Τρίτη 26 Αυγούστου 2014

"H γενέτειρα γῆ" ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ

O M I Λ Ι Α
ΤΗΣ Α.Θ.ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΤΟΣ
ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ
κ.κ. ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ
ΕΝ ΤΩι Ι.ΝΑΩι ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ ΙΜΒΡΟΥ
(23 Αὐγούστου 2014)
Φίλτατε ποιμενάρχα ἡμῶν τῶν Ἰμβρίων καί λοιποί Ἱερώτατοι καί προσφιλέστατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι, 
Ἐξοχώτατε κ. Ὑπουργέ Μακεδονίας- Θρᾴκης,
Τίμιον πρεσβυτέριον,
Ἀγαπητοί μου ἀδελφοί, συμπατριῶται, συνέκδημοι, φίλοι, προσκυνηταί ὅλοι μας τῆς Μεγαλόχαρης,
Ἰδού καί πάλιν ὅλοι ἐμεῖς στήν Ἴμβρο, στό νησί τῆς καρδιᾶς μας, τῶν καϋμῶν μας, τῶν πατέρων μας, τῆς ἀτέλειωτης νοσταλγίας μας.
Ἐμένα προσωπικά μέ ἐκφράζουν ὡς ἄριστα τά λόγια τοῦ μεγάλου συμπατριώτου μας ἀπό τό Γλυκύ πού ἔχω τήν τιμή νά φέρω τό ὄνομά του ἐδῶ καί 53 χρόνια ἔγραφε λοιπόν ὁ Βαρθολομαῖος ὁ Κουτλουμουσιανός τό 1830 στόν τότε Μητροπολίτη Ἴμβρου: «οὔτ᾿ ἔπαυσα, οὔτε θέλω παύσει, ἐν ὅσῳ ζῶ, ἐνθυμούμενος αὐτήν −τήν Ἴμβρον−μέ τόν ἔνθερμον πόθον εἰς τήν καρδίαν τοῦ νά πατήσω καί αὖθις τό ἱερόν της ἔδαφος».
Χαίρομαι πού τή λατρεία μου γιά τό νησί μας τήν γνωρίζουν καί τήν ἀναγνωρίζουν καί οἱ νέοι τῆς Ἴμβρου, πρός τούς ὁποίους εἶχα τή χαρά νά ἀπευθυνθῶ πρίν ἀπό τρία χρόνια στόν σύλλογό μας στήν Ἀθήνα καί νά τούς προτρέψω νά ἀγαποῦν, νά σκέπτωνται καί νά ἐπισκέπτωνται τόν τόπο τῆς καταγωγῆς των.
Εὔχομαι νά τούς ἔπεισα! Ἕνας ἀπό αὐτούς ἔγραφε γιά τόν Ἴμβριο Πατριάρχη ὅτι «εἶναι γνωστός παντοῦ γιά τήν ἀγάπη πού ξεχειλίζει ἀπό τά βάθη τῆς ψυχῆς του γιά χώματα ἁγιασμένα, γιά λόγγους καί βουνά, γιά θάλασσες κι᾿ ἀκρογυαλιές, γιά ἐξωκκλήσια ἀμέτρητα ἐρημικά πού ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ φωλιάζει μέσα τους, ἐνῷ Ἅγιοι καί Ἄγγελοι ταξιδεύουν γύρω τους καί φωτίζουν τήν ἀληθινή πορεία πού πρέπει νά ἔχῃ ὁ καθένας μας».
Τόν εὐχαριστῶ αὐτόν τόν νέο συμπατριώτη μας, χαίρω διότι συμπίπτουμε καί συμπορευόμεθα καί τόν συγχαίρω πού αἰσθάνεται καί γράφει τόσο ὡραῖα.
Καί γιά νά συνεχίσω μέ τήν ἀγάπη πρός τήν πατρίδα τοῦ καθενός μας γενικά, ἀκοῦστε τί ἔγραψε κάποιος ξένος (Στίβεν Πρέσφλιντ): «Ποιά εἶναι αὐτή ἡ δύναμη πού ἀσκεῖ ἐπάνω μας ἡ γενέτειρα γῆ καί μᾶς ἔχει αἰχμαλώτους; Νομίζουμε ὅτι τήν κρατᾶμε ἐμεῖς, ἀλλά μᾶς κρατᾶ ἐκείνη. Δέν ἀνήκει σέ μᾶς, ἀλλά ἐμεῖς ἀνήκουμε σέ ἐκείνη».
Κι᾿ ἐπειδή κι᾿ ἐμεῖς ἀνήκουμε ὁλοκληρωτικά, ψυχῇ τε καί σώματι, σ᾿ αὐτήν τήν γενέτειρα γῆ, γυρίζουμε σ᾿ αὐτήν, τώρα περισσότεροι καί συχνότερα, ἀραιότερα καί λιγώτεροι εἰς τό παρελθόν, ὅταν τραγικά ὀρφανέψαμε ἀπό πατρίδα, γέμισαν οἱ ψυχές μας ἀπό πληγές, φύγαμε «μέ σχισμένα τά πανιά τῆς ἐλπίδας καί τσακισμένα τά ξάρτια τῶν ὀνείρων» μας, ἤπιαμε τά πικρά ὕδατα τῆς Μερᾶς (Ἔξοδ. 15, 25).
Καί ἡ Ἴμβρος ἔγινε ἡ «γῆ τῶν ἀπουσιῶν», ὅπως θά ἔλεγε ἡ Κική Δημουλᾶ. Ὅπου κι᾿ ἄν ταξιδέψαμε ὅλες αὐτές τίς πονεμένες δεκαετίες, ἡ Ἴμβρος ἐξακολούθησε νά μᾶς πληγώνῃ, γιά νά παραφράσουμε τόν μικρασιάτη νομπελίστα ποιητή μας.
Καί ἔρχονται τώρα, μέ τή χάρι τῆς Παναγίας, μετά τίς καταιγίδες καί τίς ἀντάρες, καλύτεροι χρόνοι καί καιροί, καί γυρίζουμε στήν πατρίδα πιό γελαστοί καί πιό αἰσιόδοξοι γιά ἕνα καλύτερο καί δικαιότερο αὔριο.
Ὄχι βέβαια ὅτι βρίσκουμε τώρα «τίς δώδεκα πηγές τῶν ὑδάτων εἰς Αἰλείμ» (Ἔξοδ. 15, 27, ἀριθμ. 33,9), οὔτε τήν «πηγήν τοῦ ἀενάου ποταμοῦ» (Σ. Σολομ. 11, 6), ὅπως λέγει ἡ Παλαιά Διαθήκη˙ ἀντιθέτως˙ ὕστερα ἀπό τά παιδικά μας χρόνια, ὅταν τό νησί μας ἔσφυζε ἀπό ζωή, τώρα ἐπιστρέφουμε «μέσα σέ τοῦτα τά χωριά τ᾿ ἀποδεκατισμένα», γιά νά θυμηθοῦμε καί πάλι τόν Σεφέρη.
