτυρος καί ἰαματικοῦ Παντελεήμονος πληροῖ ἡ σημερινή εἰς Ἐπίσκοπον χειροτονία τῆς ὑμετέρας Ἱερότητος, ἀδελφέ καί μέχρι τῆς χθές ἡμέτερε Ἀρχιδιάκονε κύριε Μάξιμε.
Διηκόνησας εὐόρκως, πιστῶς καί θεαρέστως ἐπί σειράν ἐτῶν τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον εἰς τήν ἕδραν αὐτοῦ, προσελθών εἰς τάς τάξεις τοῦ ἱεροῦ κλήρου αὐτοῦ καί τιμηθείς διά τοῦ ὀνόματος τοῦ προασπιστοῦ τῆς πίστεως καί πολεμίου τῶν αἱρέσεων μεγάλου Πατρός τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά καί τοῦ μεγάλου ἐν ἐκκλησιαστικοῖς ἀνδράσι καί Ἱεράρχαις τῆς Μητρός Ἐκκλησίας, τελευταίου Σχολάρ-χου τῆς Ἱερᾶς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης, μακαριστοῦ σοφοῦ διδασκάλου Μητροπολίτου Σταυρουπόλεως κυροῦ Μαξίμου Ρεπα-νέλλη.
Ἐλθόντι ἐκ τῆς πόλεως τοῦ μαρτυρίου τοῦ Ἁγίου Ἀποστόλου Ἀνδρέου τοῦ Πρωτοκλήτου, σοι ἐδόθη ὁ κλῆρος παρά Θεοῦ νά συνεχίσῃς τήν ζωήν σου καί τήν διακονίαν σου εἰς τήν ἱδρυθεῖσαν ὑπό τοῦ ἰδίου ἐσταυρωμένου χιαστί Ἀποστόλου, πολυειδῶς καί πολυτρόπως καί πολυμερῶς ἐσταυρωμένην καί ἀεί σταυρουμένην ὑπό τῶν ἐγγύς καί τῶν μακράν, ξένων καί μή, ὀρθοδόξων καί  ἑτεροδόξων, ἀλλά πάντοτε ὀρθοτομοῦσαν τόν λόγον τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀληθείας, Μητέρα Ἐκκλησίαν τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ὅλα αὐτά τά ἔτη, τά διῆλθες διακονῶν καί προσφέρων, ὡσεί παρών ἐν τῇ γενετείρᾳ σου πόλει ὡς καί ἐνταῦθα, καθότι ὁ Πρωτόκλητος Ἀπόστολος εἶναι ὁ κοινός προστάτης καί ἔφορος ἐκείνης τε καί τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων.
Ἡ λιπαρά μόρφωσίς σου καί ἰδίᾳ ἡ πνευματική ἐν Χριστῷ καί κατά Χριστόν ἐνάρετος ζωή σου καί τό πανθομολογούμενον ἦθος σου, ἡ ἀγωγή σου, τήν ὁποίαν σοι ἐνέπνευσεν ἡ κατά σάρκα, χαίρουσα σήμερον μέ τήν χαράν σου, μήτηρ σου, ἀγαπητή εἰς ὅλους ἐδῶ Εὐγενεστάτη κυρία Ἑλένη, σέ ἐβοήθησαν εἰς τήν διακονίαν σου, καθ᾿ ἥν διέθεσες ἀφειδῶς τά τάλαντα, διά τῶν ὁποίων σε ἐκόσμησεν ὁ Θεός, καί ἁπάσας τάς δυνάμεις σου, εἰς δόξαν Αὐτοῦ. Αἱ σπουδαί σου ἐν τῇ Θεολογικῇ Σχολῇ τοῦ Βελιγραδίου σε ἔφεραν εἰς ἐπαφήν μέ τήν ἀκραιφνῆ Ὀρθόδοξον Σερβικήν παράδοσιν καί πνευματικότη-τα, καί μάλιστα μέ τούς μεγάλους συγχρόνους Θεολόγους πατέρας καί φωστῆρας τῆς Ἐκκλησίας ταύτης, τούς Ἁγίους Νικόλαον Βελιμίροβιτς καί Ἰουστῖνον Πόποβιτς, τούς στύλους ἀναδειχθέντας κατά τούς ἐσχάτους καιρούς τῆς ἀδελφῆς Ἐκκλησίας τῆς Σερβίας, καί παρά τούς ὁποίους ἐμαθήτευσε μέγα τμῆμα τῆς συγχρόνου Ἱεραρχίας αὐτῆς καί οἱ ἐκεῖ διδάσκαλοί σου.
Ἐν ταὐτῷ, αἱ σπουδαί σου ἐπί πενταετίαν καί ἡ ἐκπόνησις τῆς διδακτορικῆς διατριβῆς σου εἰς τό Πανεπιστήμιον τοῦ Λονδίνου, ὑπό τήν καθοδήγησιν καί τοῦ Ἱερωτάτου ἀδελφοῦ Μητροπολίτου Διοκλείας κυρίου Καλλίστου, διηύρυναν τόν ὁρίζοντα τῆς θεολογικῆς γνώσεώς σου, τό δέ πόνημά σου περί τοῦ πρωτείου ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν, ἀπέσπασεν ἤδη εὐμενεῖς κριτικάς ὑπό τῶν εἰδότων.
Ἀπό τῆς εἰς διάκονον εἰς τόν Ἱερόν Ναόν τῆς Ἁγίας Εὐφημίας Χαλκηδόνος χειροτονίας σου, ὑπό τοῦ τότε Μητροπολίτου Χαλκηδόνος καί νῦν Νικομηδείας κυρίου Ἰωακείμ, καί μέχρι σήμερον, διακονήσας ὡς Κωδικογράφος τῆς Ἁγίας καί Ἱερᾶς Συνόδου, ὡς Μέγας Ἀρχιδιάκονος καί ὡς γραμματεύς διαφόρων Συνοδικῶν Ἐπιτροπῶν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, ἀλλά καί ἐξ ἑτέρων ὑπευθύνων τομέων καί ἀποστολῶν, αἵτινες κατά καιρούς σοι ἀνετέθησαν, ἀπέδειξας ἀφοσίωσιν καί ἀναλωτικήν ἀγάπην καί παραδοσιακόν ἐκκλησιαστικόν ἦθος καί φρόνημα, καί ζωήν κατά πάντα ἠθικήν καί σεμνήν.
Διό καί πάντες οἱ γνωρίζοντες καί ἀγαπῶντες σε βαθέως, μέ ἐπί κεφαλῆς τήν ἡμετέραν Μετριότητα, χαίρομεν νῦν διά τήν  ἐπιβράβευσιν τῶν ὑπέρ τῆς Ἐκκλησίας κόπων σου, καί ἔχομεν τήν ἐλπίδα καί τήν προσδοκίαν ὅτι θά συνεχίσῃς ἐξ ἴσου καρποφόρως καί θυσιαστικῶς τήν ἐκδαπάνησίν σου εἰς τάς πνευματικάς καί διοικητικάς ἀνάγκας τῆς Μητρός Ἐκκλησίας.
Ἄλλωστε, καί διά τῆς, ὡς ἐκ τῆς προηγουμένης θέσεώς σου τοῦ Μ. Ἀρχιδιακόνου, εὐθύνης σου διά τούς διακόνους καί Ἱεροψάλτας τῆς καθ᾿ ἡμᾶς Ἁγιωτάτης Ἀρχιεπισκοπῆς Κωνσταντινουπόλεως καί διά τόν ἐνταῦθα Σύνδεσμον Μουσικοφίλων, ἐπέδειξας ἰδιαίτερον ζῆλον διά τήν καλλιέργειαν καί ἀνάδειξιν τῆς πατρῴας ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς ἡμῶν παραδόσεως κατά τό ὕφος τῆς Μεγάλης Εκκλησίας, τό ὁποῖον ἐνδιαφέρον εἴμεθα βέβαιοι ὅτι καί ἐν τοῖς ἐφεξῆς ὄχι μόνον θά διατηρήσῃς ἀλλά καί θά ἐπαυξήσῃς.
Εἰς τήν ἀρχομένην, λοιπόν, ἀρχιερατικήν διακονίαν σου θά σε συνοδεύουν ἀσφαλῶς ἡ εὐχή καί ἡ Πατριαρχική μας εὐλογία, ἀγάπη καί στοργή, αἱ εὐχαί τοῦ μακαριστοῦ πατρός σου καί τῆς συνευφραινομένης σήμερον μητρός σου καί τῶν λοιπῶν οἰκείων σου καί τῶν συναδέλφων σου κληρικῶν ἐν τῇ Πατριαρχικῇ Αὐλῇ καί τῶν πολυπληθῶν φίλων καί γνωστῶν καί συγγενῶν σου, οἱ ὁποῖοι σε ἐστήριξαν καθ᾿ ὅλον αὐτό τό διάστημα, καί μετά φιλοθεΐας ἑορτάζουν καί πανηγυρίζουν μαζί σου τήν ἡμέραν ταύτην τήν μεγάλην καί μοναδικήν διά τήν ζωήν καί τήν κληρικήν σου πορείαν. Ἰδιαιτέρως θά σέ στηρίζουν αἱ πατρικαί εὐχαί τῶν ἀγίων ἀρχιερέων μετά τῶν ὁποίων σε ἐχειροτονήσαμεν εἰς Ἐπίσκοπον, τῶν τε ἐντεῦθεν καί τῶν ἐπί τούτῳ εὐγενῶς προσελθόντων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, οἵτινές σε περιβάλλουν μέ τήν ἀγάπην καί τήν ἐκτίμησίν των. Ἡμεῖς τούς εὐχαριστοῦμεν ἀπό καρδίας διά τήν πρόφρονα συμμετοχήν των εἰς τήν χαράν τῆς Μητρός Ἐκκλησίας, τήν δεδικαιολογημένην διά τήν ἀπόκτησιν ἑνός νέου ἀξίου Ἱεράρχου της.
Αἱ εὐχαί καί πρεσβεῖαι τοῦ σήμερον ἑορταζομένου ἁγίου Μεγαλομάρτυρος Παντελεήμονος, καί τοῦ ἱδρυτοῦ καί ἐφόρου τῆς Μητρός Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως καί τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως τῆς ἱστορικῆς πόλεως τῶν Πατρῶν Ἁγίου ἐνδόξου Ἀποστόλου Ἀνδρέου τοῦ Πρωτοκλήτου, θά εἶναι συνοδοί σου, κατά τήν ἀπό τοῦδε πλέον ὑπεύθυνον πορείαν σου. Πρέπει ὅμως καί σύ νά ἔχῃς πάντοτε πρό ὀφθαλμῶν σου τό παράδειγμά των καί νά εἶσαι ἕτοιμος νά κακοπαθήσῃς καί νά ὑποστῇς μετά χαρᾶς καί δοξολογίας κάθε δυσκολίαν καί ἐμπόδιον, τά ὁποῖα ἐνδεχομένως θά παρουσιασθοῦν εἰς τήν ὁδόν σου, αἴρων μεθ᾿ ὑπομονῆς τόν χρηστόν καί ἐλαφρόν ζυγόν τοῦ Χριστοῦ, ὅστις μετά βεβαιότητος ὁδηγεῖ εἰς τό ἀνέσπερον φῶς τῆς βασιλείας Του. Ἔχε κατά νοῦν τήν πορείαν τοῦ πλέον εὐκλεοῦς βλαστοῦ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεώς σου, τῆς γειτονικῆς Σηλυβρίας τῆς Ἀνατολικῆς Θρᾴκης, Ἁγίου Νεκταρίου, ὅστις ἐσυκοφαντήθη καί ἐδιώχθη ὅσον οὐδείς ἕτερος ποιμήν τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν, ἀλλά διά τοῦτο ἐδοξάσθη καί θαυματουργεῖ, καί οὕτως ἀπεδείχθη καί ἐν τῇ περιπτώσει του περιτράνως τό Πατερικόν ὅτι «οὐ μικρός ἆθλος, ἀλλά καί σφόδρα μέγας οὗτος ὁ τῆς συκοφαντίας ἐστί» (Ἱεροῦ Χρυσοστόμου, πρός Ὀλυμπιάδα, ἐπιστολή ΙΓ΄, P.G. 52, 606).
Σέ συγχαίρομεν ἐγκαρδίως προσωπικῶς καί ἐκ μέρους τῆς περί ἡμᾶς σεβασμίας Ἱεραρχίας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, σοι εὐχόμεθα διαπύρως πλουσίαν τήν εὐλογίαν τοῦ ἀρχιποίμενος Χριστοῦ, τοῦ καλέσαντός σε εἰς διακονίαν τοῦ λαοῦ καί τῆς Ἐκκλησίας Του, ὡς καί τόν φωτισμόν τοῦ Παρακλήτου Πνεύματος, τοῦ ἀναπληροῦντος τάς ἀσθενείας καί ἐλλείψεις ἡμῶν, ἵνα καί ὡς Μητροπολίτης τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου στηρίξῃς καί συνδράμῃς ἀποτελεσματικῶς τό ἔργον αὐτοῦ καί δικαιώσῃς, διά τῆς εὐσυνειδήτου ἀρχιερατικῆς διακονίας καί ἐναρέτου πολιτείας σου, τήν ἡμετέραν πρόβλησιν καί τήν ἐπιλογήν τῶν ὁμοφώνως προκρινάντων σε σεβασμίων μελῶν τῆς Ἁγίας καί Ἱερᾶς Συνόδου.
Ἡ Πατριαρχική ἡμῶν προτροπή πρός σε, Ἱερώτατε ἀδελφέ ἅγιε Σηλυβρίας κύριε Μάξιμε, εἶναι αὐτή τοῦ Μεγάλου Βασιλείου πρός τόν νεοχειροτονηθέντα Ἐπίσκοπον Ἰκονίου Ἀμφιλόχιον: «Ἀνδρίζου τοίνυν καί ἴσχυε, [...] Καί γάρ ἀπέστειλέ σε ὁ Χριστός οὐχ ἑτέροις κατακολουθεῖν, ἀλλ᾿ αὐτόν καθηγεῖσθαι τῶν σῳζομένων [...] καί ἔσο μή ἐκ τοῦ τόπου σεμνυνόμενος, ἀλλά τόν τόπον σεμνύνων» (πρβλ. Μεγάλου Βασιλείου, Ἐπιστολαί 161 καί 98, P.G.32,  629B-632A καί πρβλ. 32,497A). Ἀμήν.

