Tέσσερα μαθήματα για τη μεγάλη πνευματική παράδοση της συριακής γραμματείας

O Sebastian Brock, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας, η κορυφαία σήμερα αυθεντία στο χώρο της συριακής γραμματείας και της ιστορίας των συρόφωνων εκκλησιών της Μέσης Ανατολής, θα παραδώσει τέσσερα μαθήματα για τη μεγάλη αυτή πνευματική παράδοση.

Τον ομιλητή θα παρουσιάσει ο κ. Μανόλης Παπουτσάκης, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον, Η.Π.Α., Department of Near Eastern Studies. 

Τα μαθήματα θα πραγματοποιηθούν από την Τρίτη 24 Ιανουαρίου έως και την Παρασκευή 27 Ιανουαρίου 2012, από τις 6 το απόγευμα έως τις 9 το βράδυ, στην αίθουσα "Αρέθα" του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου του Μ.Ι.Ε.Τ, στην οδό Παναγή Σκουζέ 3, πίσω από το ιερό της Αγίας Ειρήνης οδού Αιόλου (βλ. συνημμένο χάρτη), με ελεύθερη είσοδο. 

Τα μαθήματα θα γίνουν στα αγγλικά, θα υπάρχει όμως διερμηνεία στα ελληνικά κατά τη συζήτηση που θα ακολουθεί κάθε διάλεξη.

Αναλυτικά, τα θέματα των μαθημάτων θα είναι τα εξής:
Τρίτη 24 Ιανουαρίου 2012: Syriac Spirituality, 4th-8th centuries: An Overview
Τετάρτη 25 Ιανουαρίου 2012: St Ephrem and his "  Sea of Symbols / Mysteries "
Πέμπτη 26 Ιανουαρίου 2012: St Isaac the Syrian on Divine Compassion
Παρασκευή 27 Ιανουαρίου 2012: Prayer of the Heart and the Spiritual Mirror

Καλές γιορτές!

Ίδρυμα "Άρτος Ζωής"
Μπουμπουλίνας 28, Αθήνα
Τηλ.: 210-8824547, 210-8228791
artos@otenet.gr
www.artos.zoes.gr

+ Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ ΕΛΕΩι ΘΕΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ – ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΑΝΤΙ Τῼ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΧΑΡΙΝ, ΕΙΡΗΝΗΝ ΚΑΙ ΕΛΕΟΣ ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΕΝ ΒΗΘΛΕΕΜ ΓΕΝΝΗΘΕΝΤΟΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ

Χριστὸς καὶ πάλιν γεννᾶται καὶ οἱ Ἄγγελοι καὶ πάλιν ψάλλουν:

“Δόξα ἐν Ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία”.

(Λουκ. β΄, 14-15).

Ἀδελφοὶ καὶ τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά,

Ἄγγελοι ψάλλουν τὰς τρεῖς μεγαλειώδεις ταύτας διακηρύξεις καὶ ἡ μεγίστη πλειονότης τῶν ἀνθρώπων, ἂν καὶ ἑορτάζει Χριστούγεννα, δὲν δύναται νὰ ἀντιληφθῇ τὸ νόημα τοῦ ἀγγελικοῦ αὐτοῦ ὕμνου καὶ διερωτᾶται ἐὰν ὄντως σήμερον δοξάζεται ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ὁ Θεὸς καὶ διατὶ πρέπει νὰ δοξάζεται, ποῦ δύναταί τις νὰ εὕρῃ ἐπὶ γῆς τὴν ἐξαγγελθεῖσαν εἰρήνην καὶ διὰ ποῖον λόγον ἡ σημερινὴ ἀνθρωπότης πρέπει νὰ ζῇ ἐν εὐδοκίᾳ.

Διότι, ὄντως, ἡ πλειονότης τῶν ἀνθρώπων δὲν δοξάζει τὸν Θεόν, οὔτε διὰ τῶν ἔργων της, οὔτε διὰ τῶν χειλέων της, ἀρκετοὶ δὲ ἐξ αὐτῶν ἀμφισβητοῦν καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν ὕπαρξιν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν παρουσίαν Του εἰς τὴν ζωήν των. Εἶναι μάλιστα πολλοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀποδίδουν εἰς τὸν Θεὸν εὐθύνας, δι’ ὅσα δυσάρεστα συμβαίνουν εἰς τὴν ζωήν των. Ἀλλ’ ὅμως οἱ τοιουτοτρόπως ἀγανακτοῦντες ἐναντίον τοῦ Θεοῦ σφάλλουν βαρέως, καθ' ὅσον τὸ κακὸν δὲν προέρχεται ἀπὸ Αὐτόν. Ἀντιθέτως, ἡ ἐξ ἀγάπης πρὸς τὸν ἄνθρωπον σάρκωσις τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ ἐπακολουθήσαντα αὐτὴν γεγονότα τῆς Σταυρώσεως καὶ Ἀναστάσεώς Του, ἀναμορφώνουν τὸν πιστὸν εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος καὶ χαρίζουν εἰς αὐτὸν τὴν αἰώνιον ζωήν καὶ τὴν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν εἰρήνην καὶ καθιστοῦν αὐτὸν συγκληρονόμον τῆς αἰωνίου βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς τοῦ Θεοῦ Συγκαταβάσεως, ἂν καὶ περικλείει τὴν ἐσχάτην ταπείνωσιν, εἶναι ἀφ’ ἑαυτῆς ἱκανὴ νὰ ὑπερδοξάσῃ Αὐτόν. Οὕτως, ἂν καὶ πολλῶν ἀνθρώπων αἱ καρδίαι δὲν δοξάζουν τὸν Θεόν, ἀποδίδοται δόξα εἰς Αὐτόν, τὸν ἐν ὑψίστοις οἰκοῦντα, ὑπὸ πάσης τε τῆς κτίσεως καὶ ὑπὸ τῶν ἀντιλαμβανομένων τὰ γενόμενα ἀνθρώπων. Διὸ καὶ ἡμεῖς εὐγνωμόνως ἀναφωνοῦμεν μετὰ τῶν Ἀγγέλων τό “Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ” διὰ τὴν μεγαλωσύνην τῶν ἔργων Του καὶ τὸ ἀσύλληπτον τῆς ἀγάπης Του πρὸς ἡμᾶς.

Ἡ ἀπορία ὅμως ἀφορᾷ καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἐξαγγελίαν τῶν ἀγγέλων "καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη". Κατὰ ποῖον τρόπον εὑρίσκεται ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ὅταν τὸ ἥμισυ σχεδὸν τοῦ πλανήτου εἶναι εἴτε ἐν δράσει εἴτε ἐν προετοιμασίᾳ πολεμικῇ; Ἡ γλυκύφθογγος ἐξαγγελία τῶν Ἀγγέλων “ἐπὶ γῆς εἰρήνη” εἶναι βεβαίως πρωτίστως μία ὑπόσχεσις τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐὰν οἱ ἄνθρωποι ἀκολουθήσουν τὸν δρόμον τὸν ὁποῖον τὸ τεχθὲν Παιδίον ὑποδεικνύει εἰς αὐτούς, θὰ φθάσουν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν εἰρήνην καὶ τὴν εἰρηνικὴν συμβίωσιν. Ἀλλά, φεῦ, μέγα μέρος τῶν ἀνθρώπων συγκινεῖται καὶ ἕλκεται ἀπὸ τὰ τύμπανα τοῦ πολέμου καὶ βαρυθυμεῖ εἰς τὸ ἄκουσμα τῆς ὑποσχέσεως τῆς εἰρηνικῆς ζωῆς. Δὲν ὁμιλοῦμεν βεβαίως μόνον περὶ τῶν ζηλωτῶν τῶν δι’ ὅπλων πολεμικῶν συρράξεων, ἀλλὰ κυρίως περὶ ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μετατρέπουν τὴν εὐγενῆ ἅμιλλαν εἰς σύγκρουσιν καὶ ἔφοδον κατὰ τῶν συνανθρώπων καὶ ἐπιδιώκουν τὴν ἐξόντωσιν τοῦ ἀντιπάλου. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ὁ πόλεμος βιώνεται ὡς πραγματικότης μεταξὺ τῶν μελῶν ἀντιτιθεμένων κοινωνικῶν ὁμάδων καὶ παρατάξεων, παντὸς εἴδους, ἐθνικῶν, κομματικῶν, συνδικαλιστικῶν, οἰκονομικῶν, ἰδεολογικῶν, θρησκευτικῶν, ἀθλητικῶν καὶ εἴ τινος ἄλλης, καὶ ὁ ψυχισμὸς τῶν μελῶν των διαμορφώνεται εἰς φιλοπόλεμον, ἀντὶ τοῦ, ὡς θὰ ἔπρεπε, φιλειρηνικοῦ. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἀναιρεῖ τὴν ἀλήθειαν τῆς ἐξαγγελίας τῶν Ἀγγέλων, ὅτι διὰ τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀποδοχῆς τῶν διδαγμάτων Αὐτοῦ, θὰ ἐπικρατήσῃ ὄντως ἐπὶ γῆς ἡ εἰρήνη. Ὁ Χριστὸς ἦλθε κομίζων τὴν εἰρήνην καὶ ἐὰν αὐτὴ δὲν κυριαρχῇ εἰς τὸν κόσμον, εὐθύνονται οἱ μὴ ἀποδεχόμενοι καὶ μὴ βιοῦντες αὐτὴν ἄνθρωποι, καὶ ὄχι ὁ προσφέρων αὐτὴν Θεός.

Δεδομένης τῆς τοιαύτης στάσεως τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου ἔναντι τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς προσφερομένης ὑπ’ Αὐτοῦ εἰρήνης, δὲν εἶναι παράδοξον τὸ γεγονὸς ὅτι σπανίζει μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων ἡ εὐδοκία. Ἡ καλὴ διάθεσις τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους εἶναι δεδομένη, καὶ τὰ εὐμενῆ ἐπακόλουθα αὐτῆς ἐνεργὰ μὲν δι’ ὅλους κατ’ ἀρχὴν τοὺς ἀνθρώπους, ἰδιαιτέρως δὲ αἰσθητὰ διὰ τοὺς ἐμπράκτως ἀποδεχομένους τὰς ἀνωτέρω ἀγγελικὰς ἐξαγγελίας. Ἀντιθέτως, διὰ τοὺς ἀρνουμένους αὐτὰς καὶ ἐπιδιδομένους εἰς τὴν ἀλληλοεκμετάλλευσιν καὶ τὸν ἀλληλοσπαραγμόν, αἱ συνέπειαι βιοῦνται ὡς κρίσις ἀγωνίας καὶ ἄγχους, ὡς κρίσις οἰκονομικὴ καὶ ὡς κρίσις σκοποῦ τῆς ὑπάρξεώς μας καὶ ἀβεβαιότης ὑπαρξιακή.