Βρίσκουμε ὅμως καί ἕνα σχολεῖο ὅπου διδάσκεται ἐπί τέλους ἡ γλῶσσα τῶν πατέρων μας καί ἀνοίγει τώρα τό μεγαλύτερο σχολεῖο μας πού κάνει καί τίς ἐλπίδες μας μεγαλύτερες καί τίς εὐχαριστίες μας θερμότερες πρός ὅλους ἐκείνους, Ἰμβρίους καί μή, ὁμογενεῖς καί ἀλλογενεῖς, πρόσωπα καί θεσμούς, πού κάνουν τά ὄνειρά μας πραγματικότητα.
Περιμένουμε οἱ Ἴμβριοι καί τήν ἀπόδοσι τοῦ αὐτονοήτου δικαιώματος νά κληρονομοῦμε τίς περιουσίες τῶν πατέρων μας, ἀνεξαρτήτως ὑπηκοότητος.
Ἄλλωστε, ὅσοι ἐξ ἡμῶν ἔχασαν τήν ὑπηκοότητα, δέν τήν ἔχασαν ἐξ ὑπαιτιότητός των, ἀλλά σάν ἀποτέλεσμα τοῦ ξεκληρίσματός μας, πρίν ἀπό 50 χρόνια ἀκριβῶς, μετά τό περίφημο κατάπτυστο πρόγραμμα διαλύσεως, τό ὁποῖο σήμερα φαίνεται ὅτι θά παραπεμφθῇ στό ἑδώλιο τοῦ κατηγορουμένου – αὐτό καί οἱ ἐμπνευσταί του καί οἱ ἐκτελεσταί του. Καί νά ποῦμε ὅτι εἶναι ἄδικο καί παράλογο νά θεωρῆσαι ξένος καί πολίτης δευτέρας κατηγορίας στόν τόπο σου, εἴτε αὐτός εἶναι ἐνόριος εἴτε παραμεθόριος.
Ἀγαπητοί ἀδελφοί καί τέκνα ἐν Κυρίῳ, παρατήρησε κάποιος ὅτι «τό Αἰγαῖο συμβολίζει διαφορετικές πτυχές γιά τούς δύο Ἕλληνες νομπελίστες, αὐτή τοῦ φωτός καί τοῦ γαλάζιου γιά τόν Ὀδυσσέα Ἐλύτη καί αὐτή τῆς προσφυγιᾶς, γιά τόν Γιῶργο Σεφέρη».
Ἔ, λοιπόν, ἐμεῖς οἱ Ἴμβριοι σάν γνήσιοι Αἰγαιῶτες, ἔχουμε μαζί μέ τόν Σεφέρη, νωπές τίς ἐμπειρίες τῆς προσφυγιᾶς καί ἀνοιχτές τίς οὐλές τῶν πληγῶν τοῦ προσφάτου παρελθόντος μας, ἀλλά λουζόμαστε καί μέ τόν Ἐλύτη μέσα στό φῶς καί μέσα στό γαλάζιο τοῦ Αἰγαίου καί τό χαιρόμαστε καί ἐλπίζουμε καί ἀνασυγκροτούμεθα καί αἰσιοδοξοῦμε.
Ἔλεγε ὁ Σεφέρης πάλι στίς «Δοκιμές» του: «Δέ γυρεύω μήτε τό σταμάτημα, μήτε τό γύρισμα πρός τά πίσω˙ γυρεύω τό νοῦ, τήν εὐαισθησία καί τό κουράγιο τῶν ἀνθρώπων πού προχωροῦν ἐμπρός». Ἄς ἀποδείξουμε ἑνωμένοι καί συνεργαζόμενοι καί αἰρόμενοι ὑπεράνω μικροτήτων ὅτι διαθέτουμε καί νοῦ καί εὐαισθησία καί κουράγιο.
Καί, ὑπεράνω ὅλων, ἀγάπη καί πάθος γιά τήν πολύπαθη καί πολυπόθητη πατρίδα, γιά τήν ὁποία μποροῦμε ἀβίαστα νά λέμε: «τήν ἡμέρα σέ ἀναπολῶ καί τή νύχτα σέ ὀνειρεύομαι».
Μαζί μέ τά ἄλλα εὐχάριστα πού συμβαίνουν γύρω μας τόν τελευταῖο καιρό, νά ἀναφέρουμε καί τήν ἐνεργό συμμετοχή τοῦ στοιχείου μας στίς πρόσφατες δημοτικές ἐκλογές πού ἐξησφάλισε τήν ἐκλογή ὁμογενῶν προέδρων καί συμβούλων σέ ἀρκετά χωριά, καθώς ἐπίσης καί νά χαιρετίσουμε τήν ἵδρυση τοῦ Συνδέσμου τοῦ Σχοινουδίου πού θά βοηθήσῃ τήν ἀνάπτυξι τοῦ πιό μεγάλου ἀλλά καί τοῦ πιό ἄτυχου χωριοῦ τοῦ νησιοῦ μας, ὡς καί τήν σύστασι τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ καί Μορφωτικοῦ Συνδέσμου πού θά ἀσχοληθῇ εἰδικῶς μέ τά θέματα τῶν σχολείων μας καί τῆς Παιδείας.
Ἐλπιδοφόρες καί εὐοίωνες ἐξελίξεις πού μᾶς κάνουν νά αἰσθανώμεθα εὐγνωμοσύνη καί νά ἐκφράζουμε τίς εὐχαριστίες μας σέ ὅσους συνέβαλαν σ᾽αὐτές.
Φυσικά καί δέν λησμονοῦμε καί τήν συνέχισι τῆς πολύτιμης προσφορᾶς σέ ὅλα τά θέματα πού μᾶς ἀπασχολοῦν τῶν ἐν Ἀθήναις καί ἐν Θεσσαλονίκῃ σωματείων μας, πρός τούς ἐκπροσώπους τῶν ὁποίων ἐκφράζουμε τήν Πατριαρχική εὐαρέσκειά μας αὐτή τήν ἐπίσημη στιγμή.
Εὐχαριστοῦμε τήν Παναγία μας πού δέν μᾶς ἐγκαταλείπει, ἀλλά μᾶς σκέπει καί μᾶς νοιάζεται καί μᾶς φροντίζει σάν μητέρα στοργική.
Εἶναι ἡ πιό μεγάλη Μάνα τοῦ κόσμου, διότι στούς πατέρες μας ποῦἐγέννησε τόν πιό μεγάλο Υἱό, τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ καί Σωτῆρα τοῦ κόσμου.
Σήμερα, στή γιορτή της, χαιρετίζουμε καί εὐλογοῦμε ὅλες τίς Ἰμβριώτισσες μητέρες, τίς ἐδῶ καί τίς ἐν ἀποδημίᾳ, καί προσευχόμεθα γιά τήν ἀνάπαυσι τῶν ψυχῶν ἐκείνων πού ἔφυγαν, ἀφοῦ μᾶς ἐδίδαξαν τήν πίστι στό Θεό καί τήν ἀγάπη πρός τήν πατρίδα.
Ἐάν ἔχουμε σήμερα μέσα μας αὐτό τό πάθος γιά τήν Ἴμβρο, τό ὀφείλουμε σ᾽αὐτές καί στούς πατέρες μας πού μᾶς ἐγαλούχησαν καί μᾶς ἐξέθρεψαν ἐν παιδείᾳ καί νουθεσίᾳ Κυρίου.
Αἰωνία τους ἡ μνήμη!

