Μόσχος-Φυλακτός Μορφακίδης, «Το μειονέκτημα στην Ελλάδα είναι ότι το κάθε τμήμα αποτελεί ένα μικρό πανεπιστήμιο» πηγή: εφ. παρατηρητής
Καταγόμενος από τη Συκορράχη του Έβρου, ο κ. Μόσχος Μορφακίδης ζει και εργάζεται εδώ και δεκαετίες στην Ισπανία, όπου διατελεί καθηγητής ελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας και, από το 1998, διευθυντής του Κέντρου Βυζαντινών, Νεοελληνικών και Κυπριακών Σπουδών του Πανεπιστημίου. Αυτές τις μέρες βρέθηκε στην Κομοτηνή με την αφορμή της διδασκαλίας του στο Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δ.Π.Θ., σε μία επίσκεψη ανταλλαγής διδακτικού προσωπικού, του ευρωπαϊκού προγράμματος ERASMUS, που έλαβε χώρα την περασμένη Τετάρτη.
Ο κ. Μορφακίδης, ο οποίος έχει συμμετάσχει και στην Επιτροπή Αξιολόγησης των ελληνικών πανεπιστημίων, στο πλαίσιο της οποίας επισκέφτηκε έξι τμήματα σε όλη την Ελλάδα μίλησε στον «Παρατηρητή της Θράκης» για τις διαφορές μεταξύ ελληνικών και ισπανικών πανεπιστημίων και για τον θεσμό των διδάκτρων και την αυστηρότητα ως προς την αποτυχημένη εξέταση στα μαθήματα, που υπάρχει στα τελευταία και για το ελληνικό στοιχείο στη Γρανάδα.
Επιπλέον, αναφέρθηκε στα προβλήματα δυσλειτουργίας του ελληνικού πανεπιστημίου, το βασικότερο από τα οποία, όπως είπε, είναι ότι δεν επιτυγχάνεται ο σκοπός της εξειδίκευσης, δεδομένου ότι το κάθε τμήμα αποτελεί μικρογραφία του πανεπιστημίου. Τέλος, μετέφερε την εμπειρία του από την αξιολόγηση, ενώ αναφέρθηκε στο σύγχρονο τοπίο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πανευρωπαϊκά, επισημαίνοντας ότι η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης προωθεί πλέον προγράμματα συνεργασίας των πανεπιστημίων για τη χορηγία κοινών πτυχίων.
«Στα ισπανικά πανεπιστήμια ο φοιτητής αποβάλλεται μετά από έξι αποτυχημένες εξεταστικές περιόδους»
ΠτΘ: Διατελείτε πρόεδρος του Κέντρου Βυζαντινών, Νεοελληνικών και Κυπριακών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Γρανάδας ενώ έχετε συμμετάσχει στην Επιτροπή Αξιολόγησης των ελληνικών πανεπιστημίων. Ποια συμπεράσματα προκύπτουν από τη σύγκριση μεταξύ ελληνικού και ισπανικού πανεπιστημίου;
Μ.Μ.: Τα ισπανικά πανεπιστήμια είναι πιο συγκροτημένα. Βέβαια, αυτό έχει και μία λογική γιατί είναι πολύ παλαιότερα. Το Πανεπιστήμιο της Γρανάδας, για παράδειγμα, έχει ιδρυθεί το 1531, ενώ άλλα πανεπιστήμια που έχουν δύο αιώνες ζωής θεωρούνται νεότερα και, ως εκ τούτου, χωρίς παράδοση. Αυτό μετράει πολλές φορές, αν και δεν είναι απόλυτο γιατί βλέπουμε τελευταία ότι νέα πανεπιστήμια έχουν εφαρμόσει πολύ πιο γρήγορα και αποτελεσματικά το σύμφωνο της Μπολόνια, ενώ παλαιά και μεγάλα πανεπιστήμια όπως το δικό μας συναντούν δυσκολίες. Ίσως γιατί έχουν μεγαλύτερους καθηγητές και οι νεότεροι τα καταφέρνουν πιο εύκολα.