Ἀδελφοὶ καὶ τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά,

Πάντα λοιπὸν τὰ ὑπὸ τῶν Ἀγγέλων ἐξαγγελθέντα κατὰ τὴν Γέννησιν τοῦ Κυρίου ἀγαθὰ ὑπάρχουν καὶ σήμερον καὶ βιοῦνται ἐν πληρότητι ὑπὸ τῶν πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν Χριστόν ὡς Θεάνθρωπον καὶ Σωτῆρα τοῦ κόσμου. Ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ ἐφέτος νὰ βιώνωμεν τὰ Χριστούγεννα ὡς ἀρέσει εἰς τὸν ἀγαθοδότην Θεόν, διὰ νὰ βιώσωμεν τὴν ἐπὶ γῆς καὶ ἐντὸς τῶν καρδιῶν μας ἀνυπέρβλητον Εἰρήνην καὶ τὴν πλήρη ἀγάπης εὐδοκίαν τοῦ Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς. Ἂς καταστήσωμεν ἑαυτοὺς πρόσωπα κοινωνοῦντα ἀγαπητικῶς μετὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ συνανθρώπου, μετατρεπόμενοι ἀπὸ ἄτομα εἰς πρόσωπα. Ἂς ἀποβάλωμεν τὰ προσωπεῖα τοῦ διεσπασμένου καὶ ἀποκεκομμένου ἀπὸ τὸν Θεὸν καὶ τὴν εἰκόνα Αὐτοῦ, τὸν συνάνθρωπον, τὸν πλησίον, ἐγωϊστικοῦ ἀτόμου, καὶ ἂς ἐκπληρώσωμεν τὸν προορισμόν μας, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ὁμοίωσις πρὸς τὸν Θεὸν διὰ τῆς ἐμπράκτου πρὸς Αὐτὸν πίστεώς μας. Ἂς γίνωμεν καὶ ἡμεῖς ἀναμεταδόται τῶν ἀγγελικῶν ἐξαγγελιῶν πρὸς τὴν ἀνθρωπότητα, ἡ ὁποία δεινῶς πάσχει καὶ δὲν δύναται νὰ εὕρῃ, διὰ τῶν μέσων τὰ ὁποῖα συνήθως χρησιμοποιεῖ, τὴν Εἰρήνην καὶ τὴν Εὐδοκίαν. Ἡ μόνη ὁδὸς ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν πολεμικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ τῶν πάσης φύσεως κρίσεων εἶναι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ Ὁποῖος μᾶς διεβεβαίωσεν ὅτι Αὐτὸς εἶναι ἡ Ὁδὸς καὶ ἡ Ἀλήθεια καὶ ἡ Ζωή. Δοξάζομεν, λοιπόν, ὁλοκαρδίως τὸν ἐν Ὑψίστοις καὶ μεταξὺ ἡμῶν ἀναστρεφόμενον Συγκαταβάντα Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ συνδιακηρύσσομεν μετὰ τῶν Ἀγγέλων ὅτι εἶναι ἐφικτὴ καὶ ὑπάρχει ὄντως ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐντὸς τῶν καρδιῶν μας ἡ Εἰρήνη, διότι κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ, ὡς Αὐτὸς ηὐδόκησε σαρκωθεὶς διὰ τῆς Γεννήσεως Αὐτοῦ ἐν Φάτνῃ.

Ἂς ζήσωμεν, λοιπόν, ἀδελφοὶ καὶ τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά, τὴν χαρὰν τῆς Γεννήσεως τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν πρόγευσιν τῶν ὅσων ἀγαθῶν διὰ τὸν ἄνθρωπον διακηρύσσει ἡ τριπλῆ ἀγγελικὴ ἐξαγγελία.

Γένοιτο.

Φανάριον, Χριστούγεννα, βια’

+ Ὁ Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαῖος

Διάπυρος πρὸς Θεὸν εὐχέτης πάντων ὑμῶν

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ

ΕΤΗ ΠΟΛΛΑ ΕΠΙ ΤΗ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟΥ  ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΕΠΤΡΙΕΣ ΤΟΥ ΙΣΤΟΤΟΠΟΥ

Χριστουγεννιάτικα κάλαντα

Σύλλογος λογίου εκκλησιαστικής και  εξωτερικής παραδοσιακής μουσικής

                                    « Ρωμανός ο Μελωδός »

 

     Φιλίππου 47 - Θεσσαλονίκη 54631

     Τηλ – φαξ:  2310 230893

     E-mail: romanosomelodos@gmail.com

     syromel@gmail.com

 

 

 

     Αγαπητοί φίλοι του συλλόγου   « Ρωμανός ο Μελωδός ».

 

    Την Παρασκευή 23 Δεκεμβρίου 2011, στις 7 το απόγευμα,  στην αίθουσα εκδηλώσεων του ιερού ναού της Παναγίας της Λαοδηγήτριας, στην οδό Ολυμπιάδος στον πεζόδρομο κοντά στον ιερό ναό, ο σύλλογός μας « Ρωμανός ο Μελωδός » θα παρουσιάσει Χριστουγεννιάτικα κάλαντα και Λόγια (Χορός & Ορχήστρα) εξωτερικής παραδοσιακής μουσικής.

     Η παρουσία των μελών και των φίλων του συλλόγου στην Χριστουγεννιάτικη γιορτή, θα μας χαροποιήσει ιδιαίτερα και θα μας δώσει κουράγιο για την συνέχιση του έργου μας.

 

    Ορισμένα στοιχεία που αφορούν την ζωή και την δράση του συλλόγου μας.

 

 

    Ο σύλλογος «Ρωμανός ο Μελωδός» δημιουργήθηκε το 1996 στην Θεσσαλονίκη, με σκοπό να προσφέρει κυρίως σε νέους ανθρώ-πους, καινούργια ενδιαφέροντα με την εκμάθηση της βυζαντινής μουσικής (εκκλησιαστικής -  εξωτερικής λόγιας και παραδοσιακής).

   Μέσα από τον αστείρευτο πλούτο της βυζαντινής μουσικής, μπορούν οι νέοι άνθρωποι να εντρυφήσουν στα κείμενα των Πατέρων – Υμνογράφων της εκκλησίας μας, καθώς και στους σπουδαίους λόγιους Ρωμιούς μουσουργούς, κυρίως της Κωνσταντινούπολης και της Θεσσαλονίκης. 

   Κατά την διάρκεια των πρώτων χρόνων που ο σύλλογος λειτούργησε, στην περιοχή του δήμου Συκεών, νομίζουμε επιτελέσαμε σπουδαίο έργο στην πνευματική ζωή της πόλης.

   Για λόγους πέρα από τις δυνάμεις μας, ο σύλλογος για ένα μακρύ διάστημα περιόρισε τις δραστηριότητές του και τα μαθήματα συνεχίστηκαν στο ψαλτήρι του Ιερού ναού Αγίου Γεωργίου Νεαπόλεως, με την ακούραστη συνδρομή και καθοδήγηση του πρωτοψάλτη του Ιερού ναού κ. Παναγιώτη Νεοχωρίτη και του λαμπαδαρίου κ. Δήμου Παπατζαλάκη.

   Το μεράκι και η αγάπη μας στην βυζαντινή μουσική (εκκλησιαστικής – εξωτερικής λόγιας και παραδοσιακής), και γνωρίζοντας την σημαντικότητα του ρόλου της μουσικής αυτής, αφενός στα παιδιά μας αλλά και ευρύτερα  στην πνευματική ζωή της πόλης, μας οδήγησε ώστε να  προβούμε στην  επαναλειτουργία του συλλόγου μας. Το οίκημα που βρήκαμε για ενοικίαση πληρούσε τις προϋποθέσεις με κάποιες αναγκαίες παρεμβάσεις. Έτσι μετά από συζητήσεις μεταξύ των μελών και φίλων και με πολύ προσωπική εργασία καταφέραμε να δημιουργήσουμε ένα ευχάριστο και λειτουργικό χώρο για τις ανάγκες των σκοπών του συλλόγου.

    Κατά την φετινή χρονιά λειτουργούν  τα παρακάτω τμήματα μουσικής.

 

1.  Προετοιμασία χορών (ψαλτική βυζαντινή μουσική) συμμετοχή απαραίτητη και στο ψαλτήρι του μητροπολιτικού ναού Αγίου Γεωργίου Νεαπόλεως Θεσσαλονίκης.

 

2. χορωδία ελληνικής παραδοσιακής μουσικής με συμμετοχή μουσικών παραδοσιακών οργάνων. 

 

3. εκμάθηση βυζαντινής μουσικής σε δύο επίπεδα: α)αρχάριοι - προπαιδεία, παρασημαντική & σύντομο Αναστασιματάριο β)προχωρημένοι αργό Αναστασιματάριο,  αργό Ειρμολόγιο

 

4.    Χορός & Ορχήστρα Λόγιας Εξωτερικής Μουσικής.

 

5.          εκμάθηση παραδοσιακών μουσικών οργάνων.

 

 

  Αγαπητοί φίλοι του συλλόγου   « Ρωμανός ο Μελωδός ».

 

Όπως γνωρίζεται ο σύλλογός μας βασίζετε στην εθελοντική και θυσιαστική προσφορά των δασκάλων και των στελεχών του. Έτσι η συμμετοχή στις εκδηλώσεις που οργανώνουμε μας δίνει κουράγιο και ελπίδα για την συνέχιση του έργου μας.

 

 

                                            Με τιμή το διοικητικό συμβούλιο του συλλόγου.

 

 

 

Μεινότητες και Θρησκευτική Ελευθερία

Του Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Τσέτση

Ευλογούντος του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, με την οργανωτική ευθύνη της Επιτροπής Διεθνών Υποθέσεων (ΕΔΥ) του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ), και την συμμετοχή συνέδρων προερχομένων από εκκλησιαστικούς, ακαδημαϊκούς, πολιτικούς και νομικούς κύκλους της Αφρικής, Ασίας, Μέσης Ανατολής, Ευρώπης, Βορείου και Νοτίου Αμερικής, πραγματοποιήθηκε στην Πόλη, από 28ης Νοεμβρίου έως 2ας Δεκεμβρίου λ. έ., Διεθνής Διάσκεψη υπό το θέμα «Θρησκευτική Ελευθερία και Δικαιώματα των Θρησκευτικών Μειονοτήτων». Η σύγκληση της Διασκέψεως αποτελούσε ανταπόκριση του ΠΣΕ σε αίτημα πολλών Εκκλησιών-Μελών του, όπως τούτο ενδιατρίψει περί το καίριο θέμα της θρησκευτικής ελευθερίας και των υπαρξιακών προβλημάτων τα οποία αντιμετωπίζουν διάφορες θρησκευτικές μειονότητες σε πολλές χώρες της υφηλίου, και προβεί σε ενέργειες που θα συνηγορούν υπέρ της απρόσκοπτης άσκησης της θρησκείας, σύμφωνα με τις περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων διεθνείς διατάξεις.

Την έναρξη των εργασιών κήρυξε, εξ ονόματος του Οικουμενικού Πατριάρχου, ο Μητροπολίτης Σασίμων Γεννάδιος, Αντιπρόεδρος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΣΕ, διαβιβάσας τις Πατριαρχικές ευχές για την ευόδωση του έργου της Διασκέψεως. Ευχές προς τους συνέδρους απηύθυνε και προσωπικά ο Πατριάρχης κατά την ακρόαση της 29ης Νοεμβρίου στο Φανάρι, παρατηρών, μεταξύ άλλων, ότι «η θρησκευτική ελευθερία αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, και ως εκ τούτου ο σεβασμός προς τις θρησκευτικές μειονότητες συνιστά εκδήλωση σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» Ο Πατριάρχης μίλησε διά μακρών περί του πανάρχαιου θεσμού του Οικουμενικού Πατριαρχείου και περάτωσε τον χαιρετισμό Του, τονίζοντας ότι «το μήνυμα του Φαναρίου προς όλον τον κόσμον είναι μήνυμα αγάπης, αλληλοσεβασμού και συνεργασίας μεταξύ ανθρώπων και λαών, εν πνεύματι αμοιβαίας κατανοήσεως και καταλλαγής».