Δευτέρα 25 Αυγούστου 2014

¨Άδικο και παράλογο να θεωρείσαι ξένος και πολίτης δευτέρας κατηγορίας στον τόπο σου"

ΠΗΓΗ: amen.gr
του Νικολάου Μαγγίνα, Ίμβρος 

Σε ατμόσφαιρα κατάνυξης εορτάστηκε η απόδοση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Ίμβρο. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος προεξήρχε της θείας λειτουργίας στον πανηγυρίζοντα Ιερό Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου του χωριού  του, στους Αγίους Θεοδώρους Ίμβρου. Στην ομιλία του μίλησε για την Ίμβρο, «της καρδιάς μας, των καημών μας, των πατέρων μας» αλλά και για τις αδικίες σε βάρος των Ιμβρίων.
Στη θεία λειτουργία συμμετείχαν οι Μητροπολίτες Ιταλίας και Μελίτης Γεννάδιος και Βοστώνης Μεθόδιος, ο οποίος είχε χοροστατήσει στον εσπερινό της παραμονής.
Παρέστησαν συμπροσευχόμενοι οι Μητροπολίτες Ίμβρου και Τενέδου Κύριλλος, Μύρων Χρυσόστομος και Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Βαρνάβας. Επίσης, εκκλησιάσθηκαν ο Υπουργός Μακεδονίας- Θράκης Γεώργιος Ορφανός, ο Πρέσβης Νικόλαος Ματθιουδάκης, Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στην Κωνσταντινούπολη, ο βουλευτής της περιφέρειας του Çanakkale, İsmail Kaşdemir, του Κυβερνώντος Κόμματος της Τουρκίας (ΑΚP) Αρχοντες του Οικουμενικού Θρόνου,παράγοντες των Ιμβριακών σωματείων  από υην Αθήνα και την Θεσσαλονίκη, και πλήθος πιστών της νήσου,Ιμβρίων από το εξωτερικό και προσκυνητές απο την Ελλάδα.
«Ιδού και πάλιν όλοι εμείς στην Ίμβρο, στο νησί της καρδιάς μας, των καημών μας, των πατέρων μας, της ατελείωτης νοσταλγίας μας», είπε εμφανώς συγκινημένος στην ομιλία του ο Οικουμενικός Πατριάρχης ο οποίος εξέφρασε την χαρά του για το γεγονός πως συχνότερα επιστρέφουν όλο και περισσότεροι Ίμβριοι στη νήσο της καταγωγής τους. Ωστόσο δεν παρέλειψε ν’αναφερθεί στις αδικίες σε βάρος των Ιμβρίων. «Περιμένουμε οι Ίμβριοι και την απόδοση του αυτονόητου δικαιώματος να κληρονομούμε τις περιουσίες των πατέρων μας, ανεξαρτήτως υπηκοότητος. Άλλωστε, όσοι εξ ημών έχασαν την υπηκοότητα, δεν την έχασαν εξ υπαιτιότητός των, αλλά σαν αποτέλεσμα του ξεκληρίσματός μας, πριν από 50 χρόνια ακριβώς, μετά το περίφημο κατάπτυστο πρόγραμμα διαλύσεως, το οποίο σήμερα φαίνεται ότι θα παραπεμφθεί στο εδώλιο του κατηγορουμένου-αυτό και οι εμπνευσταί του και οι εκτελεσταί του. Και να πούμε ότι είναι άδικο και παράλογο να θεωρείσαι ξένος και πολίτης δευτέρας κατηγορίας στον τόπο σου, είτε αυτός είναι ενόριος είτε παραμεθόριος».
Ακολούθως, κλήρος και λαός, εν πομπή μετέβησαν πεζή στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου όπου έγινε η Απόλυση και ο  Οικουμενικός Πατριάρχης διένειμε το αντίδωρο.
Το απόγευμα ο Οικουμενικός Πατριάρχης παρέστη συμπροσευχόμενος κατά τον Μέγα Εσπερινό στον Ιερό Ναό Αγίας Μαρίνας Κάστρου χοροστατούντος του Μητροπολίτη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Βαρνάβας.
Την παραμονή της  εορτής, μετά τον Πανηγυρικό Εσπερινό στον Ιερό Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο χωριό του, στους Αγίους Θεοδώρους,  ο Πατριάρχης, οι Αρχιερείς, ο υπουργός Μακεδονίας-Θράκης,  ο Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στην Πόλη παρακολούθησαν μουσική εκδήλωση που ενθουσίασε, από την γυναικεία χορωδία της Ι.Μ.Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως, «Αγίας Κασσιανή η Υμνογράφος» υπό την Διεύθυνση της Μαρίας Χαραλαμπίδου Καθηγήτριας,φιλολόγου ,καθώς και από την Θρακική Εστία Δράμας. Ο Μητροπολίτης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Βαρνάβας μίλησε καταλλήλως ενώ ο Οικουμενικός Πατριάρχης διένειμε αναμνηστικά δώρα ως ευλογία στα μέλη των δύο σωματείων.
Νωρίτερα, την ίδια ημέρα, επισκέφθηκε τον Έπαρχο της Ίμβρου Muhittin Gürel και στη συνέχεια, στην έδρα της Ι.Μ.Ίμβρου και Τενέδου είχε συνάντηση με τον υπουργό Μακεδονίας-Θράκης Γεώργιο Ορφανό, ο οποίος συνοδευόταν από τον Πρέσβη Νικόλαο Ματθιουδάκη, Γενικό Πρόξενο της Ελλάδος στην Πόλη. Επίσης, ο Οικουμενικός Πατριάρχης μαζί με τους φιλοξενουμένους του είχαν την ευκαιρία, μετακύ άλλων, να περπατήσουν στα γραφικά λιθόστρωτα δρομάκια του χωριού του και να επισκεφθούν την πατρική οικία του μακαριστού Αρχιεπισκόπου βορείου και νοτίου Αμερικής Ιακώβου η οποία σήμερα λειτουργεί ως μουσείο.
OMIΛΙΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ
ΣΤΟΝ Ι.ΝΑΟ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ ΙΜΒΡΟΥ
(23 Αὐγούστου 2014)
Φίλτατε ποιμενάρχα ἡμῶν τῶν Ἰμβρίων καί λοιποί Ἱερώτατοι καί προσφιλέστατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι,
Ἐξοχώτατε κ. Ὑπουργέ Μακεδονίας- Θρᾴκης,
Τίμιον πρεσβυτέριον,
Ἀγαπητοί μου ἀδελφοί, συμπατριῶται, συνέκδημοι, φίλοι, προσκυνηταί ὅλοι μας τῆς Μεγαλόχαρης,
Ἰδού καί πάλιν ὅλοι ἐμεῖς στήν Ἴμβρο, στό νησί τῆς καρδιᾶς μας, τῶν καϋμῶν μας, τῶν πατέρων μας, τῆς ἀτέλειωτης νοσταλγίας μας. Ἐμένα προσωπικά μέ ἐκφράζουν ὡς ἄριστα τά λόγια τοῦ μεγάλου συμπατριώτου μας ἀπό τό Γλυκύ πού ἔχω τήν τιμή νά φέρω τό ὄνομά του ἐδῶ καί 53 χρόνια ἔγραφε λοιπόν ὁ Βαρθολομαῖος ὁ Κουτλουμουσιανός τό 1830 στόν τότε Μητροπολίτη Ἴμβρου: «οὔτ᾿ ἔπαυσα, οὔτε θέλω παύσει, ἐν ὅσῳ ζῶ, ἐνθυμούμενος αὐτήν −τήν Ἴμβρον−μέ τόν ἔνθερμον πόθον εἰς τήν καρδίαν τοῦ νά πατήσω καί αὖθις τό ἱερόν της ἔδαφος».
Χαίρομαι πού τή λατρεία μου γιά τό νησί μας τήν γνωρίζουν καί τήν ἀναγνωρίζουν καί οἱ νέοι τῆς Ἴμβρου, πρός τούς ὁποίους εἶχα τή χαρά νά ἀπευθυνθῶ πρίν ἀπό τρία χρόνια στόν σύλλογό μας στήν Ἀθήνα καί νά τούς προτρέψω νά ἀγαποῦν, νά σκέπτωνται καί νά ἐπισκέπτωνται τόν τόπο τῆς καταγωγῆς των. Εὔχομαι νά τούς ἔπεισα! Ἕνας ἀπό αὐτούς ἔγραφε γιά τόν Ἴμβριο Πατριάρχη ὅτι «εἶναι γνωστός παντοῦ γιά τήν ἀγάπη πού ξεχειλίζει ἀπό τά βάθη τῆς ψυχῆς του γιά χώματα ἁγιασμένα, γιά λόγγους καί βουνά, γιά θάλασσες κι᾿ ἀκρογυαλιές, γιά ἐξωκκλήσια ἀμέτρητα ἐρημικά πού ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ φωλιάζει μέσα τους, ἐνῷ Ἅγιοι καί Ἄγγελοι ταξιδεύουν γύρω τους καί φωτίζουν τήν ἀληθινή πορεία πού πρέπει νά ἔχῃ ὁ καθένας μας». Τόν εὐχαριστῶ αὐτόν τόν νέο συμπατριώτη μας, χαίρω διότι συμπίπτουμε καί συμπορευόμεθα καί τόν συγχαίρω πού αἰσθάνεται καί γράφει τόσο ὡραῖα.