Παρασκευή 18 Ιουλίου 2014

ΕΟΡΤΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ 12 ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ/ΟΝΟΜΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΣΕΒ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΔΕΡΚΩΝ Κ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΔΕΡΚΩΝ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014
ΕΟΡΤΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ 12 ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ
ΤΑ ΟΝΟΜΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΣΕΒ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΔΕΡΚΩΝ Κ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ

Ἡ πανάρχαιη ιερά νηστεία των Αγίων  πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου που θεσπίστηκε  προς τιμήν των δύο, λήγει την 28ην Ιουνίου, την παραμονή της εορτής (29 Ιουνίου).«Νηστεύσαντες και προσευξάμενοι» (Πραξ. Ιγ΄ 3) ξεκινούσαν  άλλωστε οι Απόστολοι την δράση τους. Νηστεύσαντες εορτάζομεν και εμείς την μνήμη τους. Συνεχίζεται όμως τρόπον τινά η εορτή ταύτη των πρωτοκορυφαίων  και την επομένην ημέραν, στις 30 του αυτού μηνός με τους Αγίους Δώδεκα Αποστόλους, στους οποίους συμπεριλαμβάνεται ως πρώτος ο Απόστολος Πέτρος, καθώς  και οι Απόστολοι Ανδρέας, Ιάκωβος, Ιωάννης, Φίλιππος, Θωμάς, Βαρθολομαίος (Ναθαναήλ), Ματθαίος, Ιάκωβος του Αλφαίου, Σίμων  ο Ζηλωτής,  Ιούδας ο αδελφός του Ιακώβου του μικρού και ο Ματθίας, σε αντικατάσταση του Ιούδα του Ισκαριώτη. Στην εορτή αυτή των Δώδεκα Αποστόλων ψάλλονται και πάλιν κατά προτεραιότητα ύμνοι προς τους Πρωτοκορυφαίους, αλλά και στους Δώδεκα και έτσι θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται για «εκκλησιαστικό διήμερο» των Αποστόλων.  Οι τα πάντα καλώς διαταξάμενοι  Άγιοι Πατέρες τοποθετούν τον πρώην αρνητή του Χριστού και τον πρώην διώκτη του Χριστιανισμού,  στην πρώτη θέση  των Αποστόλων. Εδώ  είναι  το θαύμα της πίστεως: αμφότεροι μαρτύρησαν για τον Χριστό και για την Εκκλησία, προσφέροντας πρώτα ανεκτίμητες υπηρεσίες με το τεράστιο ιεραποστολικό τους έργο. Ο μεν Πέτρος ιδρυτής της Εκκλησίας της Αντιοχείας και της Ρώμης, ο δε Παύλος ο αρχιτέκτων του Χριστιανισμού και ιδρυτής πολλών τοπικών Εκκλησιών.  Επιστολές των Αποστόλων, δύο του Πέτρου και δεκατέσσερις του Παύλου συμπεριλαμβάνονται στον Κανόνα της Καινής Διαθήκης, καταλαμβάνοντας εξέχουσα θέση στο συνολικό αριθμό των ιερών Βιβλίων. Οι δύο Απόστολοι είναι οι πρώτοι που καθιέρωσαν   και το συνοδικό σύστημα,   με την  πρώτη Σύνοδο στην ιστορία της Εκκλησίας, την Αποστολική Σύνοδο το 48 μ. Χ., στην πόλη των Ιεροσολύμων. Τα πανίερα τούτα πρόσωπα της Εκκλησίας μας, τους Πρωτοκορυφαίους και τους Δώδεκα  τίμησε και η τοπική μας Εκκλησία με την ιερά  Αγρυπνία  στον Μητροπολιτικό Ναό της Αγίας Παρασκευής της Μητροπόλεως Δέρκων, επί τοις ονομαστηρίοις του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γέροντος Δέρκων κ. Αποστόλου. Με πρωτοβουλία του  Ποιμενάρχου μας  αναβίωσε και πάλι για τρίτη συνεχή χρονιά το αρχαίο πολίτικο έθος της εκκλησιαστικής αγρυπνίας στην Πόλη μας, εδώ όπου διαμορφώθηκε  και επιβίωσε επί αιώνες, με τις μεγάλες Μονές των Ακοιμήτων. Με χοροστατούντα τον Σεβ. Μητροπολίτη Γέροντα Δέρκων κ. Απόστολο, με την ευλογία των λειψάνων των Αγίων και με συμμετοχή   αγιορειτών μοναχών και άλλων κληρικών, εντεύθεν και εκ του εξωτερικού,   η πεντάωρη Αγρυπνία ξεκίνησε το εσπέρας της 29ης Ιουνίου και  τελέστηκε σύμφωνα με τις αρχαίες τυπικές διατάξεις και με πλούσιο βυζαντινό μουσικό ρεπερτόριο, δίδοντας έτσι  την ευκαιρία στους προσελθόντας πιστούς να δεηθούν τόσο υπέρ του Ποιμενάρχη μας, όσο και για την μεσιτεία των Αγίων Αποστόλων. Την κυριώνυμο ημέρα  της εορτής με την πανηγυρική δισαρχιερατική θεία Λειτουργία των Αγίων Αποστόλων, κατά την οποία την Α.Π.Θ., τον Οικουμενικό μας Πατριάρχη, εκπροσώπησε ο Σεβ. Μύρων κ. Χρυσόστομος και την οποίαν τέλεσε ο εορτάζων  Ποιμενάρχης μετά του Μητροπολίτου Αλεξανδρουπόλεως κ. Ανθίμου, ολοκληρώθηκε  το εορταστικό τούτο διήμερο προς τιμήν των Αγίων Αποστόλων. Ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης δέχτηκε τις εγκάρδιες ευχές όλων, αντευχόμενος υγεία  και ευλογία παρά Θεού. Ακολούθησε πλούσια δεξίωση που παρέθεσε ο εορτάζων και στην οποία παρακάθισαν άπαντες.
Κείμενο: δρ Αντ. Χατζόπουλος 
Φωτογραφίες: Ιώαννης Μπύρος,Θεραπειά, Ιούλιος 2014