Σύμφωνα με την ημερησία διάταξη, πρώτος μίλησε ο Πρέσβυς Θεόδωρος Θεοδώρου, αναφερθείς στις «Διεθνείς παραμέτρους» του υπό εξέταση θέματος. Στην συνέχεια, τον λόγο έλαβε ο Μ. Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Τσέτσης και μίλησε για την διαχρονική παρουσία στην Κωνσταντινούπολη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το οποίο, αφού επέζησε δύο πανίσχυρων Αυτοκρατοριών, της Βυζαντινής και της Οθωμανικής, αποτελεί σήμερα τον μοναδικό θεσμό μέσα στο «λαϊκό» Τουρκικό Κράτος, ο οποίος επί 17 και πλέον αιώνες, συνεχίζει αδιάκοπα να διακονεί την Πανορθοδοξία και να δίνει την χριστιανική του μαρτυρία σ΄ολόκληρο τον κόσμο. Τούτον ακολούθησε στο βήμα ο Άρχων Μ. Χαρτοφύλαξ Παντελής Βίγκας, ανεφερθείς στο νομικό καθεστώς των ιδρυμάτων (βακουφίων) της Ομογένειας και των λοιπών θρησκευτικών μειονοτήτων που προστατεύονται από τη Συνθήκη της Λωζάννης, (Αρμενίων και Ιουδαίων), αλλά και στις προσπάθειες που καταβάλλονται επ΄εσχάτων, όπως τα κατά καιρούς, υπό της Διευθύνσεως Βακουφίων κατασχεθέντα εκκλησιαστικά, εκπαιδευτικά και άλλα κοινωφελή ιδρύματα, επιστραφούν στους από αιώνων δικαιούχους αυτών.
Για την κατάσταση των Χριστιανικών, Ιουδαϊκών, αλλά και των μη Σουνιτικών Μουσουλμανικών μειονοτήτων στην Τουρκία (Αλεβιτών, Σιιτών, Μεβλεβίδων, Νουσαϊρίδων, Γιεζιντίδων) μίλησαν διεξοδικά ο Δρ Doǧan Bermek, Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Αλεβιτικών Ιδρυμάτων και οι καθηγηταί Samim Akgönül, Cengiz Aktar και Emre Öktem, των Πανεπιστημίων Στρασβούργου, Μπαχτσέτεπε και Γαλατάσαραϋ αντιστοίχως. Συνοπτικά, το μήνυμα που δόθηκε από τις εισηγήσεις των ως άνω ομιλητών, ήταν ότι το μέτρο με το οποίο θα κριθεί ο βαθμός εκδημοκρατισμού της Τουρκίας, θα είναι ο τρόπος με τον οποίο οι Αρχές θα αντιμετωπίζουν στο εξής τις θρησκευτικές μειονότητες που ζουν από αμνημονεύτων χρόνων στη χώρα αυτή.

Ανάλογες εισηγήσεις/εκθέσεις έγιναν και εκ μέρους συνέδρων προερχομένων από χώρες όπου η στέρηση της θρησκευτικής ελευθερίας των μειονοτήτων είναι εμφανής, όπως λ.χ. η Ινδονησία, το Πακιστάν, η Ινδία, η Μαλαισία, το Αζερμπαϊτζάν, το Ουζμπεκιστάν, το Νεπάλ, το Ιράκ, η Συρία, η Ιορδανία, η Παλαιστίνη, η Αίγυπτος, η Ερυθραία. Περί του θέματος μίλησαν ωσαύτως ο Μητροπολίτης Κωνσταντίας-Αμμοχώστου Βασίλειος όσον αφορά στην Κύπρο, ο Σέρβος Επίσκοπος Ουλπιάνας Γιόβαν σχετικά με το Κοσσυφοπέδιο και τα Μετόχια, η καθηγήτρια Μαρίνα Κολοβοπούλου ως προς την Ελλάδα, και η Ανίλα Μπάμπα όσον αφορά στην κατάσταση στην Αλβανία. Λόγος όμως έγινε και για την αντιμετώπιση των θρησκευτικών και εθνικών μειονοτήτων εκ μέρους της γηγενούς κοινωνίας και σε Δυτικές χώρες, όπως η Γαλλία, η Σουηδία, η Γερμανία και οι ΗΠΑ.

Υπό το φως των εκτεθέντων και συζητηθέντων, η Διάσκεψη προέβη στις εξής διαπιστώσεις: α) Πλείστες όσες θρησκευτικές κοινότητες στον κόσμο, στερούνται νομικής υποστάσεως. Ως εκ τούτου, αδυνατούν να κατέχουν, να ιδρύουν και να συντηρούν ελεύθερα τόπους λατρείας, θεολογικά εκπαιδευτήρια ή κοινωφελή ιδρύματα. Πράγμα το οποίο παρακωλύει την ομαλή και απρόσκοπτη λειτουργία τους. β) Διακρίσεις με βάση τις θρησκευτικές πεποιθήσεις ενός ανθρώπου, και οι συνακόλουθες βιαιοπραγίες εις βάρος μειονοτήτων, συντελούν στην αποδυνάμωση του κοινωνικού συνόλου. γ) Σε πολλές χώρες, τα Μέσα Μαζικής Ενημερώσεως που προβάλλουν αρνητικά και απαξιωτικά τις θρησκευτικές μειονότητες, συντελούν στην διαιώνιση στερεοτύπων και τοιουτοτρόπως υποθάλπουν φυλετικές και θρησκευτικές διακρίσεις. δ) Η αποτυχία ή απροθυμία πολλών κρατών να προστατεύουν τις θρησκευτικές μειονότητες από την βία που ασκούν σ΄αυτές παντοίου είδους κοινωνικοί παράγοντες, βρίσκεται σε αντίθεση με τις διεθνείς υποχρεώσεις των όσον αφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα. Η «κουλτούρα ατιμωρησίας» που επικρατεί σε πολλές χώρες, μπορεί να συντελέσει μακροπρόθεσμα στην αποσταθεροποίησή τους.

Η Διάσκεψη προέτρεψε να ενισχυθούν οι ήδη υφιστάμενοι διεθνείς μηχανισμοί προστασίας των θρησκευτικών μειονοτήτων, και πρότεινε την εκ μέρους θρησκευτικών ταγών, εκπροσώπων της «κοινωνίας των πολιτών» και κρατικών παραγόντων, από κοινού εμβάθυνση στο καίριο τούτο ζήτημα.  Επιπλέον, κάλεσε την ΕΔΥ όπως προβεί σε μια μελέτη, αναφερόμενη στη σχέση θρησκείας και εκκοσμικεύσεως, στην πολιτικοποίηση της θρησκείας, και στο ολονέν και περισσότερο αυξανόμενο ανησυχητικό φαινόμενο του εθνκισμού. Τέλος, εισηγήθηκε την εκ μέρους του ΠΣΕ σύσταση ενός διαχριστιανικού Φόρουμ, με την εντολή να παρακολουθεί τις εξελίξεις όσον αφορά στο θέμα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και της Θρησκευτικής Ελευθερίας. 

amen.gr

Ημερίδα με θέμα : «Γκρίκο : Η ελληνικής καταγωγής διάλεκτος της Απουλίας και η διδασκαλία της»

Ο Οργανισμός για την Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας (ΟΔΕΓ) και το Σχολείο Ελληνικών «Μέγας Αλέξανδρος» (τμήμα του Ελληνοβρετανικού Κολλεγίου) διοργανώνουν  Ημερίδα με θέμα : 

 

«Γκρίκο : Η ελληνικής καταγωγής διάλεκτος της Απουλίας και η διδασκαλία της»

 

στο Ξενοδοχείο Χίλτον - Αίθουσα Τερψιχόρη Β΄ (Βασιλίσσης Σοφίας 46, Αθήνα), το Σάββατο, 17 Δεκεμβρίου 2011 από τις 18:00 μέχρι τις 21:00. 

Ο Οργανισμός για την Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας (ΟΔΕΓ) Αθηνών, μη κερδοσκοπικό σωματείο, που ιδρύθηκε το 1985, πέραν του βασικού σκοπού του αποβλέπει και στην διατήρηση συνεχούς επικοινωνίας με αποδήμους και ελληνοφώνους του εξωτερικού και στην ενίσχυση των προσπαθειών τους για την διατήρηση της προγονικής γλώσσας τους.

Στο πλαίσιο της προσπάθειάς του αυτής ο ΟΔΕΓ έχει ενισχύσει την διδασκαλία της Νέας Ελληνικής και της διαλέκτου (προκήρυξη διαγωνισμών, ενίσχυση βιβλιοθηκών, παροχή υποτροφιών) και έχει συμβάλει στην διατήρηση των δεσμών μεταξύ των Ελληνοφώνων Χωριών και της Ελλάδος με φιλοξενίες μαθητών και ατόμων 3^ης ηλικίας, πραγματοποίηση συνεδρίων, πολιτιστικών ημερίδων κ.α.

Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσει έντονη πολιτιστική δραστηριότητα στον χώρο της Νοτ. Ιταλίας, αποσκοπώντας στην διάσωση της πανάρχαιας Ελληνικής διαλέκτου (Γκρίκο), που κινδυνεύει να σβήσει, αλλά και την διάδοση της Νέας Ελληνικής στην Ελληνόφωνη Ζώνη της Απουλίας (Graecia Salentina – Σαλεντινή Ελλάδα).

Η εκδήλωση εντάσσεται στο πλαίσιο της Εκδήλωσης « Money Show Athens 2011», που διοργανώνεται στις 16 και 17 Δεκεμβρίου 2011, στο ξενοδοχείο Χίλτον της Αθήνας.

Το πρόγραμμα Pos Matome Griko επινοήθηκε για να τονώσει το ενδιαφέρον και τη χρήση της γκρίκο, καθιστώντας εύκολη και ενδιαφέρουσα την εκμάθησή της, μέσω μιας σύγχρονης διδακτικής μεθοδολογίας, με πρωτοποριακό διδακτικό υλικό.

H ομάδα υλοποίησης του έργου αποτελείται από Ευρωπαϊκούς Εκπαιδευτικούς και Πολιτιστικούς Οργανισμούς, με μεγάλη πείρα στην ανάπτυξη παρόμοιων Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, αλλά και σε διάφορες δραστηριότητες, που αποβλέπουν στην αξιοποίηση και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς των χωρών της Μεσογείου.

Πρόκειται για τον Οργανισμό Ευρωπαϊκής Μεσογειακής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Ιταλία), το Ελληνοβρετανικό Κολλέγιο (Ελλάδα), την ΑΛΦΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ και ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ (Ελλάδα), το Πανεπιστήμιο της Κύπρου (Κύπρος) και το Ινστιτούτο Μεσογειακού Πολιτισμού (Ιταλία).