Καί γιά νά συνεχίσω μέ τήν ἀγάπη πρός τήν πατρίδα τοῦ καθενός μας γενικά, ἀκοῦστε τί ἔγραψε κάποιος ξένος (Στίβεν Πρέσφλιντ): «Ποιά εἶναι αὐτή ἡ δύναμη πού ἀσκεῖ ἐπάνω μας ἡ γενέτειρα γῆ καί μᾶς ἔχει αἰχμαλώτους; Νομίζουμε ὅτι τήν κρατᾶμε ἐμεῖς, ἀλλά μᾶς κρατᾶ ἐκείνη. Δέν ἀνήκει σέ μᾶς, ἀλλά ἐμεῖς ἀνήκουμε σέ ἐκείνη».
  Κι᾿ ἐπειδή κι᾿ ἐμεῖς ἀνήκουμε ὁλοκληρωτικά, ψυχῇ τε καί σώματι, σ᾿ αὐτήν τήν γενέτειρα γῆ, γυρίζουμε σ᾿ αὐτήν, τώρα περισσότεροι καί συχνότερα, ἀραιότερα καί λιγώτεροι εἰς τό παρελθόν, ὅταν τραγικά ὀρφανέψαμε ἀπό πατρίδα, γέμισαν οἱ ψυχές μας ἀπό πληγές, φύγαμε «μέ σχισμένα τά πανιά τῆς ἐλπίδας καί τσακισμένα τά ξάρτια τῶν ὀνείρων» μας, ἤπιαμε τά πικρά ὕδατα τῆς Μερᾶς (Ἔξοδ. 15, 25). Καί ἡ Ἴμβρος ἔγινε ἡ «γῆ τῶν ἀπουσιῶν», ὅπως θά ἔλεγε ἡ Κική Δημουλᾶ. Ὅπου κι᾿ ἄν ταξιδέψαμε ὅλες αὐτές τίς πονεμένες δεκαετίες, ἡ Ἴμβρος ἐξακολούθησε νά μᾶς πληγώνῃ, γιά νά παραφράσουμε τόν μικρασιάτη νομπελίστα ποιητή μας.
  Καί ἔρχονται τώρα, μέ τή χάρι τῆς Παναγίας, μετά τίς καταιγίδες καί τίς ἀντάρες, καλύτεροι χρόνοι καί καιροί, καί γυρίζουμε στήν πατρίδα πιό γελαστοί καί πιό αἰσιόδοξοι γιά ἕνα καλύτερο καί δικαιότερο αὔριο. Ὄχι βέβαια ὅτι βρίσκουμε τώρα «τίς δώδεκα πηγές τῶν ὑδάτων εἰς Αἰλείμ» (Ἔξοδ. 15, 27, ἀριθμ. 33,9), οὔτε τήν «πηγήν τοῦ ἀενάου ποταμοῦ» (Σ. Σολομ. 11, 6), ὅπως λέγει ἡ Παλαιά Διαθήκη˙ ἀντιθέτως˙ ὕστερα ἀπό τά παιδικά μας χρόνια, ὅταν τό νησί μας ἔσφυζε ἀπό ζωή, τώρα ἐπιστρέφουμε «μέσα σέ τοῦτα τά χωριά τ᾿ ἀποδεκατισμένα», γιά νά θυμηθοῦμε καί πάλι τόν Σεφέρη. Βρίσκουμε ὅμως καί ἕνα σχολεῖο ὅπου διδάσκεται ἐπί τέλους ἡ γλῶσσα τῶν πατέρων μας καί ἀνοίγει τώρα τό μεγαλύτερο σχολεῖο μας πού κάνει καί τίς ἐλπίδες μας μεγαλύτερες καί τίς εὐχαριστίες μας θερμότερες πρός ὅλους ἐκείνους, Ἰμβρίους καί μή, ὁμογενεῖς καί ἀλλογενεῖς, πρόσωπα καί θεσμούς, πού κάνουν τά ὄνειρά μας πραγματικότητα.
  Περιμένουμε οἱ Ἴμβριοι καί τήν ἀπόδοσι τοῦ αὐτονοήτου δικαιώματος νά κληρονομοῦμε τίς περιουσίες τῶν πατέρων μας, ἀνεξαρτήτως ὑπηκοότητος. Ἄλλωστε, ὅσοι ἐξ ἡμῶν ἔχασαν τήν ὑπηκοότητα, δέν τήν ἔχασαν ἐξ ὑπαιτιότητός των, ἀλλά σάν ἀποτέλεσμα τοῦ ξεκληρίσματός μας, πρίν ἀπό 50 χρόνια ἀκριβῶς, μετά τό περίφημο κατάπτυστο πρόγραμμα διαλύσεως, τό ὁποῖο σήμερα φαίνεται ὅτι θά παραπεμφθῇ στό ἑδώλιο τοῦ κατηγορουμένου – αὐτό καί οἱ ἐμπνευσταί του καί οἱ ἐκτελεσταί του. Καί νά ποῦμε ὅτι εἶναι ἄδικο καί παράλογο νά θεωρῆσαι ξένος καί πολίτης δευτέρας κατηγορίας στόν τόπο σου, εἴτε  αὐτός εἶναι ἐνόριος εἴτε παραμεθόριος.
  Ἀγαπητοί ἀδελφοί καί τέκνα ἐν Κυρίῳ, παρατήρησε κάποιος ὅτι «τό Αἰγαῖο συμβολίζει διαφορετικές πτυχές γιά τούς δύο Ἕλληνες νομπελίστες, αὐτή τοῦ φωτός καί τοῦ γαλάζιου γιά τόν Ὀδυσσέα Ἐλύτη καί αὐτή τῆς προσφυγιᾶς, γιά τόν Γιῶργο Σεφέρη». Ἔ, λοιπόν, ἐμεῖς οἱ Ἴμβριοι σάν γνήσιοι Αἰγαιῶτες, ἔχουμε μαζί μέ τόν Σεφέρη, νωπές τίς ἐμπειρίες τῆς προσφυγιᾶς καί ἀνοιχτές τίς οὐλές τῶν πληγῶν τοῦ προσφάτου παρελθόντος μας, ἀλλά λουζόμαστε καί μέ τόν Ἐλύτη μέσα στό φῶς καί μέσα στό γαλάζιο τοῦ Αἰγαίου καί τό χαιρόμαστε καί ἐλπίζουμε καί ἀνασυγκροτούμεθα καί αἰσιοδοξοῦμε. Ἔλεγε ὁ Σεφέρης πάλι στίς «Δοκιμές» του: «Δέ γυρεύω μήτε τό σταμάτημα, μήτε τό γύρισμα πρός τά πίσω˙ γυρεύω τό νοῦ, τήν εὐαισθησία καί τό κουράγιο τῶν ἀνθρώπων πού προχωροῦν ἐμπρός». Ἄς ἀποδείξουμε ἑνωμένοι καί συνεργαζόμενοι καί αἰρόμενοι ὑπεράνω μικροτήτων ὅτι διαθέτουμε καί νοῦ καί εὐαισθησία καί κουράγιο. Καί, ὑπεράνω ὅλων, ἀγάπη καί πάθος γιά τήν πολύπαθη καί πολυπόθητη πατρίδα, γιά τήν ὁποία μποροῦμε ἀβίαστα νά λέμε: «τήν ἡμέρα σέ ἀναπολῶ καί τή νύχτα σέ ὀνειρεύομαι».
  Μαζί μέ τά ἄλλα εὐχάριστα πού συμβαίνουν γύρω μας τόν τελευταῖο καιρό, νά ἀναφέρουμε καί τήν ἐνεργό συμμετοχή τοῦ στοιχείου μας στίς πρόσφατες δημοτικές ἐκλογές πού ἐξησφάλισε τήν ἐκλογή ὁμογενῶν προέδρων καί συμβούλων σέ ἀρκετά χωριά, καθώς ἐπίσης καί νά χαιρετίσουμε τήν ἵδρυση τοῦ Συνδέσμου τοῦ Σχοινουδίου πού θά βοηθήσῃ τήν ἀνάπτυξι τοῦ πιό μεγάλου ἀλλά καί τοῦ πιό ἄτυχου χωριοῦ τοῦ νησιοῦ μας, ὡς καί τήν σύστασι τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ καί Μορφωτικοῦ Συνδέσμου πού θά ἀσχοληθῇ εἰδικῶς μέ τά θέματα τῶν σχολείων μας καί τῆς Παιδείας. Ἐλπιδοφόρες καί εὐοίωνες ἐξελίξεις πού μᾶς κάνουν νά αἰσθανώμεθα εὐγνωμοσύνη καί νά ἐκφράζουμε τίς εὐχαριστίες μας σέ ὅσους συνέβαλαν σ᾽αὐτές.
  Φυσικά καί δέν λησμονοῦμε καί τήν συνέχισι τῆς πολύτιμης προσφορᾶς σέ ὅλα τά θέματα πού μᾶς ἀπασχολοῦν τῶν ἐν Ἀθήναις καί ἐν Θεσσαλονίκῃ σωματείων μας, πρός τούς ἐκπροσώπους τῶν ὁποίων ἐκφράζουμε τήν Πατριαρχική εὐαρέσκειά μας αὐτή τήν ἐπίσημη στιγμή. 
  Εὐχαριστοῦμε τήν Παναγία μας πού δέν μᾶς ἐγκαταλείπει, ἀλλά μᾶς σκέπει καί μᾶς νοιάζεται καί μᾶς φροντίζει σάν μητέρα στοργική. Εἶναι ἡ πιό μεγάλη Μάνα τοῦ κόσμου, διότι ἐγέννησε τόν πιό μεγάλο Υἱό, τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ  καί Σωτῆρα τοῦ κόσμου.
  Σήμερα, στή γιορτή της, χαιρετίζουμε καί εὐλογοῦμε ὅλες τίς Ἰμβριώτισσες μητέρες, τίς ἐδῶ καί τίς ἐν ἀποδημίᾳ, καί προσευχόμεθα γιά τήν ἀνάπαυσι τῶν ψυχῶν ἐκείνων πού ἔφυγαν, ἀφοῦ μᾶς ἐδίδαξαν τήν πίστι στό Θεό καί τήν ἀγάπη πρός τήν πατρίδα. Ἐάν ἔχουμε σήμερα μέσα μας αὐτό τό πάθος γιά τήν Ἴμβρο, τό ὀφείλουμε σ᾽αὐτές καί στούς πατέρες μας πού μᾶς ἐγαλούχησαν καί μᾶς ἐξέθρεψαν ἐν παιδείᾳ καί νουθεσίᾳ Κυρίου.
  Αἰωνία τους ἡ μνήμη!