ΤΟ ΓΕΝΕΘΛΙΟ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΔΕΡΚΩΝ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014
ΤΟ ΓΕΝΕΘΛΙΟ  ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

Ηξιώθημεν και πάλιν να εορτάσουμε τον Άγιο  Ιωάννη τον Πρόδρομο  στις 24 Ιουνίου 2014. Την ημέρα της Γεννήσεώς του. Στον μοναδικό στην Πόλη Ναό, αφιερωμένο στο Γενέθλιό Του, στο Γενέθλιο του μείζονος, «Αμήν λέγω υμίν, ουκ εγήγερται εν γεννητοίς γυναικών μείζων Ιωάννου του βαπτιστού» (Ματθ.11,11) . Αλλά και στο μοναδικό στην Πόλη ιερόν Αγίασμά του. Στην Μητρόπολή μας των Δέρκων, την αγγίζουσα  το του Βοσπόρου ύδωρ, ευρίσκονται και τα δυο τούτα ιερά σκηνώματα. Είναι τυχαίο άραγε ότι ο Ιερός Ναός του Γενεθλίου του Βαπτιστού, με το ιερό  υπόγειο Αγίασμά του,  στην Κοινότητα της Νέας Συνοικίας (Γενήμαχαλλε) κτίστηκε από τους προγόνους μας σε σημείο όπου όντως ο Βόσπορος έχει την όψιν ποταμού, εκβάλλοντος  στη  θάλασσα; Πιστεύω όχι!  Μία «απεικόνιση»  του Ιορδάνη, μια «προτύπωση» του ύδατος στο οποίο ο γεννηθείς σήμερα Ιωάννης Πρόδρομος θα βαπτίσει τον Χριστό ίσως θέλησαν να βλέπουν. Αυτό μάλλον οραματίστηκαν, προτού επιλέξουν τούτη την τοποθεσία προς ανέγερση του περικαλλούς Ναού του Βαπτιστή. Ο προσφάτως ανακαινισθείς ναός του Αγίου μας, υποδέχτηκε εορτίως τους πιστούς, τον κλήρο και τον λαό, έχοντας επικεφαλής τον άοκνο Ποιμενάρχη μας. Τον τρέφοντα απόλυτο σέβας προς τις  ιερές παραδόσεις μας, προς τα  ιερά σκηνώματα της πολίτικης  Ρωμιοσύνης. Λειτουργία λαμπρότητος επιτελεί ο   Γέρων Δέρκων κ. Απόστολος, όπου σταθεί και όπου βρεθεί,  ασέβεια προς την πίστη μας θεωρεί τον αλειτούργητο  ιερό χώρο. Σε όλα τα ιερά  σκηνώματα της Μητροπόλεως ακούγονται    οι προσευχές και οι λατρευτικές δεήσεις προς τον Ύψιστο. Άλλωστε γι αυτό τον λόγο κτίστηκαν, με κόπους και θυσίες, παρ’ όλες τις  προσβολές του αλλοτρίου,  των ορατών και αοράτων εχθρών, για να δέονται οι πιστοί καθημερινώς,  στις μνήμες των Αγίων, για την μεσιτεία τους προς τον Θεό. Εμπνευσμένα τα λόγια του Σεβασμιωτάτου, στο ιερό κήρυγμα της Θείας Λειτουργίας: “οἱ ἄλλοι Ἅγιοι Προφῆται τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης μόνον προεφήτευσαν καὶ προεῖπαν γιὰ τὸν Χριστὸν, ἀλλὰ δὲν ἀξιώθηκαν νὰ τὸν δοῦν καὶ νὰ τὸν συναναστραφοῦν καὶ νὰ δοῦν τὰ θαύματά του καὶ ὅλην τὴν σωτηριώδη Οἰκονομίαν του. Ὁ Πρόδρομος, ὅμως, καὶ τὸν εἶδε καὶ τὸν ἐβάπτισε μὲ τὴν δεξιάν του χεῖρα καὶ ἀξιώθηκε νὰ ἀκούσει τέτοιους ἐπαίνους καὶ ἐπευφημίες, ὄχι ἀπὸ κάποιον Βασιλέα ἐπίγειον ἢ ἄρχοντα, ἢ διακεκριμένον ἄνθρωπον, ὁ λόγος τοῦ ὁποίου ἔχει βαρύτητα, ἀλλὰ ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἴδιον τὸ στόμα τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ Ἐάν, λοιπόν, ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς λέγει τέτοια ἐγκώμια εἰς τὸν Βαπτιστήν, τί μποροῦμε ἐμεῖς οἱ εὐτελεῖς καὶ ἀνάξιοι νὰ ποῦμε ἐγκωμιαστικῶς παραπάνω γιὰ τὸν Τίμιον Πρόδρομον;” Και συνεχίζει ο Σεβασμιώτατος Δέρκων: “Ἐδῶ, εἰς τὸν Πάνσεπτον Ναόν του, τὸν ἐπὶ τῷ Γενεθλίῳ του τιμώμενον καὶ εἰς τὸ Ἁγίασμα τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοὺς βυζαντινοὺς χρόνους θαυματουργεῖ, θεραπεύει καὶ παρηγορεῖ ὅλους αὐτοὺς ποὺ μὲ πίστιν προστρέχουν στὴν Χάρη του, τὸν παρακαλοῦμε νὰ μᾶς δίδει κυρίως μετάνοιαν καὶ νὰ ἱκανοποιῇ πάντα τὰ πρὸς σωτηρίαν αἰτήματα.  Μικρόν μεν το πλήθος των προσερχομένων, μεγάλη όμως η πίστις που  οδηγεί τα διαβήματά τους εδώ στον ακριτικό τούτο Ναό. Μένουν ως το τέλος της Ακολουθίας, παίρνουν τον άρτον της Αρτοκλασίας και το αντίδωρο από τα χέρια του Δεσπότη, πίνουν από το ιερό Αγίασμα στο υπόγειο του Ναού. Θέλουν την χάρη του Αγίου Προδρόμου.  Δεν τελειώνει όμως η ημέρα του Αγίου μόνο με την Θ.Λειτουργία. Το  εσπέρας της ίδιας μέρας και πάλι τιμούμε το Γενέθλιό Του τελώντας υπαίθρια  ιερή παράκληση του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, αλλά και αρτοκλασία στο γραφικό Ιερό Αγίασμα του Γενεθλίου του Προδρόμου, στην Κοινότητα Θεραπειών.  Κτισμένο το 1864, επάνω σε βυζαντινό κτίσμα, λαξευμένο  σε βράχο, ανακαινίστηκε  προσφάτως   με συνδρομή  πιστών της ομογένειας.  

  Στιγμιότυπο από την Λειτουργία στον Ιερό Ναό Γενεθλίου του Προδρόμου Γενήμαχαλλε (φ. Α.Χατζόπουλος)

Στο ιστορικό ιερό  ναϊδριο τούτο που βρίσκεται σε  μικρή απόσταση  από τον Μητροπολιτικό Ναό της Αγίας Παρασκευής παρών και πάλιν ο Σεβ. Γέρων Δέρκων κ. Απόστολος, ο οποίος  κατά την απόλυση διένειμε τον άρτο, αλλά και τα κεράσματα, προσφορά των ενοριτών, προς όλους τους προσελθόντας στο ιερό Αγίασμα, χριστιανούς και μουσουλμάνους.
δρ Αντώνιος Χατζόπουλος,
Θεραπειά, Ιούλιος 2014

Πέμπτη 17 Ιουλίου 2014

ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΟΤΙΚΗ VOLOS ACADEMY PUBLICATION


Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου σας παρουσιάζει την πρόσφατη έκδοσή της με τίτλο «Orthodox perspectives on Ecumenical Theological education”. Πρόκειται για ένα συλλογικό τόμο στην αγγλική γλώσσα που περιλαμβάνει τα πρακτικά του Διεθνούς συνεδρίου «The Ecumenical Movement in Theological Education and in the Life of the Orthodox Churches»  που έλαβε χώρα από τις 9 έως τις 12 Νοεμβρίου του 2010 στη Θεολογική Σχολή του Σιμπιού, (Ρουμανία). Εκπρόσωποι από όλες σχεδόν τις Ορθόδοξες Εκκλησίες (ο τόμος περιλαμβάνει οκτώ κεντρικές εισηγήσεις και έντεκα εκθέσεις) συζητούν με ποιο τρόπο οι οικουμενικές σπουδές διδάσκονται στις επιμέρους Ορθόδοξες Εκκλησίες και διατυπώνουν τις σκέψεις τους για το μέλλον των οικουμενικών σπουδών και την οικουμενική προοπτική και μαρτυρία της Ορθοδοξίας.
Στην ιστοσελίδα μας μπορείτε να βρείτε τον πρόλογο, τον επίλογο και τα περιεχόμενα του βιβλίουhttp://www.acadimia.gr/images/stories/Ekdoseis/Orthodox%20perspectives%20on%20Ecumenical%20Theological%20education.pdf.
 