ΠτΘ: Ποιο είναι το πλαίσιο λειτουργίας των ισπανικών πανεπιστημίων; Υπάρχει βοήθεια από το ισπανικό κράτος;
Μ.Μ.: Είναι κρατικά τα ισπανικά πανεπιστήμια. Βέβαια, μία από τις διαφορές που κάνει το ισπανικό πανεπιστήμιο γενικότερα να λειτουργεί με μεγαλύτερη ανεξαρτησία είναι ότι όλοι, έστω και αν είναι κρατικό, πληρώνουν δίδακτρα. Δεν είναι ακριβά, όμως κυμαίνονται, τώρα με τις αυξήσεις που έγιναν με την κρίση, γύρω στα 2.000 ευρώ κατ’ έτος. Αν συνυπολογίσουμε ότι το πανεπιστήμιό μας έχει 80.000 φοιτητές, μιλάμε για 160 εκατομμύρια, τα οποία έρχονται από τις εγγραφές και το πανεπιστήμιο τα διαθέτει για υποτροφίες των απόρων φοιτητών, για ερευνητικά προγράμματα και για όλες τις δικές του δράσεις.
Εδώ στην Ελλάδα βλέπω ότι λειτουργούν με μεγάλη δυσκολία στο θέμα των διδάκτρων και νομίζω ότι αυτό πρέπει να αλλάξει κάποια στιγμή γιατί υπάρχουν και άλλοι τρόποι για τη δωρεάν παιδεία. Είναι πολύ πιο άδικο τα παιδιά των πλουσίων να μην πληρώνουν δίδακτρα, ενώ το πανεπιστήμιο, με τα χρήματα που θα παίρνει, θα έχει τη δυνατότητα να πληρώνει υποτροφίες στους απόρους φοιτητές ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες. Υπάρχουν δέκα ειδών υποτροφίες, που ανεβαίνουν κλιμακωτά. Όμως, βασική προϋπόθεση είναι να περάσει κανείς τα μαθήματα τον Σεπτέμβριο. Επίσης, τώρα υπάρχει και μια ποινική ρήτρα που ορίζει ότι, αν δεν περάσει κανείς το μάθημα τον Σεπτέμβριο, η επόμενη εγγραφή θα είναι κατά 25% ακριβότερη, η μεθεπόμενη 50% κ.ο.κ.
Στο πανεπιστήμιο της Γρανάδας θυμάμαι ότι στις προηγούμενες πρυτανικές εκλογές ο πρύτανης εξήγησε ότι κάθε φοιτητής κοστίζει στο πανεπιστήμιό μας 11.000 ευρώ τον χρόνο. Τα δίδακτρα είναι 2.000 ευρώ τον χρόνο άρα πρέπει να τους δώσουμε να κατανοήσουν ότι είναι όλοι υπότροφοι με 9.000 ευρώ τον χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι, εφόσον δεν περάσουν το μάθημα, θα πληρώσουν περισσότερο. Και στο τέλος, αν δεν το περάσουν 4 φορές, θα πληρώσουν το 100% του μαθήματος. Αυτό συντελεί στο να μην είναι τόσο μεγάλα τα ποσοστά αποτυχίας. Να σημειώσω επίσης, ότι μετά από έξι αποτυχημένες εξεταστικές περιόδους ο φοιτητής αποβάλλεται. Του δίνεται μια περίοδος χάριτος και μετά εκδιώκεται.