Σάββατο 9 Αυγούστου 2014

Ξίφει την κεφαλήν αυτής απέτεμεν

                                             

                                                   ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΔΕΡΚΩΝ 
                     ΙΟΥΛΙΟΣ 2014:   ΑΓΙΑ  ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ : Ξίφει την κεφαλήν αυτής απέτεμεν

Στα δύο γραφικά Αγιάσματα της Ιεράς Μητροπόλεως Δέρκων, στην Αγία Κυριακή Κιρέτσμπυρνου και στην Αγία Κυριακή Θεραπείων, εόρτασαν και τίμησαν οι πιστοί με τις προσευχές και τις  δεήσεις τους την δημοφιλή Αγία της Εκκλησίας μας, την Αγία Κυριακή. Η ευλάβεια των πιστών προς την Αγία εμφαίνεται και από την  ύπαρξη δύο Αγιασμάτων στην Μητρόπολή μας, που βρίσκονται σε μικρή σχετικά απόσταση μεταξύ των. Όμιλος προσκυνητών από την Ελλάδα  και  Ομογενείς πιστοί προσήλθαν στα δύο τούτα Αγιάσματα της Αγίας Κυριακής, που ανακαινίσθηκαν προσφάτως,  δαπάνη   των  οικογενειών Κωνσταντίνου Διακρούση και Γεωργίου Σαμπουντζή αντίστοιχα. Της μερίμνης των ως άνω οικογενειών δεν διέφυγαν και οι εξωτερικοί χώροι των   Αγιασμάτων, οι οποίοι καλλωπίστηκαν καταλλήλως.  Παραμονή της εορτής τελέστηκε  η ιερά Παράκλησις της Αγίας, αλλά και ιερά Αρτοκλασία από τον Σεβ. Μητροπολίτη Γέροντα Δέρκων κ. Απόστολο, στο Αγίασμα της Αγίας Κυριακής στο Κιρέτσμπυρνου του Βοσπόρου. Ο Μητροπολίτης μιλώντας προς τους πιστούς αναφέρθηκε στο βίο της Αγίας, τονίζοντας την σημασία που έχει για τους πιστούς η μίμησις των Αγίων, αλλά και το ορθόδοξο ήθος, που τιμά και γεραίρει  τις ιερές και άγιες  μορφές του Χριστιανισμού. Την   κυριώνυμο ημέρα της μνήμης της Αγίας Κυριακής και αναβιώνοντας την παλιά πανηγυρική  παράδοση της περιοχής, παρουσία του Μητροπολίτη  Δέρκων  τελέστηκε  η  θεία Λειτουργία  μετ’ υπαίθριας Αρτοκλασίας στο γραφικό ιερό Αγίασμα της Αγίας Κυριακής στα Θεραπειά,   στην οποία προσήλθε πλήθος πιστών. Ακολούθησε δεξίωση που παρέθεσε η οικογένεια Γεωργίου  και Μάρθας Σαμπουντζή.