Copyright © *2014* *Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου*, All rights reserved.


Our mailing address is:
*info@acadimia.org*

Τετάρτη 16 Ιουλίου 2014

Επευφημίες και Δοξολογίες στην Πόλη (1856-1933)

 

Αντωνίου Χατζόπουλου,  Επευφημίες  και    Δοξολογίες  στην  Πόλη (1856-1933)

Επευφημίες και Δοξολογίες στην Πόλη (1856-1933), Ενδοχώρα, 77 (Νοέμβριος 2001),Αλεξανδρούπολη,
Ήδη από τον 6ο αιώνα μαρτυρούνται επευφημίες  και  εγκωμιασμοί  των Αυτοκρατόρων  και των Πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως. Οι  εγκωμιαστικοί αυτοί στίχοι που ψάλλονταν εμμελώς σε τελετές και είναι γνωστοί τις περισσότερες φορές ως Πολυχρονισμοί, βρίσκονταν στο επίκεντρο των τελετουργιών της βασιλικής βυζαντινής αυλής,   εντός αλλά  και εκτός του ιερού ναού[1]. Οι Πολυχρονισμοί αυτοί συνεχίζουν να υπάρχουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας[2] καθώς επίσης και κατά την περίοδο  της Τουρκοκρατίας[3]. Το περιεχόμενο αυτών των εγκωμιαστικών στίχων     είναι ποικίλο όπως διαφορετικές είναι και οι τελετουργικές διατάξεις, εντός των οποίων αυτοί ψάλλονται[4]. Όπως ήταν φυσικό, οι Πολυχρονισμοί που απευθύνονται στον Πατριάρχη παραμένουν σε χρήση και  κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας,  αυτοί όμως του  Αυτοκράτορα,  αντικαθίστανται τώρα από τον Πολυχρονισμό προς τον εκάστοτε Σουλτάνο των Οθωμανών[5].Σ’ αυτόν τώρα αναπέμπονται πλέον τα πολυχρόνια και οι δεήσεις, που πριν την Άλωση της Πόλης προορίζονταν για το Βασιλιά. Το περιεχόμενο αυτών των πάσης φύσεως  Πολυχρονισμών που απευθύνονται στο Σουλτάνο, είναι, όπως ήταν φυσικό, εντελώς διαφορετικό από αυτό των Αυτοκρατόρων, η  γλώσσα του  στίχου είναι πολλές  φορές και η  τουρκική, ή  η  ελληνική και η τουρκική μαζί, τα δε  μουσικά μέλη είναι  τονισμένα με βάση τους εκκλησιαστικούς ήχους, όπως και τα παλαιότερα. Κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, μετά το Τανζιμάτ[6](1856) και μέχρι την οριστική δύση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στην Κωνσταντινούπολη οι Πολυχρονισμοί των Σουλτάνων και φυσικά των Πατριαρχών  τυγχάνουν ευρείας χρήσης, όχι μόνο  εντός των ιερών Ακολουθιών,  αλλά  και σ’ άλλες εκδηλώσεις της κοινωνικής ζωής των Ομογενών που λαμβάνουν χώρα  εκτός ιερών χώρων. Έτσι εκτός από την καθιερωμένη θέση του Πολυχρονισμού του Πατριάρχη και του Σουλτάνου-Άνακτα που ψάλλονταν εντός  της θείας Λειτουργίας, πολλές  κοινωνικές εκδηλώσεις των Ελλήνων της Πόλης  ήταν η κατάλληλη αφορμή για να ψαλούν οι εγκωμιαστικοί αυτοί  ύμνοι προς την εκκλησιαστική και πολιτική εξουσία[7]: Σε υποδοχή Πατριάρχου ή Σουλτάνου, σε υποδοχές υψηλών προσωπικοτήτων,  σε εγκαίνια και εορτασμούς σχολικών εορτών, σε Αγιασμούς, σε έναρξη και λήξη μαθημάτων των σχολείων, στις εξετάσεις των Σχολείων, σε επίσημες τελετές, σε εκδηλώσεις φιλανθρωπικών καταστημάτων. Αυτοί που εκτελούσαν δημόσια  τους παραπάνω ύμνους ήταν   ψάλτες δόκιμοι των ναών της Πόλης, καθώς επίσης  μαθητές και μαθήτριες  των Σχολείων  της Πόλης.  Οι τελευταίοι  άλλωστε,  διδάσκονταν συστηματικά και με βάση το αναλυτικό Πρόγραμμα των Σχολείων[8] την ψαλτική τέχνη στα ίδια τα  σχολεία τους[9]: Χορός από 100 μαθητές, που ήταν «ομοιομόρφως ενδεδυμένοι», ψάλλει «μετά των ψαλτών» της Πόλης κατά την εν πλω  υποδοχή του Σουλτάνου Απντουλαζίζ, με ειδικό σκάφος, όπου επέβαινε και ο Πατριάρχης,  κατά την άφιξή του από ταξίδι του στο εξωτερικό[10]. Μαθητές ψάλλουν τον Πολυχρονισμό του Πατριάρχου και του Σουλτάνου, κατά την υποδοχή του Πατριάρχη στο Ορφανοτροφείο του Βαλουκλή[11]. Σε τελετή, που έγινε το 1898 στο Ιωακείμειο, χορός μαθητριών ψάλλει τον Πατριαρχικό Ύμνο, άσμα στη Θεοτόκο και τον σουλτανικό ύμνο, τα οποία όλοι ακούν όρθιοι[12]. Κατά την υποδοχή του εκλεγέντος Πατριάρχη Ανθίμου του Ζ΄, που είχε αφιχθεί από την Κάλυμνο στο Φανάρι, ψάλλουν ο μαθητές της Πατριαρχικής Αστικής Σχολής «κατάλληλον ύμνον», ενώ οι παρευρισκόμενοι κραυγάζουν υπέρ του Πατριάρχη[13]. Το 1887, κατά την υποδοχή του Πατριάρχη Διονυσίου του Ε΄, οι μαθητές των σχολείων ψάλλουν τον πατριαρχικό ύμνο[14], Σε γιορτή  επίδοσης πτυχίων του Ελληνογαλλικού Λυκείου της Πόλης ψάλλει χορός μαθητών «ύμνους προς τον Θεόν και προς τον Σουλτάνον» υπό τη  διεύθυνσή του Γ. Παχτίκου[15]. Σε τελετή της Μουσικής   Σχολής του ΕΜΣ το 1901 η όλη εκδήλωση τελείωσε  με το άσμα προς το Σουλτάνο  που άκουσαν όλοι  «επί ποδός»[16].Στις 27 Απριλίου του 1909 οι μαθητές των ελληνικών Σχολείων της Πόλης ψάλλουν τον Πολυχρονισμό του νέου Σουλτάνου Μεχμέτ του Ε΄,  όταν αυτός μετά την τελετή της «περίζωσης της σπάθης» διέρχεται μέσα από τα πλήθη του λαού και πριν μπει στο παλάτι κατεβαίνει από την άμαξα και ασπάζεται τον Πατριάρχη Ιωακείμ τον Γ΄[17]. Το 1919 πάλι μαθήτριες Σχολείων ψάλλουν τον πατριαρχικό ύμνο σε σχολική γιορτή με συνοδεία πιάνου και τον ύμνο προς το Σουλτάνο[18].Σε μία άλλη περίπτωση ο έμπειρος στη διδασκαλία παιδιών και κανοναρχών  Ονούφριος ο Βυζάντιος είχε μελοποιήσει ειδικό άσμα, κατήρτισε χορό από 12 καλλίφωνους και εκλεκτούς Κανονάρχες, οι οποίοι το έψαλλαν στο Υπουργείο των Στρατιωτικών ενώπιον του Σουλτάνου και δεχόμενοι τη βασιλική ευαρέσκεια έλαβαν «εκατοντάλιρο δώρο»[19]. Όσον αφορά   τη συμμετοχή των ψαλτών και των μουσικών   σε εκδηλώσεις της Οθωμανικής Αυλής, θα πρέπει να αναφερθεί ότι αυτό το γεγονός  δεν ήταν ίδιο αυτής της εποχής:Ήδη  από τα χρόνια της Άλωσης υπήρχαν καλές σχέσεις  Ελλήνων και Τούρκων μουσικών[20].Το ίδιο βέβαια συμβαίνει και στη βάση του πληθυσμού όπου υπήρχε αρμονική συμβίωση, κάτι που μαρτυρείται και από το Γεδεών: «Τουλάχιστον οι εν Κωνσταντινουπόλει Χριστιανοί  και Μωαμεθανοί εκτιμώμεν και ηγαπώμεν αλλήλους», έγραψε όταν ο ίδιος ήταν πάνω από ογδόντα ετών[21],κάτι που  σαφώς  απηχεί την πραγματικότητα της από δεκαετιών βιωμένης προσωπικής του  εμπειρίας[22].