«Στα ελληνικά πανεπιστήμια υπάρχουν προβλήματα δυσλειτουργίας, οπότε τα ευρωπαϊκά προγράμματα είναι δύσκολο να προχωρήσουν»
ΠτΘ: Είναι αισθητό το ελληνικό στοιχείο στη Γρανάδα;
Μ.Μ.: Στο πλαίσιο του Erasmus έρχονται πάρα πολλοί έλληνες φοιτητές. Μάλιστα, η Γρανάδα είναι η πόλη που δέχεται τον μεγαλύτερο αριθμό φοιτητών από Erasmus σε όλη την Ευρώπη, περίπου 2.000. Ίσως, επειδή είναι ωραία πόλη και παλιό πανεπιστήμιο. Οι φοιτητές όμως που έρχονται για προπτυχιακές σπουδές δεν είναι τόσοι, δηλαδή ο φοιτητικός πληθυσμός είναι διαρκώς εναλλασσόμενος. Οι Έλληνες που ζουν μόνιμα στη Γρανάδα, δεν είναι πάνω από 15 οικογένειες σε όλη την πόλη, που με την ευρύτερη περιοχή έχει περίπου μισό εκατομμύριο πληθυσμό. Και αυτές προέρχονται από μικτούς γάμους, δεν είναι αμιγώς ελληνικές. Η Ισπανία είναι τόσο κοντινή στην Ελλάδα από άποψη νοοτροπίας –η οικονομία της είναι λίγο καλύτερη– που δεν είναι η κατεξοχήν χώρα που προσελκύει τον έλληνα μετανάστη.
ΠτΘ: Υπάρχουν συνεργασίες μεταξύ των ελληνικών και των ισπανικών πανεπιστημίων;
Μ.Μ.: Υπάρχουν αλλά θα μπορούσαν να είναι καλύτερες, πιο στενές. Το θέμα με τα ελληνικά πανεπιστήμια –δεν αναφέρομαι στο Δημοκρίτειο– είναι ότι υπάρχουν προβλήματα δυσλειτουργίας. Οπότε τα ευρωπαϊκά προγράμματα έχουν δυσκολίες για να προχωρήσουν. Πολλές φορές αυτά τα προβλήματα δεν εξαρτώνται από τους συναδέλφους, μπορεί να εξαρτώνται από τα τμήματα, από τις σχολές, από το ίδιο το πανεπιστήμιο ή από τη νομοθεσία που αφορά στην έρευνα. Εκεί υπάρχουν νομοθετικά κενά, τα οποία θα έπρεπε να συμπληρωθούν.
Βέβαια, και σε εμάς υπάρχουν προβλήματα, πολλές φορές είναι και το προσωπικό θέμα. Δηλαδή, αρχίζει ένας καθηγητής με μεράκι και μετά να χάσει το ενδιαφέρον του, οπότε το πρόγραμμα παραπαίει. Το ίδιο συμβαίνει και με τα ερευνητικά προγράμματα. Πάντοτε οι προσωπικές σχέσεις είναι σημαντικές. Εφόσον έρθουν σε συνεννόηση, ζητήσουν ένα project και κάποιος δεν προχωρήσει σωστά, τότε αρχίζει το πρόγραμμα να κάνει νερά και στο τέλος δεν γίνονται πολλά πράγματα.
«Αυτό που προωθείται τώρα στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια είναι τα κοινά πτυχία»
ΠτΘ: Ποιο είναι το γενικότερο τοπίο, αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη, σε ό,τι αφορά στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης;
Μ.Μ.: Με την Μπολόνια, οι δυνατότητες αυξάνονται πάρα πολύ. Πριν από μερικά χρόνια υπήρχαν πάρα πολλά πράγματα που δεν μπορούσαμε ούτε να τα φανταστούμε. Για παράδειγμα, αυτό που προωθείται τώρα είναι τα κοινά πτυχία γιατί θεωρείται δύσκολο να υπάρξουν πλέον, με αυτά τα δεδομένα, ειδικότητες που δεν έχουν μεγάλη δύναμη στην αγορά εργασίας. Στην Ισπανία έχουν κλείσει ή απορροφηθεί πάρα πολλά τμήματα γιατί όταν είχαν δημιουργηθεί ήταν άλλες οι προϋποθέσεις. Και, ενώ συνενώνονται, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί προγράμματα συνεργασίας των πανεπιστημίων για τη χορηγία κοινών πτυχίων. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Στο δικό μας πανεπιστήμιο, στη Φιλοσοφική Σχολή μπορεί να υπάρχουν είκοσι τμήματα και να προσφέρονται άλλες τόσες ειδικότητες, οπότε υπάρχει μια διάσπαση των φοιτητών. Δεν είναι όπως στην Ιατρική ή στη Νομική Σχολή, που υπάρχει μία ειδίκευση.