   
Τελευταίον δε ξίφει την κεφαλήν αυτής απέτεμεν’  αναφέρει  το Συναξάριον της εορτής της Αγίας Παρασκευής την 26η του μηνός Ιουλίου. Μαρτύρησε δια ξίφους η  εορταζόμενη  Αγία Παρασκευή, όπως ακριβώς σήμερα οι ανώνυμοι Χριστιανοί, αλλά και οι πιστοί άλλων θρησκειών, στην πολύπαθη Μέση Ανατολή. Άλλαξαν οι θύτες: τότε τα ανθρωπόμορφα θηρία θυσίαζαν στο όνομα του Αυτοκράτορα   τους Χριστιανούς, που δεν ομολογούν πίστη στον Ηγέτη  και στην τάχα θεϊκή του ιδιότητα,  σήμερα τα επίσης ανθρωπόμορφα θηρία   θυσιάζουν   Χριστιανούς,  αλλά και Μουσουλμάνους, τάχα στο όνομα (φευ)  της ορθής πίστης.   Και μάλιστα σε περιοχές της Μέσης Ανατολής (Ιράκ, Συρία), όπου όλοι οι πιστοί των μονοθεϊστικών θρησκειών συμβίωναν επί αιώνες εν ειρήνη στους ιστορικούς τόπους–προσκυνήματα,  που συν τοις άλλοις βρίσκονται πολλά ιερά μνημεία  και σεβάσματα των μονοθεϊστικών Θρησκειών (π.χ Νινευή, Δαμασκός κ.ά). Δυστυχώς λίγες μόνο πλέον περιοχές παραμένουν  ήρεμες στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Την βιβλική παράδοση   της συμβίωσης και της συνύπαρξης  συνεχίζει και συντηρεί   η τουρκική μουσουλμανική κοινότητα της Έδεσσας,  Urfa της Τουρκίας,  η οποία διατηρεί  με πολύ σεβασμό το σπήλαιο, όπου βρήκε καταφύγιο ο κοινός γενάρχης Αβραάμ. (Σταύρου Γ. Γουλούλη, δρος Βυζαντινής τέχνης, Η Αχειροποίητος εικόνα και η Έδεσσα της Συρίας, Εφημέριος 63, τ.7, 2014,σελ. 14), Ο αυτός σεβασμός απονέμεται και σε πολλά χριστιανικά  μνημεία στην περιοχή αυτή, όπου διαβιούν αρχέγονοι χριστιανικοί λαοί, οι οποίοι παρά τους διωγμούς του παρελθόντος παρέμειναν  στην πατρώα γη. Παρακαλούμε το Θεό και την Αγία Παρασκευή να ζουν  όλοι οι άνθρωποι ανεξαρτήτως θρησκεύματος με ειρήνη και ομόνοια. Η Αγία Παρασκευή, η οποία  νωρίς εκάρη μοναχή, έζησε χριστιανικό βίο-όσο φυσικά την επέτρεψαν οι  διώκτες  της- εφαρμόζοντας κατά γράμμα όλες τις ευαγγελικές εντολές, ως πραγματική και ενσυνείδητη πιστή.  Όλα τα υπάρχοντά της έγιναν κτήμα πενήτων και ενδεών.  Μίλησε στην  καρδιά της ο λόγος του Χριστού: ΄ἔφη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησον σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς   πτωχοῖς καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανοῖς, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι.» Ματθ. 19,21.Δεν είναι τυχαίο ότι  εξαιρετικά σημαντική θέση καταλαμβάνει το θέμα του πλούτου και της φτώχειας στα ιερά Ευαγγέλια και τις Αποστολικές περικοπές, αλλά και στην Υμνογραφία της Εκκλησίας, ως δείκτης της πραγματικής και όχι της επιφανειακής πίστης: Θεός και μαμμωνάς (πλούτος), δεν συμβαδίζουν, έτσι όλοι οι ασκητές και οι Πατέρες ιδία αποφάσει διένειμαν την περιουσία τους στους πτωχούς  γνωρίζοντας ασφαλώς ότι  «Ρίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία» (Α΄ Τιμ. 6,10).  Αλλά βιώνοντας και το γεγονός ότι  «αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσιν καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις, ὁ δὲ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ»  Ματθ., 8:20και  Λουκ., 9:58». Παρατηρώντας την ιερά Ακολουθία της Αγίας  της 26ης Ιουλίου στο Μηναίο, καίτοι τούτη έπεται στο Συναξάρι της Ημέρας,  μετά τους ιερομάρτυρες Ερμόλαο Έρμιππο και Ερμοκράτη, βλέπουμε ότι ο ιερός υμνωδός δίδει το «προβάδισμα»  στην Αγία Παρασκευή σε όλη σχεδόν την Ακολουθία του Όρθρου: Τα Καθίσματα, το Κοντάκιο, ο Οίκος το Εξαποστειλάριο οι Αίνοι και το Δοξαστικό είναι αφιερωμένα στην Αγία μας. Τρείς περικαλλείς  ιεροί ναοί της  στις ακτές του Βοσπόρου  τιμώνται επ’ ονόματι της Αγίας Παρασκευής: ο Μητροπολιτικός Ναός της Μητροπόλεως Δέρκων  στην  κοινότητα των Θεραπειών του Βοσπόρου, ο ιερός ναός στον Βαθυρρύακα, λίγα χιλιόμετρα βορείως, επίσης στην θρακική ακτή του Βοσπόρου, αλλά και ακριβώς απέναντι από τα Θεραπειά, στο Νυμφαίον (Beykoz)  της ασιατικής ακτής του Βοσπόρου, επίσης Ναός της Αγίας Παρασκευής της Μητροπόλως Χαλκηδόνος.  Μόνο με την ευλάβεια  των πιστών της Πόλης  μπορεί να εξηγηθεί η παρουσία τριών μεγάλων Ναών στο όνομα της Αγίας Παρασκευής, σε τόση μικρή απόσταση μεταξύ των.  Κοινό στοιχείο: και οι τρείς  ατενίζουν τα νερά του Βοσπόρου, οι δύο εκ του Θρακικού Βοσπόρου και ο ένας εκ της Ασιατικής  πλευράς. Η πανηγυρική ιερή ακολουθία της πολιούχου Οσιομάρτυρος Αγίας Παρασκευής   τελέστηκε και φέτος  με βυζαντινή  μεγαλοπρέπεια σε αμφοτέρους τους ιερούς ναούς της Μητροπόλεώς μας,  με συμμετοχή των πιστών των Κοινοτήτων, αλλά και εξ άλλων περιοχών  της Πόλεως.    Στον    πανηγυρίζοντα  ιερό Μητροπολιτικό ιερό ναό της Αγίας Παρασκευής στα Θεραπειά τον μέγα Εσπερινό, αλλά και την θεία Λειτουργία  τέλεσε ο Μητροπολίτης Κυδωνιών κ.Αθηναγόρας, προσκληθείς υπό του Ποιμενάρχου μας. Στον  δε πανηγυρίζοντα ιερό ναό της Αγίας Παρασκευής Βαθυρρύακος,  κατά τον μέγα Εσπερινό της εορτής, αλλά και την κυριώνυμο ημέρα  χοροστάτησε ο Μητροπολίτης και Ποιμενάρχης μας Γέρων Δέρκων κ. Απόστολος. Μετά την λήξη των  πανηγυρικών Ακολουθιών της Αγίας Παρασκευής στις δυο προαναφερθείσες Ενορίες δόθηκε  δεξίωση στους περιβόλους των   Ναών,  στις οποίες συμμετείχε όλο το εκκλησίασμα.