Οι βασικές θεματικές ενότητες της Ημερίδας είναι :

Α΄ Μέρος : Παρουσίαση του προγράμματος «Pos Matome Griko»

Β΄ Μέρος : Η γκρίκο και οι γκρεκάνοι

Γ΄ Μέρος : «Τραγούδια και Μουσική της Κάτω Ιταλίας» με το μουσικό συγκρότημα encardia

Περισσότερες πληροφορίες :

Οργανισμός για την Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας (κος Παυλάκος)

τηλ. : 210 77 180 77, Tοτ. : 210 74 70 463 - Ηλεκτρονική αλληλογραφία : odeg@otenet.gr

http://www.facebook.com/messages/100002689032298#!/events/333355843347340/

 

 

Σχολείο Ελληνικών Μέγας Αλέξανδρος/ Ελληνοβρετανικό Κολλέγιο

κα Καβάγια ή κα Δημητρακοπούλου : τηλ. : 210 82 17 710, Τοτ. : 210 82 15 025

Ηλεκτρονική αλληλογραφία : alexander@bhc.gr  / sag@bhc.gr

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ

ΠΗΓΗ: ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ

Ρεπορτάζ-φωτογραφίες: Νικόλαος Μαγγίνας

Με στόχο τη συμβολή στο προετοιμαζόμενο νέο Σύνταγμα της Τουρκίας πραγματοποιήθηκε συνάντηση των θρησκευτικών ταγών των μειονοτήτων και λαϊκών εκπροσώπων τους στο Αρμενικό Πατριαρχείο της Πόλης το απόγευμα Πέμπτης.

Στη συνάντηση παρέστησαν ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο Αρμένιος πατριαρχικός επίτροπος Αρχιεπίσκοπος Αράμ Ατεσιάν, ο χορεπίσκοπος των Συροκαθολικών Γιουσούφ Σαάγ, ο εκπρόσωπος των Συροϊακωβιτών, ο Λάκης Βίγκας εκπρόσωπος των μειονοτικών ιδρυμάτων στο δεκαπενταμελές συμβούλιο της Γενικής Διευθύνσεως βακουφίων στην Άγκυρα καθώς και εκπρόσωποι από τις ρωμαίικες, αρμενικές, εβραϊκές κοινότητες και τις κοινότητες των Συροϊακωβιτών και των Συροκαθολικών. 

Κατά τη συνάντηση, που διήρκησε πάνω από δυο ώρες, έγινε ανταλλαγή απόψεων για τα θέματα που απασχολούν τις μειονότητες και οι τρόποι με τους οποίους θα εισηγηθούν στο υπο κατάρτιση νέο Σύνταγμα. Ήταν μια συνάντηση σε κλίμα ενότητος και συνεργασίας με σκοπό να προβληθούν τα δίκαια αιτήματα των μειονοτήτων για τα οποία δεκαετίες ολόκληρες ταλαιπωρούν και αδικούν τις μειονότητες στην Τουρκία.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο θέμα της νομικής προσωπικότητας του Πατριαρχείου που δεν αναγνωρίζεται, όπως και των άλλων θρησκευτικών μειονοτήτων. «Η αναγνώριση της νομικής προσωπικότητας αποτελεί δικαίωμά μας και το επιζητούμε από το κράτος» υπογράμμισε ο Πατριάρχης. Ένα ακόμη θέμα που έθεσε ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος ήταν ο όρος «ιθαγένεια» και το περιεχόμενο του όρου αυτού μέσα στο Σύνταγμα.

Οι συζητήσεις και οι προτάσεις που κατατέθηκαν θα αποτελέσουν το αντικείμενο μελέτης επιτροπής που θα απαρτίζεται από νομικούς και ακαδημαϊκούς και μετά την τελική διαμόρφωση από τα όργανα των μειονοτήτων θα τεθούν στην Κοινοβουλευτική επιτροπή κατάρτισης του νέου Συντάγματος στην Άγκυρα.

Η επόμενη συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στο Οικουμενικό Πατριαρχείο στο Φανάρι την ερχόμενη Τρίτη, από μέλη της επιτροπής πού ορίσθηκε για να αξιολογήσει και να διαμορφόσει τις προτασεις που τέθηκαν. Στη συνέχεια θα παρουσιασθούν πρός τελική έγκρισή τους από τους παράγοντες των Μειονοτήτων.

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τα Θρησκευτικά

Το νέο πιλοτικό Πρόγραμμα Σπουδών για τα Θρησκευτικά στην υποχρεωτική εκπαίδευση (Δημοτικό και Γυμνάσιο) έχει ήδη αναρτηθεί στον ιστότοπο του ΥΠΔΒΜΘ (http://digitalschool.minedu.gov.gr/info/newps.php). Το ίδιο συμβαίνει και με τον «Οδηγό για τον εκπαιδευτικό» (http://digitalschool.minedu.gov.gr/info/newps.php#b). Ήδη κατά το τρέχον σχολικό έτος τα νέα Προγράμματα Σπουδών εφαρμόζονται πιλοτικά σε 140 Δημοτικά και Γυμνάσια, ενώ για το επόμενο σχολικό έτος έχει εξαγγελθεί η εφαρμογή τους σε όλα τα Δημοτικά και Γυμνάσια της χώρας.

 Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τα Θρησκευτικά εισηγείται ένα είδος θρησκευτικής εκπαίδευσης το οποίο ανταποκρίνεται σε μεγάλο βαθμό στις προσδοκίες και υλοποιεί τις προτεραιότητες που έχει διατυπώσει ο Σύνδεσμός μας από τη σύστασή του με το ιδρυτικό κείμενο της Διακήρυξης Αρχών. Αξιοσημείωτα είναι τρία βασικά χαρακτηριστικά του:

α. Οικοδομείται σε μια στιβαρή και ενιαία “κάθετη” άρθρωση, που συνδέει οργανικά την πρωτοβάθμια με τη δευτεροβάθμια υποχρεωτική εκπαίδευση, δημιουργώντας συν τοις άλλοις τις προϋποθέσεις και τα κριτήρια για την περαιτέρω ομαλή ανάπτυξή του στο Λύκειο.

β. Μέσα από την “οριζόντια” εκδίπλωση των τριών κύκλων (Ορθοδοξία, Χριστιανισμός, Θρησκεύματα) σε όλες σχεδόν τις Θεματικές Ενότητες αναδεικνύει και προάγει τον θρησκευτικό γραμματισμό: ξεκινώντας αρχικά από την κατανόηση και ερμηνεία του οικείου θρησκευτικού και πολιτισμικού περίγυρου, οδηγεί σταδιακά σε μια ήπια μετάβαση και γνωριμία με το διαφορετικό, για να οικοδομήσει εντέλει επάρκειες και στάσεις κριτικής συγκρότησης, δημιουργικής αυτογνωσίας αλλά και σεβασμού στην ετερότητα.

γ. Πρόκειται για ένα Πρόγραμμα Διαδικασίας, εμπλουτισμένο με ποικίλες διδακτικές δραστηριότητες και εκπαιδευτικό υλικό, το οποίο παρακάμπτει τον συνήθη και στερεότυπο θρησκευτικό διδακτισμό και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ενεργό και ενσυνείδητη συμμετοχή στη διδακτική πράξη τόσο από τους διδάσκοντες όσο και από τους μαθητές, ώστε να παραχθεί μια μάθηση με νόημα.  

Τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά της υποχρεωτικής εκπαίδευσης δημιουργούν δεδομένα τα οποία καθιστούν αναγκαία και επιβεβλημένη την αναλυτική παρουσίαση, την εξαντλητική μελέτη και κριτική ανάγνωσή τους -μέσα από τοπικές αλλά και πιο διευρυμένες συναντήσεις του Συνδέσμου μας- στη διάρκεια της νέας χρονιάς. Προς αυτή την κατεύθυνση, προγραμματίζονται και θα ανακοινωθούν σύντομα οι σχετικές συναντήσεις, δράσεις και εκδηλώσεις.

               

Ταυτόχρονα, με ευθύνη της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΔΒΜΘ έχει ήδη συσταθεί και συνεδριάζει η Διακομματική Επιτροπή για την Παιδεία για το «Νέο Λύκειο» και το «Τεχνολογικό Λύκειο» στην προοπτική της τελικής διαμόρφωσης και υλοποίησης των σχεδίων και των προτάσεων που έχουν δει το φως της δημοσιότητας από την πλευρά του ΥΠΔΒΜΘ στο πρόσφατο παρελθόν.[1] Παράλληλα, στο άμεσο μέλλον πρόκειται να συγκροτηθεί Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων η οποία θα προχωρήσει στην εκπόνηση νέου Προγράμματος Σπουδών για το μάθημα των Θρησκευτικών στο Λύκειο. Μπροστά σε αυτή την εξέλιξη, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη και η προτεραιότητα να συναντηθούμε το συντομότερο δυνατό, ώστε να ανταλλάξουμε απόψεις και διαμορφώσουμε όλοι μαζί την πρόταση του Συνδέσμου μας για το μάθημα των Θρησκευτικών στο Νέο Λύκειο. Η τελική πρόταση, όπως θα προκύψει από τη σύνθεση των κατά τόπους συναντήσεων του ΚΑΙΡΟΥ, θα κατατεθεί με ευθύνη της Διοικούσας Επιτροπής στους αρμόδιους φορείς και επιτροπές. Με βάση τα παραπάνω, σας καλούμε να προσέλθετε στη συνάντηση που έχει προγραμματισθεί για την

Παρασκευή 16 Δεκεμβρίου 2011

στις 17.30

στην Αίθουσα Συνεδριάσεων της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ.

Στη συνάντηση αυτή όποιο μέλος του ΚΑΙΡΟΥ επιθυμεί, μπορεί να τοποθετηθεί με ολιγόλεπτη εισήγηση-πρόταση για τις αρχές και τους άξονες πάνω στους οποίους θα πρέπει κατά τη γνώμη του να συγκροτηθούν τα Προγράμματα Σπουδών για το Νέο Λύκειο και το Τεχνολογικό Λύκειο. Είναι ευνόητο, ότι οι εισηγήσεις-προτάσεις θα συμβάλουν θετικά στον επιχειρούμενο διάλογο και στην τελική διαμόρφωση της πρότασης του Συνδέσμου μας, στο βαθμό που:

α. κινούνται στο πνεύμα και τη φιλοσοφία του Νέου Σχολείου,

β. βρίσκονται σε μια σχέση οργανικής προέκτασης και δημιουργικής ανάπτυξης του νέου Προγράμματος Σπουδών για την υποχρεωτική εκπαίδευση,

γ. λαμβάνουν υπόψη τους τον ιδιαίτερο παιδευτικό ρόλο του Λυκείου, όπως αυτός περιγράφεται και στις δύο ανακοινώσεις του Συνδέσμου μας (βλ. υποσημείωση 1), και

δ. ανταποκρίνονται στις αυξημένες και σύνθετες απαιτήσεις για το μάθημα των Θρησκευτικών στο Λύκειο.

[Για την καλύτερη οργάνωση της συνάντησής μας στις 16 Δεκεμβρίου, όσα μέλη επιθυμούν να τοποθετηθούν, παρακαλούνται να ενημερώσουν σχετικά με ηλεκτρονική ή τηλεφωνική ειδοποίηση τον συνάδελφο Σάββα Παυλίδη (e-mail: kairos.theologoi@gmail.com, τηλ.: 6974499154) το αργότερο μέχρι τις 14 Δεκεμβρίου. Επίσης καλό είναι, για την ευχερέστερη αξιοποίηση και σύνθεση των προτάσεων, να αποσταλεί -ή να κατατεθεί επί τόπου- η εισήγηση σε ψηφιακό αρχείο στην ίδια ηλεκτρονική διεύθυνση.]