Έχω την εντύπωση ότι οι πολιτικές των προηγούμενων κυβερνήσεων στην Ελλάδα ήταν να ιδρύσουμε πανεπιστήμια σε κάθε πόλη και κωμόπολη. Ωστόσο, το να δημιουργήσεις ένα πανεπιστήμιο δεν είναι απλό πράγμα. Οπότε, δημιουργώ ένα τμήμα, όχι μια σχολή. Πώς θα υπάρξει όμως ένα τμήμα όταν θα χρειάζεται να παραδώσει μαθήματα που δεν είναι του αντικειμένου του; Αν δεν υπάρχουν τα αντίστοιχα τμήματα, από τα οποία θα παίρνεις το διδακτικό προσωπικό, τα τμήματα μετατρέπονται σε μια μικρογραφία πανεπιστημίου. Εξάλλου, όλα τα τμήματα, στα οποία πήγα, στο πλαίσιο της αξιολόγησης, μου φάνηκαν μικρά πανεπιστήμια.
Το τμήμα είναι αυτό που προτείνει στη σχολή το ακαδημαϊκό πρόγραμμα. Η σχολή είναι αυτή που βλέπει αν είναι ορθολογικό πριν το στείλει στη σύγκλητο και μετά στο υπουργείο. Από τη στιγμή που το τμήμα Φιλολογίας προτείνει μαθήματα ιστορίας ή γεωγραφίας, εφόσον υπάρχει αρμόδιο τμήμα, είναι υποχρεωμένο να απευθυνθεί εκεί. Αυτό όμως το καθορίζει ο κοσμήτορας και όχι τα τμήματα. Γιατί, αν κάποιο τμήμα αρνηθεί, τότε αρχίζουν οι διαβουλεύσεις. Συνήθως βρίσκουν μια άκρη αλλά ο υπεύθυνος καθηγητής είναι από το καθ’ ύλην αρμόδιο τμήμα. Μετά, το πρόγραμμα αυτό πηγαίνει στο υπουργείο, που συνήθως το επιστρέφει, καθώς τα τελευταία χρόνια έχει γίνει πολύ σκληρό σε αυτό το θέμα. Μιλάμε για την πιστοποίηση, η οποία θα έρθει και εδώ του χρόνου, για τον ορθολογισμό δηλαδή των προγραμμάτων σπουδών.
ΠτΘ: Στο πλαίσιο της αξιολόγησης των ελληνικών πανεπιστημίων επισκεφτήκατε έξι τμήματα από όλη την Ελλάδα. Υπήρξε θετική ή αρνητική για εσάς αυτή η εμπειρία;
Μ.Μ.: Το πρόσημο ήταν πολύ θετικό γιατί παίρνεις και διδάγματα για το δικό σου τμήμα. Βέβαια, υπάρχει ένα ερωτηματολόγιο, το οποίο πρέπει να τηρηθεί. Οι αξιολογήσεις γίνονται βάσει ενός ερωτηματολογίου σε θεματικές ενότητες, τις οποίες, αν τις μελετήσει κανείς σωστά, μπορεί να τις εφαρμόσει κάλλιστα στο δικό του τμήμα. Πολλές φορές σκεφτόμουν ότι, αν έρθει η επόμενη αξιολόγηση, ίσως να μας ζητήσουν εξηγήσεις για τον τρόπο που γίνονται ορισμένα πράγματα. Περιλαμβάνει τέσσερις ενότητες. Πώς καταρτίζονται τα προγράμματα σπουδών, δηλαδή ποιοι είναι αυτοί που τα καταρτίζουν, όχι μόνο οι καθηγητές, ούτε καν οι φοιτητές, αλλά, αν η ευρύτερη κοινωνία συμμετέχει και αν αυτά έχουν ανταπόκριση στην αγορά εργασίας. Το δεύτερο μέρος είναι το πώς εφαρμόζονται τα προγράμματα σπουδών. Δηλαδή, η ποιότητα των μαθημάτων, το οποίο συμπεριλαμβάνει από την υποδομή μέχρι και τον τρόπο που διδάσκονται. Το τρίτο μέρος είναι η έρευνα. Βέβαια, αυτό είναι κάτι το οποίο θα έπρεπε να το κάνουν άλλες επιτροπές. Το τέταρτο μέρος είναι το διοικητικό.