Σημαντικά γεγονότα στην Πόλη, έδιναν αφορμή στους μουσικούς   για την περαιτέρω συγγραφή και σύνθεση νέων επαινετικών ύμνων. Έχουμε έτσι πολλές νέες μουσικές συνθέσεις Πολυχρονισμών αλλά και εγκωμιαστικών ύμνων και ωδών   κατά το 19ο αιώνα, αλλά και κατά τον 20ό αιώνα[23]. Τώρα μαζί με τους  Άρχοντες εξυμνούνται σημαντικά πολιτικά γεγονότα αλλά  και οι Ευεργέτες του Γένους. Οι στίχοι και  οι μουσικές συνθέσεις προσλαμβάνουν διάφορες ονομασίες, όπως Ωδή, Παιάν,  Διθύραμβος. Το 1901 ο «Όμιλος Φιλομούσων Νέων» του Βαφεοχωρίου της Πόλης  αναθέτει σύνθεση νέου πολυχρονισμού στο μουσικό Γεώργιο Παχτίκο για το  συντοπίτη τους Πατριάρχη Ιωακείμ τον  Γ΄[24]. Το 1912, είχε μελοποιηθεί σε πρώτο ήχο ο «Ύμνος του Οθωμανικού  Συντάγματος»[25]. Ο Γεώργιος Παχτίκος είχε μελοποιήσει μία Ωδή για τον Παύλο Στεφάνοβικ-Σκυλίτση που είχε ανοικοδομήσει τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης[26]. Σε γιορτή της Μουσικής Σχολής του ΕΜΣ Κωνσταντινουπόλεως, για παράδειγμα, ψάλλεται για πρώτη φορά   ο «Πατριαρχικός Παιάν» και ο «διθύραμβος εις τους δωρητάς και ευεργέτας» του Συλλόγου  από χορωδία τριακονταμελή των δύο τελευταίων τάξεων, την οποία διευθύνει ο Ιάκωβος Ναυπλιώτης[27]. Ο Γεώργιος Σαρανταεκκλησιώτης είχε μελοποιήσει ωδή που αποτελούνταν από τρεις Οίκους στα ελληνικά και μία επωδό στα τουρκικά[28]  για τον Σουλτάνο Απδουλχαμίτ[29]. Στις 14 Ιουνίου του  1903 ο ΕΜΣ  προκηρύσσει διαγώνισμα «προς μελοποίησιν άσματος εις την Α.Α.Μ. τον σεπτόν Άνακτα Σουλτάν Απτουλ Χαμίτ  χάν το Β΄» σε στίχους Ι.Δ.Τανταλίδου[30]. Το Παράρτημα Εκκλησιαστικής Αλήθειας της Πόλης  διασώζει σημαντικούς παρόμοιους ύμνους  τονισμένους με τους εκκλησιαστικούς ήχους[31]. Πολλές εκδόσεις  της Πόλης, όπως η Εκκλησιαστική Αλήθεια, το περιοδικόΜουσική, αλλά και  εκπαιδευτικά μουσικά  εγχειρίδια που εκδόθηκαν με προτροπή του Πατριαρχείου περιλαμβάνουν εγκωμιαστικούς ύμνους  προς τιμήν των Ομογενών, που με  δωρεές είχαν βοηθήσει τα ελληνικά ιδρύματα της Πόλης. Ενδεικτικά αναφέρουμε τις Ωδέςπου εκδόθηκαν το 1907 «σεπτή πατριαρχική κελεύσει»,που είναι αξιόλογο  μουσικό έργο για τις ανάγκες των μαθητών των σχολείων[32] και  το έργο του Μάρκου Βασιλείου, που τυπώνεται επίσης από το Πατριαρχείο και πάλι«σεπτή πατριαρχική κελεύσει»[33].Σημαντική πηγή από την οποία γνωρίζουμε το κείμενο και το μουσικό μέλος των Πολυχρονισμών των Πατριαρχών και των Σουλτάνων, είναι, εκτός από τις παραπάνω εκδόσεις  και τα έντυπα μουσικά βιβλία εκκλησιαστικής μουσικής που  είχαν ευρεία διάδοση στην Πόλη[34].Σε τιμοκατάλογο ενός  βιβλιοπωλείου και τυπογραφείου της Πόλης του έτους 1912 προσφέρονται για πώληση δώδεκα περίπου τίτλοι μουσικών βιβλίων[35]. Ενδεικτικά αναφέρουμε ένα από αυτά που περιέχει μία θαυμάσια μουσική σύνθεση  Πολυχρονισμού Πατριάρχη σε ήχο δ΄ με την ένδειξη «μέλος αρχαίον».Το κείμενο του Πολυχρονισμού έχει ως εξής: «Πολυχρόνιον ποιήσαι Κύριος ο Θεός, τον Παναγιώτατον και θειότατον ημών αυθέντην  και Δεσπότην τον οικουμενικόν Πατριάρχην κύριον κύριον… Κύριε φύλαττε αυτόν, εις πολλά έτη, εις πολλά έτη, εις πολλά έτη»[36].Εκτός από το παραπάνω πολλά έτη εύχονται και οι δύο γνωστοί στίχοι «Τον Δεσπότην και Αρχιερέα ημών Κύριε Φύλαττε, εις πολλά έτη, τρις», και η φήμη «….του Παναγιωτάτου και Οικουμενικού Πατριάρχου πολλά τα έτη».
Ο Πολυχρονισμός του Σουλτάνου έχει ως εξής: «Πολυχρόνιον ποιήσαι Κύριος ο Θεός τον μεγαλειότατον και κραταιόν ημών άνακτα  Σουλτάν  Απδουλχαμίτ Χαν αυθέντην ημών, Κύριε φύλαττε αυτόν εις πολλά έτη, εις πολλά έτη, εις πολλά έτη, Αμήν»[37].  
Μία άλλη μορφή επευφημίας του Σουλτάνου, του Πατριάρχου  αλλά και των ξένων υψηλών επισκεπτών της Πόλης ήταν οι Δοξολογίες που τελούνταν στον Πατριαρχικό Ναό κατά  τη χρονική περίοδο που προαναφέραμε. Οι ευχαριστήριοι ύμνοι προς το Θεό από Εκκλησίας  που είναι γνωστοί ως Δοξολογίες  είναι ένα είδος εκκλησιαστικής Ακολουθίας που είναι νεώτερο και συμπεριλήφθηκε τις τελευταίες δεκαετίες στα τυπικά της Εκκλησίας. Η Δοξολογία είναι  μια αυτοτελής Ακολουθία[38] που περιλαμβάνει στα πλαίσια της τυπικής της διάταξης, εκτός από τους στίχους της Δοξολογίας από όπου παίρνει την ονομασία, και διάφορα τροπάρια και επίκαιρες δεήσεις που έχουν σχέση με το εορταζόμενο γεγονός και  συν τοις άλλοις Πολυχρονισμούς  Πατριάρχη άλλά και του Σουλτάνου. Είναι το είδος της Ακολουθίας που χρησιμοποιούνταν   για τον εγκωμιασμό και εορταστική επιδοκιμασία όχι μόνο του Σουλτάνου, αλλά και άλλων επισήμων που επισκέπτονταν την Πόλη. Δύο  φορές το χρόνο γίνονταν επίσημες Δοξολογίες στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι για τον εκάστοτε Σουλτάνο, μια φορά την επέτειο της ανάρρησής του στο θρόνο και μία φορά την ημέρα των γενεθλίων του[39]. Δοξολογία ακόμα είχε ψαλεί στον Πατριαρχικό Ναό με αφορμή την επίσκεψη στην Κωνσταντινούπολη του Ηγεμόνα του Μαυροβουνίου[40] και του Μεγάλου Δουκός της Ρωσίας[41]. Κάθε Δοξολογία   τελείωνε  με τους προαναφερθέντες  Πολυχρονισμούς.  Θα πρέπει να τονιστεί τέλος ότι δεν υπήρχε συγκεκριμένη τυπική διάταξη για το περιεχόμενο των Δοξολογιών. Αυτό καθορίζονταν ανάλογα με το λόγο και σκοπό  τέλεσης της Δοξολογίας.