δρ Αντώνιος Χατζόπουλος, Κων/πολη, Ιούλιος 2014

 
                        ΑΓΙΑΣΜΑ ΑΓΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΚΙΡΕΤΣΜΠΟΥΡΝΟΥ (φωτογρ. Νεσλιχάν Εβρίμ)


                                          ΑΓΙΑΣΜΑ ΑΓΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΩΝ (ΦΩΤΟ:Γ. Σαμπουντζή)








Πέμπτη 7 Αυγούστου 2014

ΤΑ ΑΚΥΡΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ


  Κατερίνα Δ. Χατζοπούλου, δρ Πανεπιστημίου Σικάγου 

Ως άκυρα επιχειρήματα ονομάζεται μια μεγάλη σειρά από εσφαλμένα ή ατελή σκεπτικά που διαπιστώνονται στην ανθρώπινη επικοινωνία και στη διατύπωση κρίσεων. Το πρώτο έργο στο οποίο εντοπίζονται και περιγράφονται τέτοιοι συλλογισμοί είναι οι Σοφιστικο λεγχοι του Αριστοτέλη, όπου παρατίθενται μία σειρά από τεχνικές, λεκτικά και λογικά τεχνάσματα, που χρησιμοποιούσαν οι σοφιστές ως γυμνάσματα για να οδηγούν τον συνομιλητή τους σε παράδοξο συμπέρασμα και πλάνη. Ο κατάλογος εμπλουτίστηκε αργότερα μετά τον Μεσαίωνα στη λατινική βιβλιογραφία γι αυτό πολλά από τα δημοφιλή άκυρα επιχειρήματα διασώζονται με λατινική ονομασία.[1]
Τα άκυρα επιχειρήματα είναι πολύ συχνά στην ανθρώπινη επικοινωνία. Άλλοτε μπορεί να είναι υποκινούμενα για την χειραγώγηση της γνώμης των άλλων και την εξασφάλιση συναίνεσης, άλλοτε όμως τα αναπτύσσουμε μόνοι μας ως συντομεύσεις σκεπτικού που μας διευκολύνουν να καταλήγουμε σε συμπεράσματα και να μην απεραντολογούμε ή και υπό την πίεση λήψης αποφάσεων. Συγκεκριμένα εκτιμούμε ότι τα άκυρα επιχειρήματα αποβλέπουν στην οικονομία της σκέψης με την έννοια της εξοικονόμησης ενέργειας, γιατί και η διαδικασία της σκέψης--όπως και αν μεταφράζεται βιοχημικά στον ανθρώπινο οργανισμό--απαιτεί ενεργειακή δαπάνη. Επομένως ως έκφανση εξοικονόμησης ενέργειας, τα άκυρα επιχειρήματα, μερικά από τα οποία παραθέτουμε ακολούθως, δεν είναι αυτά καθαυτά μεμπτά, δεδομένου ότι η εξοικονόμηση ενέργειας είναι κινητήριος δύναμη του πολιτισμού (η τεμπελιά είναι ο λόγος για τον οποίο ο άνθρωπος ανακάλυψε τον τροχό). Είναι όμως σημαντικό να έχουμε γνώση και επίγνωση των άκυρων τρόπων σκέψης, δηλαδή των σκεπτικών με τα οποία δεν είναι σίγουρο ότι οδηγούμαστε σε αληθή συμπεράσματα, για να αποφεύγουμε την εξαπάτηση ή την αυταπάτη. Παραθέτουμε τέσσερα μόνο από τα δημοφιλέστερα ίσως άκυρα επιχειρήματα, μολονότι ο κατάλογος είναι μεγάλος και πάντα ανοιχτός σε προσθήκες, γιατί φαίνεται πως είναι ανεξάντλητη η επινοητικότητα του ανθρώπου όταν κάτι τον βοηθά να σκεφτεί λιγότερο ή να κατευθύνει τους άλλους να κάνουν το ίδιο.
1. Argumentum ad hominem (επιχείρημα κατά του προσώπου, homo = άνθρωπος στα λατινικά, αιτιατική hominem). Το επιχείρημα αυτό περιγράφει την περίπτωση κατά την οποία απορρίπτουμε ή δεχόμαστε το περιεχόμενο μιας πρότασης με βάση το ποιος το λέει, π.χ. αν ο Γιάννης μας λέει πως ο μπρούτζος είναι κράμα χαλκού με κασσίτερο, αυτό το δεχόμαστε ή το απορρίπτουμε με βάση το αν συμπαθούμε τον Γιάννη, με βάση τη διαγωγή του Γιάννη σε άλλα θέματα, την οικογένεια του Γιάννη, τον χαρακτήρα του, τις πολιτικές του πεποιθήσεις, προηγούμενες ορθές ή εσφαλμένες κρίσεις του Γιάννη σε άλλα θέματα κτλ. Ωστόσο τίποτε από όλα αυτά πραγματικά δεν σχετίζεται με την αλήθεια ή μη του περιεχομένου της πρότασης: ο μπρούτζος είναι κράμα χαλκού με κασσίτερο. Η πρόταση αυτή είναι αληθής ή ψευδής με βάση το περιεχόμενό της, τη σημασία των λέξεων που τη συναποτελούν και την αντικειμενική πραγματικότητα. Όχι με βάση τον εκφωνητή της.
2. Argumentum ad temperantiam (επιχείρημα του συμβιβασμού ή της χρυσής τομής, temperantia = αυτοσυγκράτηση, εγκράτεια). Το επιχείρημα αυτό περιγράφει την περίπτωση κατά την οποία δεχόμαστε ως σωστή τη θέση που βρίσκεται στο μέσον δύο ακραίων τοποθετήσεων. Θεωρούμε δηλαδή με το ad temperantiam ότι η αλήθεια βρίσκεται στο μέσον δύο ακραίων θέσεων. Η αλήθεια όμως είναι αυτονόητο πως βρίσκεται εκεί που βρίσκεται η αλήθεια και δεν μπορεί κάποιος μηχανισμός εξοικονόμησης σκέψης να μας τη δώσει ή να μας απαλλάξει από την τοποθέτηση των άκρων ή τον κόπο της προσωπικής εξέτασης των πραγμάτων. Για παράδειγμα, αν έχουμε από κάποιον την πληροφορία ότι ο Γιάννης είναι πολύ λιτοδίαιτος και από κάποιον άλλον την πληροφορία ότι ο Γιάννης είναι ιδιαίτερα φαγανός (μιλώντας πάντα για τον ίδιο Γιάννη κατά το ίδιο χρονικό διάστημα), δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ορθά ότι ο Γιάννης τρέφεται φυσιολογικά (η μέση θέση), που θα μας υποδείκνυε το argumentum ad temperantiam. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα δεν υπάρχει μέση θέση. Για παράδειγμα η πρόταση: ο Γιάννης έκλεψε το βάζο με το γλυκό, μπορεί να είναι ή αληθής ή ψευδής. Δεν υπάρχει μέση θέση.
3. Argumentum ad multitudinem ή argumentum ad numerum (το επιχείρημα της πλειοψηφίας, multitudo = πλειοψηφία, αιτιατική multitudinem). Με βάση το επιχείρημα αυτό δεχόμαστε σωστή μια θέση επειδή την υποστηρίζουν οι περισσότεροι. Είναι όμως αυτονόητο ότι κάτι είναι αληθές ή ψευδές ανεξάρτητα με τον αριθμό των ανθρώπων που το υποστηρίζουν. Από την ιστορία γνωρίζουμε για πόσα πράγματα ήταν πεπεισμένο πλήθος ανθρώπων, τα οποία τελικά αποδείχτηκε ότι δεν είναι αλήθεια. Φυσικά η κρίση της πλειοψηφίας είναι λογικό να μας επηρεάζει και να θεωρούμε περισσότερο αξιόπιστο κάτι που το λένε οι πιο πολλοί (που και αυτό μπορεί να είναι υποκειμενική εκτίμηση, αν δεν βασίζεται σε αριθμητικά και στατιστικά στοιχεία, δεν είναι σίγουρο πως έχουμε σαφή εικόνα πάντα για το ‘τι λένε οι πολλοί’), όμως δεν έχει καμία απολύτως σημασία για την αλήθεια μίας πρότασης Χ το πόσοι την υποστηρίζουν. Το Χ είναι αληθές ή ψευδές με βάση το περιεχόμενό του και την αντικειμενική πραγματικότητα και όχι με βάση τον αριθμό των υποστηρικτών της αλήθειας του.
4. ὁ παρὰ τὸ ἑπόμενον ἔλεγχος (είδος non sequitur = ανακόλουθος συλλογισμός). Πρόκειται για είδος άκυρου επιχειρήματος που αφορά τους υποθετικούς συλλογισμούς. Περιγράφει την περίπτωση κατά την οποία όταν ξέρουμε ότι ισχύει κάτι, θεωρούμε αυτόματα ότι ισχύει και το αντίθετο, δηλαδή αν το Α οδηγεί στο Β, θεωρούμε ότι και το Β οδηγεί στο Α, το οποίο όμως, εφόσον δεν μας δίνεται τέτοια πληροφορία, δεν ισχύει και είναι άκυρος συλλογισμός. Το παράδειγμα που ακολουθεί είναι αυτούσιο από τον Αριστοτέλη: καὶ ἐπεὶ συμβαίνει τὴν γῆν ὕσαντος γίνεσθαι διάβροχον, κἂν ᾖ διάβροχος, ὑπολαμβάνομεν ὗσαι. Τὸ δ´ οὐκ ἀναγκαῖον. «Και επειδή ισχύει πως όταν βρέχει η γη είναι βρεγμένη, θεωρούμε και πως όταν είναι βρεγμένη πως έχει βρέξει. Αυτό όμως δεν είναι απαραίτητο.» (Αριστοτέλης, Σοφιστικοί Έλεγχοι 168a). Άλλο παράδειγμα: Αν ο Γιάννης κέρδισε το λαχείο, είναι χαρούμενος. Όμως το ότι είναι χαρούμενος αντιστρόφως δεν σημαίνει ότι κέρδισε το λαχείο. Άλλο παράδειγμα: Αν ο Γιάννης με κατηγόρησε στη Μαρία, η Μαρία θα είναι θυμωμένη μαζί μου. Όμως το ότι είναι θυμωμένη η Μαρία δεν σημαίνει ότι με κατηγόρησε ο Γιάννης, εφόσον δεν υπάρχουν τέτοια δεδομένα.
5. ο αναλογικός συλλογισμός (η λεπτή διαχωριστική γραμμή μεταξύ επαγωγής και κενολογίας)
Ο αναλογικός συλλογισμός είναι είδος επαγωγικού συλλογισμού που βασίζεται στην παρομοίωση και τη μεταφορά (μετακίνηση μεταξύ γνωστικώ
ν μοντέλων). Είναι η περίπτωση κατά την οποία λέμε πως με τον ίδιο τρόπο που κάτι ισχύει σε μία περίπτωση πρέπει να ισχύει και σε άλλη περίπτωση η οποία έχει συγκεκριμένες ομοιότητες με την πρώτη, π.χ. όταν λέμε πως ό,τι είναι το γάντι για το χέρι είναι η κάλτσα για το πόδι. Η μέθοδος αυτή (της οποίας βασικός εισηγητής είναι ο Σωκράτης) είναι χρήσιμη για την προσέγγιση εννοιών και φαινομένων, είναι όμως σημαντικό να θυμόμαστε πως το χέρι δεν είναι πόδι και η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει όρια και κινδύνους υπεργενίκευσης και κενολογίας. Ο Αριστοτέλης επισημαίνει ότι ο μεταφορικός συλλογισμός είναι δείγμα ευφυίας (Αριστοτέλης, Ποιητική 1459a 7: εὐφυΐας τε σημεῖόν ἐστι), ωστόσο στην κριτική που κάνει στην πλατωνική θεωρία των ειδών (γνωστή ως θεωρία των Ιδεών), ουσιαστικά απορρίπτει τον μεταφορικό συλλογισμό ως εργαλείο για την επιστημονική έρευνα και την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων (Αριστοτέλης, Μετά τα Φυσικά  A 991a 20: τὸ δὲ λέγειν παραδείγματα αὐτὰ εἶναι καὶ μετέχειν αὐτῶν τἆλλα κενολογεῖν ἐστὶ καὶ μεταφορὰς λέγειν ποιητικάς «Το να λέει κανείς ότι (οι ιδέες) είναι τα πρωταρχικά σχήματα και πως τα άλλα πράγματα βασίζονται σε αυτές αποτελεί κενολογία και χρήση ποιητικών μεταφορών»). Άλλο παράδειγμα για το επισφαλές του αναλογικού συλλογισμού βρίσκουμε στην λαϊκή έκφραση: Ένα σάπιο μήλο μπορεί να χαλάσει εκατό υγιή, όμως εκατό υγιή μήλα ένα σάπιο δεν μπορούν να το κάνουν καλό. Η ρήση αυτή συνήθως λέγεται για την ανθρώπινη φαυλότητα και υπονοεί πως άνθρωπος αλλάζει μόνο προς το κακό με μη αναστρέψιμο τρόπο. Το βασικό εμπειρικό δεδομένο που παραβλέπεται εδώ είναι πως ο άνθρωπος δεν είναι μήλο.