«Η καταλανο-αραγωνική παρουσία στη χριστιανική Ανατολή»: Ένα διαφορετικό μάθημα για το τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας
Η ομιλία μου έχει να κάνει με την παρουσία των Καταλανών και των Αραγονέζων στην ευρύτερη Θράκη αλλά και στη νοτιότερη Ελλάδα, κατά τον 14ο αιώνα. Πρόκειται για τη γνωστή ως Καταλανική Εταιρεία, η οποία πέρασε από εδώ και τα κατέστρεψε όλα. Επί πέντε χρόνια λεηλατούσαν την περιοχή ενώ ήρθαν ως μισθοφόροι του Βυζαντίου και συγκεκριμένα του Ανδρόνικου του Β΄. Έπειτα κατέβηκαν στη νότια Ελλάδα, όπου ίδρυσαν τα δουκάτα των Αθηνών και των νέων Πατρών, τίτλοι τους οποίους έχουν ακόμα οι Ισπανοί βασιλείς.
Αν και έχει επιβληθεί στη διεθνή βιβλιογραφία ο όρος Καταλανοί και συνηθίζουμε να λέμε για τις καταλανικές επιδρομές ως κατάλοιπα από την κακή ανάμνηση, δεν ήταν όλοι Καταλανοί. Ήταν διάφορες φυλές, κυρίως Αραγωνέζοι και Καταλανοί, αλλά ακόμα και Έλληνες και Τούρκοι μπήκαν στο τέλος.
Η Αραγονία είναι στη βόρεια Ισπανία, ήταν ένα από τα μεσαιωνικά βασίλεια της Ισπανίας, τα οποία έκαναν την ανακατάληψη μαζί με την Καστίλη. Απλά οι βασιλείς της Αραγονίας έγιναν και κόμητες της Βαρκελώνης και των λοιπών κομιτάτων της Καταλονίας. Επειδή εκεί ήταν ο πλούτος του εμπορίου, μετέφεραν εκεί την έδρα τους, οπότε η περιοχή αυτή είναι που έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο, αν και το βασίλειο λεγόταν «βασίλειο της Αραγωνίας».
Το πρωτόκολλο συνεργασίας μεταξύ του ΔΠΘ και του Πανεπιστημίου της Γρανάδας
Το πρωτόκολλο συνεργασίας που υπογράψαμε πριν από 8-9 μεταξύ του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και του Πανεπιστημίου της Γρανάδας περιλαμβάνει τα πάντα. Συνήθως υπογράφονται πρωτόκολλα –πλαίσια τα ονομάζουμε–, τα οποία δίνουν μία νομική κάλυψη στους φορείς, δηλαδή στα πανεπιστημιακά ιδρύματα, να μπορούν να αναπτύσσουν δράσεις χωρίς να έχουν προβλήματα νομικής φύσεως. Δράσεις όπως ανταλλαγή προσωπικού, συνεπιβλέψεις διατριβών, κοινά ερευνητικά προγράμματα.
Συντάκτης:Δημήτρης - Γρηγόρης Κολώνης
e-mail: paratiritis.grigoris@gmail.com