Στο πρότυπο των Δοξολογιών  της εποχής της Οθωμανικής  Αυτοκρατορίας προς τιμή του Άνακτα   θα πρέπει να αναζητηθεί και η    Τελετή, όπως αποκαλείται, για τα «10 χρόνια της Τουρκικής Δημοκρατίας», που συντάχθηκε το 1933 ειδικά γι’ αυτό το σκοπό[42]. Περιέχει μία ειδική δέηση  για την περίπτωση   και   η Δοξολογία αυτή πρέπει με βεβαιότητα να  θεωρηθεί η τελευταία στα πρότυπα των παλαιοτέρων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι πάσης φύσεως επευφημίες των Σουλτάνων σταματούν όπως ήταν φυσικό με την ίδρυση της Δημοκρατίας το 1923. Η Δοξολογία όμως αυτή τελέστηκε το 1933 και  είναι η τελευταία  προς τιμή των κρατούντων. Μετά από αυτή τη χρονολογία δεν αναφέρονται παρόμοιες δεήσεις. Παρ’ όλο που το χειρόγραφο  την ονομάζει Τελετή, η όλη δομή της είναι σύμφωνη με την τάξη της Δοξολογίας.
Σήμερα στον Πατριαρχικό Ναό ο Πολυχρονισμός του Πατριάρχη  ψάλλεται όταν υπάρχει Πατριαρχική και Συνοδική  Λειτουργία ή χοροστασία, στο τέλος της Λειτουργίας και  μετά τη διανομή του αντιδώρου. Επίσης ψάλλεται και κατά την ονομαστική γιορτή του Πατριάρχη.  Όσον αφορά τη Δοξολογία, αυτή τελείται σε περίπτωση υποδοχής Αρχηγού Ορθόδοξης Εκκλησίας ή Αρχηγού Κράτους, όπως και παλαιότερα. Σύμφωνα με τυπικό του Πατριαρχείου σχετικό με τις Δοξολογίες ψάλλεται το Άξιόν Εστί τοΑπολυτίκιο του Ναού, το Κοντάκιο της ημέρας και έξι στίχοι από την αργή Δοξολογία σε ήχο βαρύ εναρμόνιο, του Χουρμούζιου Χαρτοφύλακος[43]. Στο τέλος ψάλλεται ο Πολυχρονισμός του φιλοξενουμένου ξένου Αρχηγού και σε περίπτωση που είναι  παρόν ψάλλεται και ο Πολυχρονισμός του Οικουμενικού Πατριάρχη. Ο νυν Πρωτοψάλτης  της Μεγάλης  Εκκλησίας έχει μελοποιήσει διάφορους Πολυχρονισμούς για τους αρχηγούς των Ορθοδόξων Εκκλησιών, σε διάφορους ήχους της εκκλησιαστικής μουσικής[44].
Παραθέτουμε μια ανέκδοτη ειδική  Ακολουθία σχετικά με τα προαναφερθέντα :    «Τελετή   για τα 10 χρόνια της  Τουρκικής Δημοκρατίας», που συντάχθηκε από την Πατριαρχική Κεντρική Εκκλησιαστική Επιτροπή.(Πρακτικά Πατριαρχικής Κεντρικής Εκκλησιαστικής Επιτροπής, Οικ. Πατριαρχείου, τόμος 1931-1936, Συνεδρίαση 23ης Οκτωβρίου 1933, σελ. 251-252).
΄Υπό  την Προεδρείαν   του Σεβασμιωτάτου Αγ. Πρωτοσυγγελεύοντος    Μητροπολίτου Λαοδικείας κ.κ. Δωροθέου, και συνεδριαζόντων του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Τρωάδος κ. Ευσταθίου, του Αρχιγραμματέως της Αγίας και Ιεράς Συνόδου κ. Αδαμαντίου, του Αρχιμ. Γερασίμου Καλοκαιρινού, του Οικονόμου Γεωργίου Παπαδοπούλου, του Μ. Αρχιδιακόνου κ. Γρηγορίου, παρόντος και του Γραμματεύοντος μέλους Μ. Αρχιμανδρίτου κ. Καλλινίκου, αυνήλθεν εις συνεδρίαν η Π.Κ.Ε. Επιτροπή καθ’ ήν εγένοντο τα ακόλουθα:
1.Αναγινώσκεται και επικυρούται το πρακτικόν προηγουμένης Συνεδρίας.
2.Αναγινώσκεται το πρόγραμμα της τελετής της γενησομένης εν τω Πανσέπτω Πατριαρχικώ Ναώ μετά την θείαν Λειτουργίαν της Κυριακής(29. Οκτωβρίου έ.έ.), της Τουρκικής Δημοκρατίας, επί τη συμπληρώσει δεκαετηρίδος αυτής, όπερ και εγκρίνεται: Το πρόγραμμα έχει ως εξής:
Μετά την απόλυσιν της θείας και ιεράς Λειτουργίας, περί ώραν 11ην π. μεσημβρίας κρούωσιν οι κώδωνες και αμέσως άρχεται η δέησις.
Ο Μ. Αρχιδιάκονος: Ευλόγησον Δέσποτα
Ο Πατριάρχης:  Ευλογητός ο θεός ημών κ.τ.λ.
Ο Μ. Αρχιδιάκονος: Το Τρισάγιον
Ο Πατριάρχης : Ότι Σου εστίν η Βασιλεία κ.τ.λ.
Ο Α΄χορός: Το  Αναστάσιμον Απολυτίκιον Ευφραινέσθω τα ουράνια.
Ο Β΄χορός:  Δόξα και νύν το θεοτοκίον Σε την μεσιτεύσασαν.
Ακολούθως ψάλλονται υπό των χορών οι έξ πρώτοι στίχοι της Δοξολογίας.
    Είτα ο Μ. Αρχιδιάκονος: Ελέησον ημάς ο Θεός κατά το μέγα έλεός Σου   δεόμεθά Σου επάκουσον και ελέησον.
Ο Δευτερεύων: Έτι δεόμεθα υπέρ των ευσεβών και Ορθοδόξων Χριστιανών.
Ο  Υπογραμματεύς: Έτι δεόμεθα υπέρ του Αρχιεπισκόπου ημών Φωτίου.
Ο Δ. Διάκονος:  Έτι δεόμεθα υπέρ των  Αγίων Αρχιερέων των ενδημούντων και των εν ταις επαρχίαις αυτών.
Ο Μ.  Αρχιδιάκονος: Έτι δεόμεθα υπέρ κραταιώσεως και διαφυλάξεως του ενδόξου Δημοκρατικού ημών Πολιτεύματος υγείας και μακροημερεύσεως του μεγάλου ιδρυτού αυτού.
Ο Πατριάρχης:  Ότι ελεήμων και φιλάνθρωπος Θεός υπάρχεις και Σοι την Δόξαν αναπέμπομεν κ.τ.λ.
Ο Μ.  Αρχιδιάκονος: Του Κυρίου δεηθώμεν και ο Πατριάρχης την ευχήν:
Θεέ Παντοδύναμε και Παντοκράτωρ Κύριε των Δυνάμεων και πάσης   ορατής κτίσεως ο τη Σή προνοία τα σύμπαντα διέπων και τω βραχίωνί Σου τω κραταιώ τον κόσμον διακυβερνών, επάκουσον της φωνής ημών, δεομένων και επικαλουμένων την Σήν άμαχον αντίληψην επί την χώραν ημών, και την ισχύν της παντοδυναμίας Σου και τας δωρεάς της Σής αγαθότητος επί το πολίτευμα αυτής. Φρούρει υπό την σκέπην Σου  τους ενδόξους θεμελιωτάς αυτής, τον μεγαλουργόν  πρόεδρον της Δημοκρατίας ημών Γαζή Mουσταφά Κεμάλ Πασάν, και τους περινουστάτους Υπουργούς  και συνεργάτας αυτού. Κραταίωσον τα αγαθά υπέρ της ειρήνης βουλεύματα αυτών, ευλόγησον τους υπέρ της πατρίδος μόχθους αυτών και τα έργα των χειρών ημών κατεύθυνον, ίνα εν αυτοίς τα πιστά της Πατρίδος τέκνα διαβιώσιν εν ειρήνη και χαρά και δοξάζωσιν επί πάσι και πάντοτε το μεγαλοπρεπές όνομά  Σου .Ότι Σοί πρέπει, πάσα δόξα και προσκύνησις εις τους αιώνας. Αμήν.
Απόλυσις υπό του Πατριάρχου, ψαλλομένου «Τον Δεσπότην και Αρχιερέα ημών Κύριε φύλαττε» κ.τ.λ.΄Ας σημειωθεί τέλος ότι   ότι έκτοτε  ουδεμία παρόμοια επετειακή τελετή έλαβε χώρα στο Φσνάρι.
δρ Αντώνιος Χατζόπουλος, 2001 (Δημοσιεύτηκε στο   Ενδοχώρα, 77 (Νοέμβριος 2001),Αλεξανδρούπολη, σελ. 36-46.)