Η Γραμματεία Θεσσαλονίκης του ΚΑΙΡΟΥ

---

[1] Υπενθυμίζουμε ότι ο Σύνδεσμός μας -με δύο ανακοινώσεις του στις 20. 10. 2010 (http://www.kairosnet.gr/joomla/index.php?option=com_content&view=article&id=49:-qq-l-r&catid=2:news&Itemid=9) και στις 31. 3. 2011 (http://www.kairosnet.gr/joomla/index.php?option=com_content&view=article&id=113:2011-04-04-15-56-36&catid=2:news&Itemid=9)- τοποθετήθηκε στα εξαγγελθέντα σχέδια με υπευθυνότητα και τεκμηριωμένη κριτική πρόταση.

Σάββα Αν. Σαββίδη , Ιωακείμ Σγουρός Μητροπολίτης Ξάνθης (1891-1910)

Savas An. Savides

Θεολόγου (ΜΔΕ) – Φιλόλογου

* Το άρθρο αυτό βασίζεται στην εκπονηθείσα μεταπτυχιακή εργασία του συγγρα­φέα “Ο Μητροπολίτης Ιωακείμ Σγουρός ως εθνικός & εκκλησιαστικός άνδρας”,  που υποστηρίχθηκε και αξιολογήθηκε με άριστα  από τη Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. το Νοέμβριο του 2004.

Ο κατά κόσμον Παρασκευάς-Περικλής Σγουρός γεννήθηκε στις 13 Μαΐου 1864 στην ενορία Αγίου Λουκά στο Κάτω Βαρβάσι, προάστιο της Χίου. Ένας τόπος που χαρακτηριζόταν ως “το αμιγές και ανόθευτο λείψανο της πάσης Ελλάδος, το άσυλο της Ορθοδόξου θρησκείας των εν τω πελάγει νήσων” από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και που έδωσε πολλούς άξιους και τιμημένους αρχιε­ρείς στην Εκκλησία. Ο Παρασκευάς-Περικλής ήταν το πέμπτο παιδί του Αντώνιου μισέ Παρασκευά Σγουρού και της Ευανθίας μισέ Κωνσταντίνου Κατλά. Επρόκειτο για μία από τις καλύτερες οικογένειες της Χίου.

Ο νεαρός Σγουρός μαθήτευσε στο Σχολαρχείο του νησιού και, μετά την ολοκλήρωση των εγκύκλιων σπουδών του το Σεπτέμβριο του 1880, ξεκίνησε τις σπουδές του στην περίφημη Θεολογική Σχολή της Χάλκης ως υπότροφος του κληροδοτήματος του Οικουμενικού Πα­τριάρχη  Ιωακείμ Β΄ Κωκκώδη († 1878), αποτελώντας έναν ακόμη κρίκο, μαζί με αναρίθμητους αρχιερείς, δύο σχολάρχες, δύο καθηγητές και αρκετούς δωρητές και ευεργέτες, στην αλυσίδα που συνέδεε με στενούς δεσμούς τη Μυροβόλο του Αιγαίου (Χίος) με την «ανθεμόεσσα» κόρη της Προποντίδας (Χάλκη) και την τροφό Θεολογική της Σχολή.

Μετά από επταετή φοίτηση στη Σχολή της Χάλκης (1880-1887), ολοκλήρωσε τις ανώτερες σπουδές του ως διδά­σκαλος της ορθόδοξης χρι­στιανικής θεολογίας με τον επίζηλο βαθμό του “Α΄ πρώτον Άριστα”. Δύο μέρες πριν την αποφοίτησή του (24 Ιουνίου 1887), εκάρη μοναχός και ανήμερα της αποφοίτησής του χειροτονήθηκε διάκονος μετο­νομαζόμενος σε Ιωακείμ, προς τιμήν του ονόματος της συντριπτικής πλειονότητας των -όχι μόνο Χιωτών- Οικουμενικών Πα­τριαρχών του β΄ μισού του ΙΘ΄ αιώνα.

Στο Πατριαρχείο υπηρέτησε για μια τριετία ως Δευτερεύων, Μ. Αρχιδιάκονος και Μ. Πρωτοσύγκελλος. Διακρινόμενος για τη χρηστότητα των τρόπων και την ευγενική προς όλους συμπεριφορά του, κατάφερε να γίνει αγαπητός στους πάντες. Σε ηλικία μόλις 26 ετών εκλέχθηκε μητροπολίτης Νικο­πόλεως & Πρεβέζης (11 Ιανουαρίου 1890). Το σημείο εκείνο αποτέλεσε την αφετηρία μιας δόκιμης 22άχρονης αρχιερατικής παρουσίας του Ιωακείμ Σγουρού σε τρεις καίριους μητροπολιτικούς θρόνους του χώρου ευθύνης του Οικουμενικού Πατριαρ­χείου, στην Ήπειρο (Νικόπολη) τη Θράκη (Ξάνθη) και τη Μακεδονία (Θεσ­σα­λο­νίκη).

Η σημασία του ερχομού του στον κατεξοχήν ελλαδικό χώρο στα τέλη του ΙΘ΄ αιώνα και η ανάληψη της ηγεσίας μητροπόλεων που βρίσκονταν σε αλύτρωτες πε­ριο­χές κομβικής σημασίας καταδεικνύεται μέσα από μια σύντομη αλλά άκρως κατατοπιστική σκιαγράφηση της δυσμενούς συγκυρίας που βίωνε ο Ελληνισμός, και ιδιαίτερα η Θράκη, κατά τη διάρκεια του β’ μισού του ΙΘ΄ αιώνα. Οι περιπέτειες του έθνους κορυφώνονταν, κανένα σημάδι αισιοδοξίας δεν φαινόταν στον ορίζοντα.

Το νέο στοιχείο που ήρθε να προστεθεί στο σκοταδισμό και την καταπίεση από πλευράς των Οθωμανών, ήταν η δυναμική εμφάνιση-παρουσία των Ρώσων στα Βαλκάνια. Με πρόσχημα την απελευθέρωση των Βούλγαρων από τον τουρκικό ζυγό και με εργαλείο τον Πανσλαβισμό, προωθούσαν την ίδρυση ανεξάρτητης βουλγά­ρικής Εκκλη­σίας (αρχή του Φυ­λετισμού). Αυτό επιτεύχθηκε με την ανοχή ή και την ενεργή συμπαράσταση των Οθωμανών (Φιρμάνι, 26/27 Φεβρουαρίου 1870) και των Ευρωπαίων. Η πρα­ξι­κο­πηματική ανακήρυξη ανεξάρτητης βουλγάρικης εξαρχικής (σχισματικής) Εκκλη­σίας αποθράσυνε ακόμη περισσότερο Ρώσους και Βούλγαρους, οι οποίοι διεκδικούσαν κατόπιν και τη δη­μιουρ­γία βουλγάρικου κράτους το οποίο θα ενσωμάτωνε πολλές ελληνικές επαρ­χίες της Μακεδονίας και της Θράκης.

Οι Βούλγαροι είχαν εξαρχής “υποστηρίξει” τον θρησκευτικό - εθνικό ξεσηκωμό τους με αθέμιτα μέσα. Η αρπαγή εκκλησιών και η εκδίωξη των Ελλήνων (και όσων δεν είχαν βουλγαρική συνείδηση εν γένει) επι­σκόπων και κληρικών από τις πατρογονικές τους εστίες, η ληστρική δράση αλλά και ο μουσουλμανικός φανατισμός σε όλη την περιοχή, πάντα υπό την επιστασία και επίβλεψη του διεθνούς παρά­γοντα,  είχαν δημιουργήσει μια εκρηκτική κατάσταση, το β΄ μισό του ΙΘ΄ αιώνα. Μετά την ίδρυση της Εξαρχίας, η επεκτατική δράση τους επιτάθηκε. Οι σφαγές, οι εξισλαμισμοί και οι βιαιοπραγίες αποτελούσαν πλέον καθη­μερι­νό φαινό­­­μενο.

Η Ξάνθη, όπως και κάθε άλλη χειμαζόμενη περιοχή, προσέβλεπε στα δύο κέντρα αποφάσεων του Ελληνισμού, την Αθήνα και την Κωνσταντινούπολη. Η συγκυρία έδειχνε ευνοϊκή, αν έκρινε κάποιος από τα πρόσωπα που είχαν τότε αναλάβει τα ηνία των δύο κέντρων.

Ειδικότερα, τα ηνία της ελληνικής κυβέρνησης είχε αναλάβει ο Χαρίλαος Τρικούπης, ο οραματιστής πρωθυ­πουρ­γός της Ελλά­δας το τελευταίου τέταρτου του ΙΘ΄ αιώνα (1875-1895). Η αθη­νο­κεντρική «ελλαδική» πολιτική που επίμονα ακολούθησε αναφορικά με την υπο­στή­ριξη του αλύτρωτου όσο και χειμαζόμενου Ελληνισμού και η συνακόλουθη προσπάθειά του για καθυπόταξη του Οικουμενικού Πα­τριάρχη, οδηγούσε με ασφάλεια στην ενίσχυση της αρνητικής άπο­ψης του πατριάρχη Ιωα­κείμ Γ΄ για τη συνολική πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης στα ζητή­ματα της υποστήριξης του αλύτρωτου Ελληνισμού Μακεδονίας και Θράκης και καθι­στούσε εξαι­ρετικά εύθραυστη κάθε απόπειρα προσέγγισής τους.

Ο Ιωακείμ Γ΄ Δημητριάδης ή Δεβετζής είχε αναρριχηθεί σχεδόν ταυτόχρονα στον πατριαρχικό θρόνο της Βασιλεύουσας για μια βραχύβια, όπως αποδείχθηκε, α’ πατριαρχική θητεία (1878-1884). Όντας πνευματικός και εθνικός αρχηγός (Milletbasi: εθνάρ­χης) όλων των ορθό­δοξων, μελών της ελληνορθόδοξης κοινότητας (Millet-i Rum ή Rum Mille­ti), της Αυτοκρατορίας, σύμφωνα με το σύστημα των Millet που είχε υιοθε­τήσει ο οθωμανικός κρατικός μηχανισμός από το 1454, διαμόρφωσε μια εθναρ­χική και οικουμενική αντίληψη για το θρόνο, η οποία οδήγησε τα βήματα της πρώτης του πατρια­ρ­χίας. Νομοτελειακά, τα αποτελέσματα της παράλληλης θητείας των δύο ανδρών δεν πλησίασαν καν τις προσδοκίες, εξαιτίας της ριζικά διαφορετικής φιλοσοφίας τους αναφορικά με την οργάνωση και ενίσχυση των υπόδουλων Ελλήνων αλλά και της ισχυρής αντιπολίτευσης που είχαν αμφότεροι να αντιμετωπίσουν στο εσωτερικό τους.

Την ώρα που όλα τα παραπάνω, εσωστρεφή και δυσάρεστα, συνέβαιναν στα εσωτερικά μας, η διεθνής διπλωματία δεν έπαυε να απεργάζεται σχέδια περαιτέρω συρρίκνωσης του Ελληνισμού. Η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (19 Φεβρουαρίου 1878) και η δημιουργία της “Μείζονος Βουλγαρίας”, η οποία αποκτούσε έξοδο στο Αιγαίο Πέλαγος και εκτεινόταν μέχρι την Αδριατική Θάλασσα, αποτελούσε μια απτή απόδειξη αυτής της πραγματικότητας. Επρόκειτο, βεβαίως, για έναν «παραλογισμό», ένα «εξάμβλωμα» απαράδεκτο στις ευρωπαϊκές συζητήσεις και προορισμένο από την πρώτη στιγμή να ανατραπεί.