Ο κατάλογος των άκυρων επιχειρημάτων είναι πολύ μεγάλος και στα είδη και στις παραλλαγές του κάθε επιχειρήματος. Όπως αναφέραμε, τα άκυρα επιχειρήματα φαίνεται πως αποβλέπουν στην οικονομία της σκέψης. Η χρήση τους όμως εμπεριέχει ρίσκο πλάνης και είναι σημαντικό να τα αναγνωρίζουμε στον λόγο των άλλων, αλλά και να τα συνειδητοποιούμε στη δική μας σκέψη.



[1] Βλ. ιδιαίτερα John Locke (1690) Essay concerning human understanding.

ΤΑ ΑΚΥΡΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ


δρ Κατερίνα Δ. Χατζοπούλου

Ως άκυρα επιχειρήματα ονομάζεται μια μεγάλη σειρά από εσφαλμένα ή ατελή σκεπτικά που διαπιστώνονται στην ανθρώπινη επικοινωνία και στη διατύπωση κρίσεων. Το πρώτο έργο στο οποίο εντοπίζονται και περιγράφονται τέτοιοι συλλογισμοί είναι οι Σοφιστικο λεγχοι του Αριστοτέλη, όπου παρατίθενται μία σειρά από τεχνικές, λεκτικά και λογικά τεχνάσματα, που χρησιμοποιούσαν οι σοφιστές ως γυμνάσματα για να οδηγούν τον συνομιλητή τους σε παράδοξο συμπέρασμα και πλάνη. Ο κατάλογος εμπλουτίστηκε αργότερα μετά τον Μεσαίωνα στη λατινική βιβλιογραφία γι αυτό πολλά από τα δημοφιλή άκυρα επιχειρήματα διασώζονται με λατινική ονομασία.[1]
Τα άκυρα επιχειρήματα είναι πολύ συχνά στην ανθρώπινη επικοινωνία. Άλλοτε μπορεί να είναι υποκινούμενα για την χειραγώγηση της γνώμης των άλλων και την εξασφάλιση συναίνεσης, άλλοτε όμως τα αναπτύσσουμε μόνοι μας ως συντομεύσεις σκεπτικού που μας διευκολύνουν να καταλήγουμε σε συμπεράσματα και να μην απεραντολογούμε ή και υπό την πίεση λήψης αποφάσεων. Συγκεκριμένα εκτιμούμε ότι τα άκυρα επιχειρήματα αποβλέπουν στην οικονομία της σκέψης με την έννοια της εξοικονόμησης ενέργειας, γιατί και η διαδικασία της σκέψης--όπως και αν μεταφράζεται βιοχημικά στον ανθρώπινο οργανισμό--απαιτεί ενεργειακή δαπάνη. Επομένως ως έκφανση εξοικονόμησης ενέργειας, τα άκυρα επιχειρήματα, μερικά από τα οποία παραθέτουμε ακολούθως, δεν είναι αυτά καθαυτά μεμπτά, δεδομένου ότι η εξοικονόμηση ενέργειας είναι κινητήριος δύναμη του πολιτισμού (η τεμπελιά είναι ο λόγος για τον οποίο ο άνθρωπος ανακάλυψε τον τροχό). Είναι όμως σημαντικό να έχουμε γνώση και επίγνωση των άκυρων τρόπων σκέψης, δηλαδή των σκεπτικών με τα οποία δεν είναι σίγουρο ότι οδηγούμαστε σε αληθή συμπεράσματα, για να αποφεύγουμε την εξαπάτηση ή την αυταπάτη. Παραθέτουμε τέσσερα μόνο από τα δημοφιλέστερα ίσως άκυρα επιχειρήματα, μολονότι ο κατάλογος είναι μεγάλος και πάντα ανοιχτός σε προσθήκες, γιατί φαίνεται πως είναι ανεξάντλητη η επινοητικότητα του ανθρώπου όταν κάτι τον βοηθά να σκεφτεί λιγότερο ή να κατευθύνει τους άλλους να κάνουν το ίδιο.
1. Argumentum ad hominem (επιχείρημα κατά του προσώπου, homo = άνθρωπος στα λατινικά, αιτιατική hominem). Το επιχείρημα αυτό περιγράφει την περίπτωση κατά την οποία απορρίπτουμε ή δεχόμαστε το περιεχόμενο μιας πρότασης με βάση το ποιος το λέει, π.χ. αν ο Γιάννης μας λέει πως ο μπρούτζος είναι κράμα χαλκού με κασσίτερο, αυτό το δεχόμαστε ή το απορρίπτουμε με βάση το αν συμπαθούμε τον Γιάννη, με βάση τη διαγωγή του Γιάννη σε άλλα θέματα, την οικογένεια του Γιάννη, τον χαρακτήρα του, τις πολιτικές του πεποιθήσεις, προηγούμενες ορθές ή εσφαλμένες κρίσεις του Γιάννη σε άλλα θέματα κτλ. Ωστόσο τίποτε από όλα αυτά πραγματικά δεν σχετίζεται με την αλήθεια ή μη του περιεχομένου της πρότασης: ο μπρούτζος είναι κράμα χαλκού με κασσίτερο. Η πρόταση αυτή είναι αληθής ή ψευδής με βάση το περιεχόμενό της, τη σημασία των λέξεων που τη συναποτελούν και την αντικειμενική πραγματικότητα. Όχι με βάση τον εκφωνητή της.
2. Argumentum ad temperantiam (επιχείρημα του συμβιβασμού ή της χρυσής τομής, temperantia = αυτοσυγκράτηση, εγκράτεια). Το επιχείρημα αυτό περιγράφει την περίπτωση κατά την οποία δεχόμαστε ως σωστή τη θέση που βρίσκεται στο μέσον δύο ακραίων τοποθετήσεων. Θεωρούμε δηλαδή με το ad temperantiam ότι η αλήθεια βρίσκεται στο μέσον δύο ακραίων θέσεων. Η αλήθεια όμως είναι αυτονόητο πως βρίσκεται εκεί που βρίσκεται η αλήθεια και δεν μπορεί κάποιος μηχανισμός εξοικονόμησης σκέψης να μας τη δώσει ή να μας απαλλάξει από την τοποθέτηση των άκρων ή τον κόπο της προσωπικής εξέτασης των πραγμάτων. Για παράδειγμα, αν έχουμε από κάποιον την πληροφορία ότι ο Γιάννης είναι πολύ λιτοδίαιτος και από κάποιον άλλον την πληροφορία ότι ο Γιάννης είναι ιδιαίτερα φαγανός (μιλώντας πάντα για τον ίδιο Γιάννη κατά το ίδιο χρονικό διάστημα), δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ορθά ότι ο Γιάννης τρέφεται φυσιολογικά (η μέση θέση), που θα μας υποδείκνυε το argumentum ad temperantiam. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα δεν υπάρχει μέση θέση. Για παράδειγμα η πρόταση: ο Γιάννης έκλεψε το βάζο με το γλυκό, μπορεί να είναι ή αληθής ή ψευδής. Δεν υπάρχει μέση θέση.
3. Argumentum ad multitudinem ή argumentum ad numerum (το επιχείρημα της πλειοψηφίας, multitudo = πλειοψηφία, αιτιατική multitudinem). Με βάση το επιχείρημα αυτό δεχόμαστε σωστή μια θέση επειδή την υποστηρίζουν οι περισσότεροι. Είναι όμως αυτονόητο ότι κάτι είναι αληθές ή ψευδές ανεξάρτητα με τον αριθμό των ανθρώπων που το υποστηρίζουν. Από την ιστορία γνωρίζουμε για πόσα πράγματα ήταν πεπεισμένο πλήθος ανθρώπων, τα οποία τελικά αποδείχτηκε ότι δεν είναι αλήθεια. Φυσικά η κρίση της πλειοψηφίας είναι λογικό να μας επηρεάζει και να θεωρούμε περισσότερο αξιόπιστο κάτι που το λένε οι πιο πολλοί (που και αυτό μπορεί να είναι υποκειμενική εκτίμηση, αν δεν βασίζεται σε αριθμητικά και στατιστικά στοιχεία, δεν είναι σίγουρο πως έχουμε σαφή εικόνα πάντα για το ‘τι λένε οι πολλοί’), όμως δεν έχει καμία απολύτως σημασία για την αλήθεια μίας πρότασης Χ το πόσοι την υποστηρίζουν. Το Χ είναι αληθές ή ψευδές με βάση το περιεχόμενό του και την αντικειμενική πραγματικότητα και όχι με βάση τον αριθμό των υποστηρικτών της αλήθειας του.
4. ὁ παρὰ τὸ ἑπόμενον ἔλεγχος (είδος non sequitur = ανακόλουθος συλλογισμός). Πρόκειται για είδος άκυρου επιχειρήματος που αφορά τους υποθετικούς συλλογισμούς. Περιγράφει την περίπτωση κατά την οποία όταν ξέρουμε ότι ισχύει κάτι, θεωρούμε αυτόματα ότι ισχύει και το αντίθετο, δηλαδή αν το Α οδηγεί στο Β, θεωρούμε ότι και το Β οδηγεί στο Α, το οποίο όμως, εφόσον δεν μας δίνεται τέτοια πληροφορία, δεν ισχύει και είναι άκυρος συλλογισμός. Το παράδειγμα που ακολουθεί είναι αυτούσιο από τον Αριστοτέλη: καὶ ἐπεὶ συμβαίνει τὴν γῆν ὕσαντος γίνεσθαι διάβροχον, κἂν ᾖ διάβροχος, ὑπολαμβάνομεν ὗσαι. Τὸ δ´ οὐκ ἀναγκαῖον. «Και επειδή ισχύει πως όταν βρέχει η γη είναι βρεγμένη, θεωρούμε και πως όταν είναι βρεγμένη πως έχει βρέξει. Αυτό όμως δεν είναι απαραίτητο.» (Αριστοτέλης, Σοφιστικοί Έλεγχοι 168a). Άλλο παράδειγμα: Αν ο Γιάννης κέρδισε το λαχείο, είναι χαρούμενος. Όμως το ότι είναι χαρούμενος αντιστρόφως δεν σημαίνει ότι κέρδισε το λαχείο. Άλλο παράδειγμα: Αν ο Γιάννης με κατηγόρησε στη Μαρία, η Μαρία θα είναι θυμωμένη μαζί μου. Όμως το ότι είναι θυμωμένη η Μαρία δεν σημαίνει ότι με κατηγόρησε ο Γιάννης, εφόσον δεν υπάρχουν τέτοια δεδομένα.
5. ο αναλογικός συλλογισμός (η λεπτή διαχωριστική γραμμή μεταξύ επαγωγής και κενολογίας)
Ο αναλογικός συλλογισμός είναι είδος επαγωγικού συλλογισμού που βασίζεται στην παρομοίωση και τη μεταφορά (μετακίνηση μεταξύ γνωστικώ
ν μοντέλων). Είναι η περίπτωση κατά την οποία λέμε πως με τον ίδιο τρόπο που κάτι ισχύει σε μία περίπτωση πρέπει να ισχύει και σε άλλη περίπτωση η οποία έχει συγκεκριμένες ομοιότητες με την πρώτη, π.χ. όταν λέμε πως ό,τι είναι το γάντι για το χέρι είναι η κάλτσα για το πόδι. Η μέθοδος αυτή (της οποίας βασικός εισηγητής είναι ο Σωκράτης) είναι χρήσιμη για την προσέγγιση εννοιών και φαινομένων, είναι όμως σημαντικό να θυμόμαστε πως το χέρι δεν είναι πόδι και η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει όρια και κινδύνους υπεργενίκευσης και κενολογίας. Ο Αριστοτέλης επισημαίνει ότι ο μεταφορικός συλλογισμός είναι δείγμα ευφυίας (Αριστοτέλης, Ποιητική 1459a 7: εὐφυΐας τε σημεῖόν ἐστι), ωστόσο στην κριτική που κάνει στην πλατωνική θεωρία των ειδών (γνωστή ως θεωρία των Ιδεών), ουσιαστικά απορρίπτει τον μεταφορικό συλλογισμό ως εργαλείο για την επιστημονική έρευνα και την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων (Αριστοτέλης, Μετά τα Φυσικά  A 991a 20: τὸ δὲ λέγειν παραδείγματα αὐτὰ εἶναι καὶ μετέχειν αὐτῶν τἆλλα κενολογεῖν ἐστὶ καὶ μεταφορὰς λέγειν ποιητικάς «Το να λέει κανείς ότι (οι ιδέες) είναι τα πρωταρχικά σχήματα και πως τα άλλα πράγματα βασίζονται σε αυτές αποτελεί κενολογία και χρήση ποιητικών μεταφορών»). Άλλο παράδειγμα για το επισφαλές του αναλογικού συλλογισμού βρίσκουμε στην λαϊκή έκφραση: Ένα σάπιο μήλο μπορεί να χαλάσει εκατό υγιή, όμως εκατό υγιή μήλα ένα σάπιο δεν μπορούν να το κάνουν καλό. Η ρήση αυτή συνήθως λέγεται για την ανθρώπινη φαυλότητα και υπονοεί πως άνθρωπος αλλάζει μόνο προς το κακό με μη αναστρέψιμο τρόπο. Το βασικό εμπειρικό δεδομένο που παραβλέπεται εδώ είναι πως ο άνθρωπος δεν είναι μήλο.

Ο κατάλογος των άκυρων επιχειρημάτων είναι πολύ μεγάλος και στα είδη και στις παραλλαγές του κάθε επιχειρήματος. Όπως αναφέραμε, τα άκυρα επιχειρήματα φαίνεται πως αποβλέπουν στην οικονομία της σκέψης. Η χρήση τους όμως εμπεριέχει ρίσκο πλάνης και είναι σημαντικό να τα αναγνωρίζουμε στον λόγο των άλλων, αλλά και να τα συνειδητοποιούμε στη δική μας σκέψη.




[1] Βλ. ιδιαίτερα John Locke (1690) Essay concerning human understanding.