[1] Ήδη από τον 6ο αιώνα(536) οι δήμοι στην Πόλη  έψαλλαν  δημοτικό  «άκτον», του οποίου επωδός ήταν Πολυχρονισμός του  Πατριάρχη και του Βασιλιά, Κ. Ν. Σάθα, Ιστορικόν Δοκίμιον περί του θεάτρου και της μουσικής των Βυζαντινών, ήτοι εισαγωγή εις το Κρητικόν θέατρον, Εν Βενετία, 1878 (Αναστατική έκδοση Ν. Καραβία, Αθήνα), σελ. ρξθ΄-ρο΄.
[2] Κ. Ν. Σάθα, Ιστορικόν δοκίμιον, ό.π., σελ. ροα΄. Ο Τρεμπέλας παραθέτει διάταξη από χειρόγραφο του 15ου αιώνα που επιγράφεται  «Πολυχρόνιον αυτοκράτορος» και αφορά τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Επίσης παραθέτει και ένα Πολυχρονισμό με διαφορετικό κείμενο, που ψάλλονταν κατά τη Μ. Παρασκευή,ΠΤρεμπέλα, Εκλογή Ελληνικής Ορθοδόξου Υμνογραφίας, Αθήναι, 1949, σελ.424.
[3] Οι μουσικοί κώδικες που ονομάζονται Μαθηματάριο, κατά  το  17ο και 18ο αιώνα περιέχουν φήμες και πολυχρονισμούς σε άρχοντας και αρχιερείς, Γρ.Θ. Στάθη, Οι Αναγραμματισμοί και τα Μαθήματα της Βυζαντινής Μελοποιΐας, Αθήναι, 1979, σελ.118-119. 
[4]Αποσπάσματα από διάφορους πολυχρονισμούς βλ. Γρ.Θ. Στάθη, Οι Αναγραμματισμοί, ό.π., σελ.143-144, υποσημ.2.
[5] Σύμφωνα με το Δ. Κιτσίκη ο Πορθητής θεωρήθηκε συνεχιστής των Ελλήνων Αυτοκρατόρων και η Οθωμανική  Αυτοκρατορία σταδιακά βυζαντινοποιήθηκε, Δ. Κιτσίκη,   Ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας  1820-1924, Αθήνα, 1996, σελ. 98,99,118.
[6] Μ’ αυτό το  διάταγμα αρχίζει  η ουσιαστική άνοδος του  Ελληνισμού της Πόλης, σ’ όλους τους τομείς,Β. Μούτσογλου, Οι Έλληνες της Κων/πολης 1821-1924, Αθήνα 1998, σελ. 91.
[7] Προς κατανόηση   της εποχής    αναφέρουμε λίγα στοιχεία που αφορούν  τις σχέσεις Σουλτάνων-Πατριαρχείου: Μετά το Τανζιμάτ υπήρξαν αρκετές χειρονομίες καλής θελήσεως των κρατούντων προς τη Ομογένεια χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρξαν και πιέσεις των Αρχών προς αυτούς: Στα  1869 ο Σουλτάνος Αμπτούλ Αζίζ είχε διαθέσει 250 χρυσές λίρες για εγκαίνια ναού στην νήσο Αντιγόνη, Μ. Γεδεών, Αποσημειώματα χρονογράφου, 1800-1913, Εν Αθήναις 1932, σελ. 34, Το 1872 η Υψ. Πύλη χορηγεί σύνταξη στον Πατριάρχη Γρηγόριο τον Στ΄, Σ.Ι.Βουτυρά, Λεξικόν Ιστορίας και Γεωγραφίας, Κωνσταντινούπολη, 1888, τόμος πέμπτος, σελ.200, Το 1894 μετά το μεγάλο σεισμό στην Πόλη, δίνονται από την Οθωμανική κυβέρνηση  στους Έλληνες 750 λίρες Τουρκίας για να διατεθούν υπέρ των «εκ του σεισμού παθόντων ορθοδόξων ιερών ναών», Ανωνύμου, Εκκλησιαστικά χρονικά, Δωρεαί, Εκκλησιαστική Αλήθεια Κωνσταντινουπόλεως(Ε.Α.) 17(1893-1894), σελ. 306, Ο  Σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ το 1895 αναλαμβάνει τις δαπάνες σπουδών για επτά ομογενείς νέους, μετά από υπόδειξη του Πατριαρχείου, οι οποίοι θα σπούδαζαν σε ισάριθμες αυτοκρατορικές σχολές, Ανωνύμου, Εκκλησιαστικά  χρονικά, Ε.Α.19(1895-1896),σελ. 254, ο ίδιος Σουλτάνος με ειδικό διάταγμα το 1899  καθορίζει να επιχορηγείται ο Πατριάρχης με 750 λίρες «επί τω Πάσχα», Ανώνυμο σημείωμα, Ταχυδρόμος, Κωνσταντινούπολη, 10.5.1899. Από τη άλλη πλευρά, την ίδια περίοδο έχουμε και πιέσεις : το 1878 οι Ελληνικοί Σύλλογοι της Πόλης μέσο των προέδρων τους επιδίδουν στους έξι πρεσβευτές των μεγάλων δυνάμεων και της Ελλάδος,«Υπόμνημα περί των δικαίων του Ελληνισμού»,Σαββατιαία Επιθώρησις, Κωνσταντινούπολη, 27.6.1878.Το σχετικό καλό αυτό κλίμα έπαυσε οριστικά να υπάρχει μετά το 1908, έτος κατά το οποίο άρχισαν οι διωγμοί κατά των Ελλήνων της Πόλης: Ο Πατριάρχης Ιωακείμ ο Γ΄ αναφερόμενος στην, τότε δύσκολη κατάσταση, δηλώνει: «Όσα γίνονται εναντίον των Ιεραρχών του θρόνου δεν έγιναν τα τελευταία 100 χρόνια κι’ ας είχαμε  απολυταρχία»Ανώνυμο σημείωμα, Πολιτική Επιθεώρησις, Κωνσταντινούπολη, 29.08.1910. Ακόμη πρωτοφανές και μοναδικό συλλαλητήριο πραγματοποιούν οι Έλληνες της Πόλης από το Πέρα έως τη  Γέφυρα του Γαλατά στις 9.11.1908, διαμαρτυρόμενοι για την υφαρπαγή των εκλογικών δικαιωμάτων των και για άλλες αυθαιρεσίες της τουρκικής διοίκησης, Ανωνύμου, Σκέψεις, Νέον Πνεύμα, Κωνσταντινούπολη, 16.11.1908, σελ. 57, όπου και φωτογραφία από τη διαδήλωση. Ήταν «πελώρια, επιβλητική και μεγαλοπρεπής», σύμφωνα με τον αρθρογράφο της εποχής, Ανωνύμου, Επί τη ενάρξει του 1908, Ε.Α.32(1908), σελ.37, όπου και η Εκκλησία προβλέπει τις αδικίες και τα δεινά που θα ακολουθήσουν.
[8] Αναλυτικόν Πρόγραμμα των Αστικών Σχολών των αρρένων και των θηλέων της Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως, Εν Κωνσταντινουπόλει, 1897, εκ του Πατριαρχικού Τυπογραφείου σελ. 64, Σ’ αυτό  αναλυτικό πρόγραμμα προβλέπεται η διδασκαλία του «Ύμνου εις την Α. Α. Μ. τον Σουλτάνον και την Α. Θ. Π. τον Οικουμενικόν Πατριάρχην» από τη Δ΄τάξη.
[9] Για την εκκλησιαστική μουσική στα Σχολεία της Πόλης βλ. Αντ. Χατζόπουλου, Η εκκλησιαστική μουσική παιδεία στην Εκκλησία  της Κωνσταντινουπόλεως κατά το 19ο και 20ό αιώνα, Αλεξανδρούπολη, 2001,διδ.διατριβή.(υπό έκδοση).
[10] Ανωνύμου, Τα κατά την εξ Ευρώπης επάνοδον  της Α.Α. Μεγαλειότητος του Σουλτάνου εις Κωνσταντινούπολιν, Β. Δ, ΚαλλίφρονοςΕκκλησιαστικά ή Εκκλησιαστικόν Δελτίον, Εν Κωνσταντινουπόλει, Τόμος Α΄, 1869, σελ.91 και 99-100.
[11] Ανώνυμο σημείωμα, Ταχυδρόμος, Κωνσταντινούπολη, 10.5.1899.
[12] Ανώνυμο σημείωμα, Ε.Α. 21(1897-1898), σελ. 130.
[13] Ανωνύμου, Άφιξις της Α.Θ.Π. του Οικ. Πατριάρχου Ανθίμου του Ζ΄, Ε.Α.18 (1894-1895), σελ. 386.
[14] Ε.Α. 10(1886-1887), σελ. 310.
[15] Ανωνύμου, Ελληνογαλλικόν Λύκειον, Ταχυδρόμος, Κωνσταντινούπολη, 28.6.1900
[16] Ανωνύμου, Μουσικής Σχολής του Εκκλησιαστικού Μουσικού Συλλόγου,  Ε.Α. 25(1901),σελ. 270.
[17] Ανωνύμου, Επί τη αναρρήσει της Α.Α.Μ. του Σουλτάνου Μεχμέτ του Ε΄, Ε.Α.33(1909), σελ. 131. 
[18] Ανωνύμου, Εκκλησιαστικά Χρονικά, Ε.Α.19( 1895-1896), σελ.121.
[19] Μελισσηνού Χριστοδούλου(Παμφίλου, μετέπειτα Μαρωνείας), Τα Ταταύλα, ήτοι ιστορία των Ταταούλων, Κωνσταντινούπολις, 1914, σελ. σελ. 155. Το άσμα είχε μελοποιηθεί σε ήχο βαρύ.
[20]Η συναναστροφή με τους Τούρκους και τη  μουσική τους  έχει παλαιά παράδοση στην Πόλη. Ο Θεοφάνης Καρύκης(15ος αι.) μελοποιούσε με εκκλησιαστικό και  περσικό  ύφος, είχε ψάλει ακόμη και στο τέμενος, Γρ. Καμπούρογλου, Μνημεία της Ιστορίας των Αθηναίων, Αθήναι 1891, σελ. 195. Το 1750 ο Σουλτάνος Μαχμούτ πρόσταζε τον Γεωργάκη Χανεντέ, να ψάλλει πάντα τα ξημερώματα το άσμα  “Σου καρσικί ντουνιγιά” σε ήχο πλ.α’, Χουσεϊνί, Π. Γριτσάνη, Το περί της μουσικής της Ελληνικής Εκκλησίας ζήτημα, Εν Νεαπόλει, 1870,  σελ. 14. Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Γάλλος Fonton αναφέρεται σε κάποιο Γεώργιο, «καύχημα» του παλατίου στο μουσικό τομέα γύρω στα  1750  και  ο οποίος πρώτος εισήγαγε το βιολί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ήταν δεξιοτέχνης όχι μόνο του βιολιού, αλλά και όλων των  μουσικών οργάνων της εποχής, Ch.   Fonton18. Yüzyılda Türk müziğistanbul, 1987,σελ.89-90.