Στο Βερολίνο, λίγο αργότερα (Ιούνιος-Ιούλιος 1878), η Ρωσία αναγκάσθηκε να συμπράξει στην εκμηδένιση του έργου της και στη διατήρηση της κυριαρχίας των Οθωμανών στην περιοχή. Οι Μεγάλες Δυνάμεις διακήρυξαν ότι η ρύθμιση των βαλκανικών ζητημάτων με τη συνθήκη του Βερολίνου ισοδυναμούσε με μια «αιώνια διευθέτηση» και μια «έντιμη ειρήνη». Ο Άγγλος υπουργός των Εξωτερικών Sali­sbury εμφανίστηκε ως «αυτόκλητος σωτήρας» της ελληνικής φυλής, η οποία κιν­δύνευε να απορροφηθεί από τους Σλάβους. Η πραξικοπηματική προσάρτηση της Ανατολικής Ρωμυλίας  από τους Βούλγαρους (6 Σεπτεμ­βρίου 1885), με τους Ρώσους να αντιδρούν την ίδια στιγμή που οι Άγγλοι κάλυπταν το πραξικόπημα, αποτέλεσε ένα ακόμη οδυνηρό χτύπημα στο ακμαιότερο κομμάτι του θρακικού Ελληνισμού. Η διαβεβαίωση των Μεγάλων Δυνάμεων στο Βερολίνο περί «αιώνιας διευθέτησης», αποδεικνυόταν φαρ­σο­κωμωδία με­γέθους και οι Θρακιώτες οδηγούνταν στην απόγνωση, παραμένοντες υπό την κυριαρχία του σουλτάνου και βιώνοντας μια απίστευτη αναρχία με τις λεηλασίες και τις βιαιοπραγίες των κομιτατζήδων (Κιρκάσιοι, Βασιβουζούκοι) περισσότερο οργανωμένες και συστηματικές.

Με την υποστήριξη του βουλγάρικου μακεδονοθρακικού Κομιτάτου, το οποίο είχε ιδρυθεί εκείνη τη χρονιά και είχε επιφορτισθεί με τον προσηλυτισμό των κατοίκων της Μακεδονίας και της Θράκης, οι Βούλγαροι επιστράτευσαν στην εξυπηρέτηση της εθνικής σκοπιμότητας, κοντά σε όλα τα άλλα, και την εκπαιδευτική διαδικασία. Μετά το 1897 το βουλγάρικο Κομιτάτο έθεσε σε εφαρμογή τα πιο ακραία μέσα εθνικής διάβρωσης που θα μπορούσε να φανταστεί κανείς. Συνεπικουρούμενο από την Εξαρχία, ξεκίνησε τους εκφοβισμούς και τις βιαιότητες μέχρι θανάτου, πρώτα από τους σλαβόφωνους κατοίκους της Μακεδονίας και της Θράκης. Μάταια όμως, καθώς ακόμη και οι σλαβόφωνοι Έλληνες δεν δέχονταν να υπογράψουν την προσχώρηση, απεμπολώντας την ελληνικότητά τους.

Στις αρχές του Κ΄ αιώνα η αναμέτρηση απέκτησε, παράλληλα με τη διατήρηση του ιδεολογικού μηχανισμού της εκπαίδευσης και της εκκλησίας, και προσανατολισμό ένοπλης δράσης και η εικόνα του φοβερού διωγμού εξαπλώθηκε παντού. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο εγκατέλειψε την αμυντική θέση που διατήρησε κατά την εξέλιξη του Αγώνα μέσα στον ΙΘ΄ αιώνα. Όφειλε μόνο του και εν μέσω ενός πολύπτυχου προβληματικών καταστάσεων, μια και το δεύτερο εθνικό κέντρο δίσταζε να απαντήσει στις εκκλήσεις για βοήθεια, να συνδράμει τους αλύτρωτους. Το Πατριαρχείο, βλέποντας τους Βούλγαρους κομιτατζήδες να «οργιάζουν» ανενόχλητοι, μετέβαλε στις αρχές του Κ΄ αιώνα την αμυντική του τακτική σε επιθετική και έθεσε όλες του τις δυνάμεις στην υπηρεσία του αλύτρωτου Ελληνισμού της Μακεδονίας και της Θράκης. Η μεταβολή κορυφώθηκε με την άνοδο, για δεύτερη φορά, στον οικουμενικό θρόνο του Ιωακείμ Γ΄ (1901-1912). Έσπευσε να επανδρώσει τις επίκαιρες για τον αγώνα μητροπόλεις (δυστυχώς μόνο της Μακεδονίας) με νέους αρχιερείς, οι οποίοι ξεκίνησαν αμέσως τις επικίνδυνες περιοδείες στα μέρη που είχαν προσχωρήσει στην Εξαρχία. Άνοιγαν τις εκκλησίες και προσπα­θούσαν να δώσουν θάρρος και ελπίδα στους τρομοκρατημένους κατοίκους.

Αρχιερέα όχι μόνο νέο και δυναμικό αλλά και δοκιμασμένο ταυτόχρονα βρήκε εκείνη η συγκυρία στο θρόνο της μητρόπολης Ξάνθης. Ο λόγος για τον Ιωακείμ Σγουρό που είχε ήδη συμπληρώσει μια δεκαετία ελληνοπρεπούς όσο και γόνιμης δράσης στο πηδάλιο της μητρόπολης Ξάνθης <και Καβάλας>, μιας περιοχής που αποτελούσε μόνιμο στόχο της βουλγάρικης προπαγάνδας. Η έναρξη του Θρακο- Μακεδονικού Αγώνα, λοιπόν, βρήκε τον Ιωακείμ στις επάλξεις.

Η ολοκλήρωση της απεικόνισης με ανάγλυφο τρόπο της οσημέραι δυσμενέστερης συγκυρίας που βίωνε ο Ελληνισμός, και ιδιαίτερα η Θράκη, όσο έφθινε ο ΙΘ΄ και πλησίαζε ο Κ’ αιώνας, επιτρέπει στη συνέχεια την αναλυτικότερη παρουσίαση της πολυσχιδούς δράσης που ανέπτυξε ο Ιωακείμ Σγουρός, κατά κύριο λόγο στη μητρόπολη Ξάνθης.

Στη μητρόπολη Νικόπολης & Πρέβεζας παρέμεινε μόλις για ένα χρόνο (1890-1891), καθώς η ανάληψη των καθηκόντων του συνέπεσε με τη δημιουργία του προνομιακού Ζητήματος και το επακολουθήσαν κλείσιμο των ναών και των σχολείων, σύμ­φω­να με διαταγή της Υψηλής Πύλης και κατά παράβαση των εθνικών ελληνικών κανονισμών. Ο Ιωακείμ φέρεται να αντέδρασε έντονα στην παραβίαση των δικαιωμάτων της ελληνικής κοινότητας και να ύψωσε το ανάστημά του μπροστά στον Οθωμανό διοικητή, ρίχνοντας κατά πρόσωπο το τακρίριο, την έγγραφη διαταγή για το άνοιγμα των εκκλησιών. Επρόκειτο για επίδειξη άκαιρου ζήλου σε περιστάσεις δεινές για την Εκκλησία και το έθνος, η οποία όμως δικαιολογούνταν από την απειρία και το νεαρό της ηλικίας του ιεράρχη.

Την 1^η Αυγούστου 1891 ο Ιωακείμ Σγουρός εκλέχθηκε μητροπολίτης Ξάνθης <και Καβάλας>. Η ιδιαίτερη προσοχή που δίδεται στη θητεία του Ιωακείμ στην εν λόγω μητρόπολη δικαιολογείται από δύο σημαντικές παραμέτρους: α) ότι αφορά τα 19 από τα 22 χρόνια συνολικής διάρκειας της αρχιερατικής καριέρας του και β) ότι περιλαμβάνει πλούσιο όσο και πολύπλευρο έργο εθνικού, θρησκευτικού, κοινω­νι­κού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Αρχή γίνεται με το Εθνικό και θρη­σκευ­τικό έργο του, και πιο συγκεκριμένα με την Οργάνωση της Δημογεροντίας και των Μονών. Έχοντας, κοντά στ’ άλλα, και την ικανότητα να επιλέγει άριστους κληρικούς για την επάνδρωση της μητρόπολής του αλλά και λαϊκούς για τη στελέχωση των κοινοτικών φορέων (δημογεροντία, εφορία των σχολών, μικτό εκκλησιαστικό δικαστήριο κ.α.), των οποίων δικαιωματικά κατείχε την προεδρία, συσπείρωσε κοντά του τις υγιείς δυνάμεις του τόπου.  

Συνδυάζοντας τη δική του οργανωτικότητα και τη φιλοπονία των συνεργατών του, αγωνίστηκε για την αναμόρφωση της δημόσιας-κοινοτικής διοίκησης, αρχής γενομένης από τον πολυσήμαντο θεσμό της δημογεροντίας. Ανέδειξε την αναγκαιότητα ανέγερσης μητροπολιτικού μεγάρου καθώς: α) η αξιοπρεπής στέγαση των γραφείων της μητρόπολης αλλά και της οικίας του μητροπολίτη ήταν απαραίτητη προκειμένου να αναστηλωθεί το κύρος του χριστιανικού Ελληνισμού έναντι της εχθρικής οθωμανικής διοίκησης και των ύπουλων σχεδίων της βουλγάρικης εξαρχικής Εκκλησίας και β) υπήρχε τότε η δυνατότητα για την εκτέλεση ενός τέτοιου μεγαλόπνοου έργου, δεδομένου ότι η ποιμαντορία του Ιωακείμ στην Ξάνθη συνέπεσε με την οικονομική ακμή της πόλης (με τα φημι­σμένα, ήδη από τον προηγούμενο αιώνα, καπνά της να αποτελούν την αιχμή του δόρατος). Προκειμένου να επιτύχει την ανέγερση του περικαλλούς οικήματος που κοσμεί μέχρι σήμερα την παλιά πόλη της Ξάνθης, όχι μόνο κινητοποίησε τη δημογεροντία προς κάθε κατεύθυνση για την εξεύρεση χρημάτων αλλά και ξεπέρασε, με επιμονή και διπλωματική ευστροφία, τα αδικαιολόγητα προσκόμματα που έθεταν οι οθωμανικές αρχές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον επέδειξε ο Ιωακείμ για τη συντήρηση και εύρυθμη λειτουρ­γία των ιστορικών ιερών μονών της πόλης. Τη μονή Πα­μ­με­γίστων Ταξιαρχών βρήκε κατεστραμμένη (πλην του καθολικού και των κελιών μπροστά από αυτό), πιθανότατα εξαιτίας των μεγάλων σεισμών του 1829. Η προσπάθειά του να ανοικοδομήσει την κατεστραμμένη ανατολική πτέρυγα της μονής (τους ξενώνες), παρόλο που προσέκρουσε στην κωλυσιεργία των Οθωμανών, ολοκληρώθηκε κρυφά και μέσα σε μια νύχτα χάρη στο δυναμισμό και την επιμονή του ιεράρχη αλλά και την προσωπική εργασία των Ξανθιωτών.

Τη μονή Παναγίας Καλαμούς βρήκε να έχει απολέσει την παλαιότερη αίγλη της, ούσα επίσης χτυπημένη από τους σεισμούς της 30^ης Μαρτίου και 23^ης Απριλίου 1829. Εκεί, μεταξύ των άλλων, κατασκεύασε και ξενώνα για τις θερινές διακοπές των Ξανθιωτών και τη συνακόλουθη εξεύρεση πόρων. Επί των ημερών του ανεγέρθηκαν οι ναοί Αγίου Δημητρίου Κιμμερίων (1904) και Δώδεκα Αποστόλων (1907) καθώς και αρκετά παρεκκλήσια εντός και εκτός της πόλης.

Στη συνέχεια γίνεται λόγος για τον αντιβουλγαρικό αγώνα του Ιωακείμ. Οι βουλγάρικες κινή­σεις στην Ξάνθη, όπως και στην υπόλοιπη Θράκη, στόχευαν -τουλάχιστον στην αρχή- στην ίδρυση σχολείου και εκκλησίας, αλλά σχεδόν πάντα αντιμετώπιζαν την άκαμπτη ελληνική αντίσταση. Ο Ιωακείμ βρήκε τις βουλγάρικες ενέργειες διείσδυσης σε πλήρη εξέλιξη αλλά και το λαό της Ξάνθης αποφασισμένο για αντίσταση. Ανέλαβε δράση την ώρα που η προπαγάνδα κορυφωνόταν και οι ορδές των κομι­τατζήδων τρομοκρατούσαν και κατέστρεφαν τα πάντα στο πέρασμά τους. Πέραν της υποδομής που βρήκε, συνέβαλε αποφασιστικά και ο ίδιος στον περιορισμό της βουλγάρικης προπαγανδιστικής διείσδυσης στην περιοχή. Κατά τη διάρκεια της αρχιερατείας του Ιωακείμ στην Ξάνθη, οι Βούλγαροι επιχείρησαν τουλάχιστον επτά φορές να ιδρύσουν κοινότητα στην πόλη, ισχυριζόμενοι ψευδώς ότι ικανός αριθμών συμπατριωτών τους κατοικούσε μόνιμα εκεί. Η απάντηση από πλευράς του μητροπολίτη και των κατοίκων ήταν κάθε φορά το ίδιο ηχηρή και αποτελεσματική.

Η εξέγερση του Ίλιντεν (1903) δεν πήρε στη Θράκη διαστάσεις αντίστοιχες με εκείνες που έλαβε στο μακεδονικό χώρο, αναζωπύρωσε όμως τη βουλγάρικη κίνηση στην περιοχή. Τα πράγ­­­ματα επιδεινώθηκαν ακόμη περισσότερο το 1904 με την υλοποίηση της οθωμανοβουλγαρικής προσέγγισης (8 Απριλίου 1904) που ανέστειλε κάθε πιεστικό μέτρο της Πύλης σε βάρος του βουλγάρικου στοιχείου και επέτρεψε τη δημιουργία χαώδους κατάστασης στο θρακικό χώρο. Στο Βιλαέτι Αδριανούπολης εγκαταστάθηκε πλήθος Βούλγαρων και ομάδες κομιτατζήδων δρούσαν, απειλώντας και εκβιάζοντας τις ελληνικές κοινότητες να προσχωρήσουν στην Εξαρχία.

Οι Ξανθιώτες οργάνωσαν άμεσα κίνημα αντίστασης στο οποίο πρωτοστατούσε ο μητροπολίτης Ιωακείμ. Στα τέλη του 1906 και τις αρχές του 1907, ο αγώνας μεταξύ Ελλήνων και Βούλγαρων έγινε ακόμη πιο σκληρός και αμείλικτος. Οι Ξανθιώτες δεν επαναπαύονταν, περιμένοντας τον ερχομό του υποπρόξενου (τη σύσταση Υποπροξενείου στην Ξάνθη ως πρώτη προτεραιότητα, είχε αναδείξει ο Ιωακείμ και είχε λάβει από την ελληνική κυβέρνηση σχετική υπόσχεση το 1904. Η υπόσχεση πραγματοποιήθηκε ένα χρόνο μετά {Νοέμβριος 1905}, η εγκατάσταση όμως του υποπρόξενου στην έδρα του και η ανάληψη δράσης έμελλε να βραδύνει, άγνωστο για ποιο λόγο, για ένα ακόμη έτος). Προχώρησαν με το ήδη υπάρχον κίνημα αντίστασης, με στυλοβάτες τη δημογεροντία της πόλης, το κέντρο εθνικής δράσης, το μουσικογυμναστικό σύλλογο Ορφέα και αρκετούς έγκριτους Ξανθιώτες.

Ο Ιωακείμ, ως επικεφαλής όλων των παραπάνω φορέων, πάλευε -ταυτόχρονα και με την ίδια επιτυχία- τόσο εναντίον του εξωτερικού εχθρού (τις ενέργειες της Εξαρχίας και του Κομιτάτου που ενισχύονταν από τους πρόξενους της Αγγλίας και της Ρωσίας στην Αδριανούπολη) όσο και του εσωτερικού (τους περισσότερους από τους μητροπολίτες της Θράκης, οι οποίοι ζούσαν και δρούσαν με τρόπο εξαιρετικά επιβλαβή για τον εθνικό αγώνα, αναδεικνύοντας ως σοβαρή την παράλειψη επέκτασης και στη Θράκη της γενικής αντικατάστασης των μητροπολιτών που είχε εφαρμόσει με επιτυχία ο Ιωακείμ Γ΄ στη Μακεδονία, στις αρχές του Κ΄ αιώνα). Ο ζήλος και η ακαταπόνητη προσπάθεια του Ιωακείμ αποκτούσαν ακόμη μεγαλύτερη αξία λαμβανόμενου υπόψη του γεγονότος ότι η υγεία του ανδρός είχε προ πολλού σοβαρά διαταραχθεί.

 Με τη συνεργασία, επιβεβλημένη έστω και αργοπορημένη, την ηθική και υλική συμπαράσταση του ελληνικού κράτους, του μακεδονικού Κομιτάτου της Αθήνας και των προξενικών αρχών των γειτονικών περιοχών, ο αγώνας τέθηκε σε νέα βάση. Σε ακόμη πιο γερά θεμέλια μπήκε ο Αγώνας με την αποστολή Ελλήνων αξιωματικών και ικανών υπαλλήλων του Υπουργείου Εξωτερικών στα ελληνικά προξενεία της Θράκης.

Το κίνημα των Νεότουρκων (1908) τερμάτισε τον ένοπλο Μακεδονικό-Θρακικό Αγώνα με την αμνήστευση των Χριστιανών ανταρτών και τις «προοδευτικές» εξαγγελίες για ισονομία και ισοπολιτεία όλων των εθνικών μειονοτήτων της Αυτοκρατορίας. Το κλίμα ευφορίας, που πήγε να δημιουργηθεί, διαψεύσθηκε γρήγορα με την εκ νέου έλευση σχισματικού ιερέα στην Ξάνθη καθώς και με τη γενικότερη επαναδραστηριοποίηση της αντάρτικης δράσης του βουλγάρικου Κομιτάτου στη Θράκη.

Αξιομνημόνευτο είναι και το Κοινωνικό - Εκπαιδευτικό Έργο του Ιωακείμ Σγου­ρού στην Ξάνθη. Σε μια εποχή που βαθύ σκοτάδι κάλυπτε τις πόλεις της Θράκης, η Ξάνθη πρωτοπορούσε στα γράμματα, τις τέχνες και στον αθλητισμό. Τα φημι­σμένα, ήδη από τον προηγούμενο αιώνα, καπνά της (πιρσιστάν: bir secen: πρώτη διαλογή), που με τη μεγάλη τους ζήτηση είχαν συντελέσει στο να συρρεύσει πλήθος Μακεδόνων και Ηπειρωτών στην πόλη, αποτελούσαν την αιχμή του δόρατος της οικονομικής και πολιτιστικής της ανάπτυξης.

Με τη βοήθεια των κληροδοτημάτων των αναρίθμητων ευεργετών, την οργανωτική και διαχειριστική συνεισφορά της σχολικής εφορίας και τη δική του προνοητικότητα και επιμονή, κατάφερε ο Ιωακείμ να προωθήσει την εύρυθμη λειτουργία των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων όλων των βαθμίδων. Τα αποτελέσματα μιας τόσο συντονισμένης και συστηματικής προσπάθειας δεν άργησαν να φανούν: τα 4 σχολεία με τους 15 διδασκάλους και τους 639 μαθητές το 1886 είχαν γίνει 15 σχολεία με 28 διδασκάλους και 1307 μαθητές το 1896. Παράλληλα με την εκπαίδευση, δεν παρέλειπε να θεραπεύει και τις άλλες ανάγκες της κοινότητας, για ιατρική φροντίδα και περίθαλψη, πολιτιστική καλλιέργεια και φιλανθρωπία.

Η παρουσίαση της πολύπλευρης αρχειρατικής δράσης του Ιωακείμ στη μητρόπολη Ξάνθης δε μπορεί παρά να συμπεριλάβει και την επαρχία Καβάλας, καθώς αυτή αποτελούσε τμήμα της μητρόπολης Ξάνθης και υπαγόταν στην πνευματική μέριμνα του Ιωακείμ, καθόλη τη διάρκεια της εκεί αρχιερατείας του. Το γεγονός ότι ο Ιωακείμ απουσίαζε για μεγάλα διαστήματα από τη μητρόπολή του, υπηρετώντας τρεις απόλυτα επιτυχημένες συνοδικές θητείες στην Κωνσταντινούπολη (α΄ 1897-1899, β΄ 1902-1904, γ΄ 1908-1910), συνιστούσε πρόβλημα περισσότερο για τη Ξάνθη και λιγότερο για την Καβάλα, όπου τον αντικαθιστούσε ο εκεί αρχιερατικός επίτροπός του.

Ο πιο ονομαστός από όσους διακόνησαν αυτή τη θέση, κατά τη διάρκεια των δεκαεννέα χρόνων παραμονής του Ιωακείμ σε αυτή τη μητρόπολη, ήταν ο Σπυρίδων Βλάχος. Ο Σπυρίδων αποτελούσε προσωπική επιλογή του Ιωακείμ και η εξαετής  συνεργασία τους (1900-1906) ήταν αρμονική και προσοδοφόρα. Ο Ιωακείμ στήριξε στον επίτροπό του ακόμη και όταν εκείνος ήρθε σε ρήξη με τον πρόξενο και τους Έλληνες κάτοικους της Καβάλας. Μια απροσδόκητη, όμως, ενέργεια του Σπυρίδωνα ανέτρεψε άρδην το υφιστάμενο σκηνικό. Ο Σπυρίδων αποφάσισε να μεταβεί στην Αθήνα (για τους ολυμπιακούς αγώνες) δίχως την άδεια του μητροπολίτη του. Ο Ιωακείμ δεν επρόκειτο να του το συγχωρήσει ποτέ. Αποφάσισε την παύση του και επέμεινε με σκληρότητα στην εφαρμογή της απόφασής του, με ορατό κίνδυνο να ζημιώσει την περαιτέρω σταδιοδρομία του Σπυ­ρίδω­να. Αναντίλεκτα και οι δύο άνδρες συμπεριφέρθηκαν με τρόπο ασύμβατο με το λειτούργημα του ανώτερου κληρικού και έθεσαν ένα μελανό σημείο στην καριέρα τους.