Μάλλον πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο. Επίσης είναι γνωστή η διήγηση για τον Πέτρο Πελοποννήσιο που απολάμβανε την εύνοια του Σουλτάνου, Γ. Παπαδοπούλου, Συμβολαί εις την Ιστορίαν της παρ’ ημίν Εκκλησιαστικής μουσικής, Εν Αθήναις, 1890(Αναστατική έκδοση, Κουλτούρα, Αθήνα, 1997), σελ. 320-321. Ο Πέτρος Εφέσιος, είχε εισαγάγει στα μέλη του εξωτερική μουσική, Γ. Παπαδοπούλου, Συμβολαί, ό.π., σελ. 328. Ο Δανιήλ Πρωτοψάλτης έβαζε στα μέλη του και τουρκικές θέσεις, είχε  διδαχτεί από τον Ζαχαρία Χανεντέ, ο Γρηγόριος Πρωτοψάλτης από τον Ντεντέ Ισμαηλάκη, Γ. Παπαδημητρίου, Το μουσικόν ζήτημα εν τη εκκλησία της Ελλάδος, Εν Αθήναις 1921, σελ. 7.  Ο Γρηγόριος ήταν και μαθητής  Αρμενίων διδασκάλων προτού φοιτήσει δίπλα στον Ιάκωβο πρωτοψάλτη και Γ. Κρήτα, Κων. Χιόνη, Διάλεξις περί Βυζαντινομουσικού Χειρογράφου της 18ης Εκατονταετηρίδος, Πειραιεύς, 1919, σελ. 8. Ο Θεόδωρος Φωκαεύς έψαλλε στο Γαλατά της Πόλης με το Σταυράκη που ήταν ειδικός των τουρκικών τραγουδιών,Θ.Π.Π. Φωκαέως, Ταμείον Ανθολογίας, Κωνσταντινούπολις,1869,(πρόλογος).Ο Ευστράτιος Παπαδόπουλος (1817-1909) είχε μαθητεύσει δίπλα στο διάσημο Τούρκο μουσικό Σεφκή Δεδέ, Κ. Ψάχου, Ευστράτιος Γ. Παπαδόπουλος, Πρωτοψάλτης της εν Κωνσταντινουπόλει Παναγίας του Πέρα, Φόρμιγξ, Αθήνα, 15-31.5.1909.Ο Πρωτοψάλτης Βασίλειος Νικολαΐδης συνέγραψε ανέκδοτη πραγματεία συγκριτική της εκκλησιαστικής και της Τουρκικής Μουσικής. Ακόμη πολλές  εκδόσεις που περιέχουν τουρκικά τραγούδια στην εκκλησιαστική παρασημαντική είδαν το φως της δημοσιότητας. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα πλέον χαρακτηριστικά: Χ. Χαρτοφύλακος, Η Ευτέρπη, ήτοι Τραγούδια Ευρωπαϊκά, Τουρκικά, Ελληνικά (ρωμαϊκά), Κωνσταντινούπολις,1830, Θ.Π.Π.Φωκαέως,Η Πανδώρα, ήτοι συλλογή εξωτερικών μελών(μπεστέδες και σαρκία 76 και Γιουρούκ Σεμαγιά ΙΙ) εξ ών τα 45 ερανίσθησαν εκ της Ευτέρπης εις την νέαν μέθοδον τονισθέντα υπό Θ.Π.Π.Φωκαέως, τόμοι Α΄+Β΄, Κωνσταντινούπολις, 1843-1846, Ι.Γ. Ζωγράφου (Νικαέως), Απάνθισμα(άσματα Ελληνικά, Τουρκικά, επιδιορθοθέντα υπό Σπ. Αναστασίου, Κωνσταντινούπολις, 1856 και Χατζηπαναγιώτου Γεωργιάδου Προυσαέως, Καλλίφωνος Σειρήν, Άσματα Τουρκικά, Ευρωπαϊκά, Ελληνικά, Κωνσταντινούπολις, 1859. Περισσότερα για  το θέμα των αλληλοεπιδράσεων των ήχων και των μακαμίων βλ. Αντ.Αλυγιζάκη, Εκκλησιαστικοί ήχοι και Αραβοπερσικά Μακάμια, Θεσσαλονίκη, 1990. Επίσης βλ. I. Zannos, Ichos und Macham. Vergleichende Untersuchungen zum Tonsystem der Griechisch-orthodoxen Kirchenmusik und türkischen Kunstmusik, Bonn, 1995. Ακόμη δές σχετικά, Χρ. Τσιαμούλη-Π. Ερευνίδη,  Ρωμηοί Συνθέτες της Πόλης (17ος-20ός αι.), Αθήνα 1998 και Άννας Βλαβιανού, Ελληνοτουρκική μουσική γέφυρα, Το Βήμα της Κυριακής, Αθήνα, 16.9.1996.
[21]Μ.Γεδεών, Καλφάδων Ανάστασις, Εγκυκλοπαιδικόν Ημερολόγιον εικονογραφημένον Σταύρου Ζερβόπουλου, Κωνσταντινούπολις,1934, σελ. 78.
[22] Ο ίδιος και σε άλλα σημεία του έργου του σημειώνει τις καλές σχέσεις με τους Τούρκους. βλ. Μ. Γεδεών, Αποσημειώματα χρονογράφου, 1800-1913, ό.π., σελ. 269-275.
[23] Το 1915 ο Στ. Σταματιάδης  δημοσιεύει   τετράφωνο πατριαρχικό πολυχρονισμό, Ανωνύμου, η Μουσική ανά τον Ελληνισμόν, Μουσική(1915), Κωνσταντινούπολη, σελ.24.
[24]Γ. Παχτίκου, Ασματολογικά, Μουσική (1912), Κωνσταντινούπολη, σελ.59.
[25]Η πρώτη του στροφή:«Ζήτω, ζήτω η πατρίς μας,ζήτω η ελευθεριά. Σαν αγαπημέν’ αδέλφια, της Πατρίδος τα παιδιά», Ανωνύμου, Ύμνος του Οθωμανικού Συντάγματος (σε εκκλησιαστική και ευρωπαϊκή  παρασημαντική), Μουσική (1912), σελ.11 και 21.
[26] Γ. Παχτίκου, Ωδή εις Παύλον Στεφάνοβικ Σκυλίτσην ανοικοδομούντα την εν Χάλκη Θεολογικήν Σχολήν, Ε.Α.20(1896-1897), στο τέλος του τόμου.
[27] Aνωνύμου, Σχολή της Εκκλησιαστικής Μουσικής, Ε.Α.28(1904), σελ. 237.
[28] Δημ., Κυφιώτου, Μουσικόν Απάνθισμα, προς  χρήσιν των απανταχού Ορθοδόξων ιερέων και ιεροψαλτών, εν Κωνσταντινουπόλει 1894, εκ του Πατριαρχικού Τυπογραφείου, σελ. 247-250.
[29] Το μέλος αυτό είχε ψαλεί σε τελετή που έγινε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή για την πρώτη επέτειο ίδρυσης του ΕΜΣ κωνστανιτνουπόλεως, Ε.Α. 23(1899), σελ.487.
[30] Προκήρυξη Διαγωνίσματος του Εκκλησιαστικού Μουσικού Συλλόγου, Ε.Α.27(1903), σελ.305 –307.
[31]Παράρτημα Εκκλησιαστικής Αλήθειας Κωνσταντινουπόλεως(ΠΕΑ),5(1902), σελ.315-330
[32] Ωδαί, διάφοροι ποιηθείσαι και τονισθείσαι σεπτή Πατριαρχική κελεύσει. Προς χρήσιν των Σχολών της Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως, Εν Κωνσταντινουπόλει, Εκ του Πατριαρχικού Τυπογραφείου, 1907.
[33]Μαρκ.Βασιλείου, Άσματα Εκκλησιαστικά τε και Σχολικά τα μεν τονισθέντα σεπτή Πατριαρχική κελεύσει  τα δε εγκριθέντα υπό του Προεδρείου του Συλλόγου προς χρήσιν του χορού της Μουσικής αυτού Σχολής. Φυλλάδιον Α΄, Εν Κωνσταντινουπόλει, Εκ του Πατριαρχικού Τυπογραφείου, 1908. Το έργο αυτό περιέχει, Ύμνον προς τον Θεόν, ήχος πλ. δ΄, σελ. 3-4, Ύμνον προς την Α.Μ. Τον Σουλτάνον, ήχος γ΄, σελ. 6,7, Παιάνα Πατριαρχικόν, ήχος δ΄ σελ. 8-11, Πολυχρονισμό της Α.Θ.Π. ήχος γ΄, σελ. 9 και Διθύραμβο προς ιδρυτάς και ευεργέτας κοινών ιδρυμάτων, σελ. 12-13 και Λειτουργικά, 13-16.
[34]Το πρώτο έντυπο μουσικό βιβλίο εκκλησιαστικής μουσικής το Νέον Αναστασιματάριον τυπώθηκε το 1820 στο Βουκουρέστι  με βοήθεια των ομογενών, Δ. Οικονομίδου, Από τας ελληνορουμανικάς εκκλησιαστικάς σχέσεις, ΕΕΒΣ, έτος ΚΓ΄,  σελ. 463, 464 και 465. Βλ. επίσης Γ. Λαδά, Τα πρώτα τυπωμένα βιβλία της Βυζαντινής Μουσικής, Αθήνα, 1978, σελ.9.Πολλά βιβλιοπωλεία στην  Πόλη διέθεταν μουσικά βιβλία.
[35]Π. Αγγελίδου και Σίας Τιμοκατάλογος των διδακτικών βιβλίων εκδόσεών μας, Εν Κωνσταντινουπόλει, 1912.
[36] Π. Κητζανίδου, Ιερατικόν Εγκώλπιον, Εν Κωνσταντινουπόλει, 1870, σελ. 312-325.
[37] ΠΕΑ, 5(1902), σελ.323.
[38] «Αδόκιμο» λειτουργικώς  χαρακτηρίζει ο Ι. Φουντούλης το όλο σχήμα της νεώτερης αυτής Ακολουθίας, Ι. Φουντούλη, Απαντήσεις εις λειτουργικάς απορίας, Β΄, Θεσσαλονίκη, 1975, σελ.32.
[39]Ανώνυμο σημείωμα, Τα της  εορτής των γενεθλίων του Σουλτάνου, 27.11.1900.Ύμνους προς Πατριάρχη και Σουλτάνο, βλ. Ύμνος Πατριαρχικός, ποίημα Χρ.Χατζηχρήστου, μέλος Γ.Δ. Παχτίκου, Μουσική(1912), σελ. 139-140 και 149 και Ύμνος προς τον Σουλτάνον, ποίημα-μέλος Solem Hap, Μουσική(1912), σελ.138-139
[40]Κατά την υποδοχή του Ηγεμόνα του Μαυροβουνίου το 1899 ψάλλεται και Πολυχρονισμός του Ηγεμόνα, Πρόγραμμα Υποδοχής των Αυτού υψηλοτάτων του ηγεμόνος του Μαυροβουνίου Νικολαόυ Α΄ και της Ηγεμονίδος Μιλένης, Ε.Α. 23(1899), σελ. 343-344.
[41] Κατά την υποδοχή ψάλλεται  και ο Πολυχρονισμός του Μεγάλου Δουκός,  Ανωνύμου, ο Μέγας Δούξ Νικόλαος εν τοις Πατριαρχείοις, Ε.Α. 22(1897), σελ. 22.
[42]Πρακτικά Πατριαρχικής Κεντρικής Εκκλησιαστικής Επιτροπής, Οικ. Πατριαρχείου, τόμος 1931-1936, Συνεδρίαση 23ης Οκτωβρίου 1933, σελ. 251-252.
[43] Ο Χουρμούζιος Γεωργίου ή Χαρτοφύλαξ(+1848), κατάγονταν από τη Χάλκη των Πριγκιποννήσων, ήταν ένας από τους τρεις εφευρέτες της νέας μεθόδου της εκκλησιαστικής μουσικής που  εγκρίθηκε από το Πατριαρχείο το 1815.
[44] Οι πληροφορίες προέρχονται από τον Άρχοντα Πρωτοψάλτη των Πατριαρχείων κ. Λεωνίδα Αστέρη.