Αναφορικά με το έργο που απέδωσε η αρχιερατεία του Ιωακείμ στην Καβάλα, αξιοσημείωτο ήταν το γεγονός πως εκεί πραγματοποίησε ένα έργο που δεν κατάφερε αντίστοιχα να ολοκληρώσει ποτέ στην Ξάνθη. Επρόκειτο για τη σύνταξη και λειτουργία Κανονισμού της ορθόδοξης κοινότητας της πόλης, σύμφωνα με όσα προέβλεπαν οι Γενικοί Κανονισμοί (1858-1860) του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στις 27/6/1899. Μάλιστα, αυτό δε συνέβη άπαξ στην Καβάλα, κατά τη διάρκεια της παρουσίας του Ιωακείμ στο συγκεκριμένο μητροπολιτικό θρόνο, αλλά δις.

Η επιτυχημένη διαποίμανση της μητρόπολης Ξάνθης από τον Ιωακείμ για δεκαεννέα συναπτά έτη (1891-1910) προφανώς αποτέλεσε και το κύριο λόγο για την μετάθεσή του στον περίβλεπτο θρόνο της Θεσσαλονίκης, στις 25 Νοεμβρίου 1910. Αν και η αρχιερατεία του εκεί διήρκεσε μόνο δύο χρόνια, απέδωσε έργο μεγάλο και σπουδαίο. Όπως και στην Ξάνθη, φρόντισε άμεσα να ανεγείρει μητροπολιτικό μέγαρο και να συμβάλλει στην αποπεράτωση του ναού του Αγίου Δημητρίου, πολιούχου της πόλης. Αύξησε τους μισθούς των δάσκαλων και των καθηγητών, ίδρυσε Διδασκαλείο για την επιμόρφωση των δάσκαλων όλης της Μακεδονίας, καθώς και το διδασκαλικό Σύνδεσμο της Μακεδονίας. Ως πρόεδρος της Επαρχιακής Συνόδου Θεσσαλονίκης, συγκάλεσε σε συνεδρίαση το σπουδαίο αυτό θεσμό διοίκησης, προκειμένου να συζητήσει μαζί με τους επισκόπους των γειτονικών επαρχιών μέτρα για την αντιμετώπιση του κλίματος τρομοκρατίας που επικρατούσε τότε στην ευρύτερη περιοχή. Φρόντισε για την οικονομική ενίσχυση των ιδρυμάτων που καλούνταν να περιθάλψουν τα θύματα της τρομοκρατίας και αναμόρφωσε το νοσοκομείο της πόλης καθιστώντας το εφάμιλλο των ευρωπαϊκών.

Ο Ιωακείμ αντιπροσώπευσε την ελληνική κοινότητα απέναντι στις άλλες εθνικοτήτες και απέναντι στον κυρίαρχο με όλη τη σοβαρότητα και αξιοπρέπεια του αξιώματός του. Φρόντισε για την αναθεώρηση του κοινοτικού Κανονισμού και διεύρυνε τις σχέσεις μεταξύ του ελληνικού στοιχείου και των κοινοτήτων των Ισραηλιτών και των Αρμένιων. Κατάφερε να έχει άριστες σχέσεις με τους Τούρκους δίχως όμως, να υποχωρεί στις αξιώσεις τους, και συνεργαζόμενος την ίδια στιγμή μυστικά με τις προξενικές αρχές.

Την Παρασκευή 11 Μαΐου 1912, και ενώ παρέμενε κλινήρης αναρρώνοντας από μια ελαφρά ασθένεια, προσβλήθηκε από συγκοπή της καρ­διάς, εξαιτίας της στηθάγχης από την οποία υπέφερε, και κοιμήθηκε σε ηλικία μόλις 48 ετών. Ο θάνατός του ήρθε, λίγους μήνες πριν την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, γεμίζοντας με θλίψη όχι μόνο τους Θεσσαλονικείς αλλά και το ποίμνιο της μητρόπολης Ξάνθης. Η μεγαλοπρεπής κηδεία του έγινε την Κυριακή της Πεντηκοστής, 13 Μαΐου 1912, ημέρα των γενεθλίων του. Την παρακολούθησε όλος ο λαός της Θεσσαλονίκης και των περιχώρων, η ισραηλιτική και αρμένικη κοινότητα, οι Τούρκοι επίσημοι καθώς και οι περισσότεροι πρόξενοι των ξένων χωρών.

Η σιωπή της βιβλιογραφίας αναφορικά με το πρόσωπο και το έργο του Ιωακείμ εξηγείται αβίαστα από το γεγονός της χρονικής σύμπτωσης της πολυσχιδούς και αξιομνημόνευτης αρχιερατικής του δράσης με δράση αντίστοιχης ή και μεγαλύτερης επικαιρότητας από πλευράς πολλών ικανών αρχιερέων που βρέθηκαν στο επίκεντρο του Μακεδονικού Αγώνα, στο τιμόνι παλαιών και σπουδαίων μητροπόλεων της Ανατολής ή και σε αυτόν ακόμη τον οικουμενικό θρόνο.

Η εν λόγω σιωπή δεν αναιρεί το γεγονός πως αγωνίστηκε τον καλό αγώνα και καταξιώθηκε στη συνείδηση οικείων και εναντίων από όποιο μετερίζι κι αν υπηρέτησε την Εκκλησία και την πατρίδα. Στα 48 μόλις χρόνια ζωής που του χάρισε ο Θεός, ο Ιωακείμ Σγουρός κατάφερε τόσα πολλά. Ακόμη και οι ολιγάριθμες περιπτώσεις ατυχών επιλογών ή διατάραξης των σχέσεών του με συνεργάτες του, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως μη συνάδουσες με το σχήμα και το ήθος του συγκεκριμένου κληρικού, πήγαζαν περισσότερο από τη ζέση και την αγωνία του Ιωακείμ να προωθήσει τα συμφέροντα της Εκκλησίας (το αισθητήριο του ποιμνίου -που στην ορθοδοξία διαχρονικά υιοθετεί και δικαιώνει ή απορρίπτει και ματαιώνει πρόσωπα- συμπεριφορές και πράγματα, έχει αποφανθεί και σε αυτή την περίπτωση) και του γένους και λιγότερο από τυχόν αρνητικά στοιχεία του χαρακτήρα του, τα οποία εξάλλου ήταν απόλυτα φυσιολογικό να υπάρχουν.

Επιλεγμένη Βιβλιογραφία

Πηγές

Αθήνα, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη ― Αρχείο Αθανασίου Σουλιώτη-Νικολαΐδη,

Αθήνα, Υπουργείο Εξωτερικών ― Ιστορικά Αρχεία.

Θεσσαλονίκη, Ιερά Μητρόπολις Θεσσαλονίκης ― Αρχείο.

Κωνσταντινούπολη, Αρχειοφυλάκειον Οικουμενικού Πατριαρχείου ― Κώδικες Πατριαρχικής Αλληλογραφίας.

Ξάνθη, Ιερά Μητρόπολις Ξάνθης ― Αρχείο.

Βοηθήματα

Α. Α. Αγγελόπουλος,  Ο κόσμος της Ορθοδοξίας στα Βαλκάνια σήμερα, τόμος Β΄- Η ετεροδιδασκαλία του Φυλετισμού κατά τα «Έγγραφα Πατριαρχικά και Συνοδικά περί του Βουλγαρικού Ζητήματος 1852-1873, Εν Κωνσταντινουπόλει 1908», ΙΕΘΠ, Θεσσαλονίκη 1995.

Κ. Ι. Αμαντος, Τα γράμματα εις την Χίον κατά την Τουρκοκρατίαν, 1566-1822 (Σχολεία και Λόγιοι), Πειραιεύς 1946 (Ν. Καραβίας).

Ι. Μ. Ανδρεαδης (Αρχιμανδρίτης), Ιστορία της εν Χίω Ορθοδόξου Εκκλησίας, Μέρος Α΄, Αθήνησιν 1940 (Πυρσός).

Ι. Μ. Ανδρεαδης (Αρχιμανδρίτης),  Ιστορία τής εν Χίω Ορθοδόξου Εκκλησίας, Μέρος Γ΄, Αθήνα 1996 (Αφοί Γ. Βλάσση).

Κ. Α. Βακαλόπουλος, Ιστορία του Βορείου Ελληνισμού - Θράκη, Θεσσαλονίκη 1990 (Αφοί Κυριακίδη).

Δελικανησ, Καβάλα : Κ. Δελικανησ, Εξα­ρχία Καβάλας, ΕΑ, 26/13 (1906), 168.

Γερομιχαλός, Σγουρός: Α. Γ. Γερομιχαλός, Ιωακείμ Σγουρός – Μητροπολίτης Ξάνθης και αι αποφάσεις τής Δημογεροντίας, Θεσσαλονίκη 1968.

Γεωργαντζής, Ξάνθη : Π. Α. Γεωργαντζής, Συμβολή εις την ιστορίαν της Ξάνθης, Ξάνθη 1976.

Γεωργαντζής, Αρχεία : Π. Α. Γεωργαντζής, Προξενικά Αρχεία Θράκης, τ.  Α΄-Β΄-Γ΄-Δ΄, Ξάνθη 1998, 1999, 2000, 2001(ΣΓΤΔΞ).

Κ. Ι. Χιονης, Ιστορία της Καβάλας, Καβάλα 1968.

Χρυ­σο­στο­μοσ Χ^ηΣταυρου (Αρχιεπίσκοπος Αθηνών), «Η βουλ­γαρική Εκκλησία κατά τούς νέους χρόνους», ΜΕΕ 7, 672-683.

Σ. Ε. Ιωαννιδης, Βαρταλαμίδι, τ. Α΄- Β΄, - Με κείμενα για τον πολιτισμό της Ξάνθης, Ξάνθη 1994 (Εδξ).

Α. Ε. Καραθανασης, «Ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄, Η Αθήνα και το Φανάρι - Περίοδος Εθνικών Περιπετειών», ΣΔΧΜ, σ. 161-173.

Α. Ε. Καραθανασης, Περί την Θράκην, Θεσσαλονίκη 1996 (Αφοί Κυριακίδη).

Χ. Δ. Καρδαράς, Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και ο αλύτρωτος Ελληνισμός της Μακεδονίας, Θράκης και Ηπείρου. Μετά το Συνέδριο του Βερολίνου (1878), Αθήνα 1996 (Επικαιρότητα).

Χ. Δ. Καρδαράς, Ιωακείμ Γ΄- Χαρ. Τρικούπης, η αντιπαράθεση (από την ανέκδοτη αλληλογραφία τού Οικουμενικού Πατριάρχη (1878-1884), Αθήνα 1998 (Τροχαλία).

Ι. Μ. Μπάκιρτζης, Σελίδες από την Ιστορία της Θράκης και της Ξάνθης 19^ος αιώνας, Ξάνθη 2000 (Σπξ).

Μπελιά, Αλυτρωτική Πολιτική : Ε. Δ. Μπελιά, Εκπαίδευση και αλυτρωτική πολιτική, η περίπτωση της Θράκης (18­56-1912), Θεσσαλονίκη 1995 (Ιμχα {262}).

Νανάκης, Ιωακείμ Γ΄ : Ανδρεασ Νανάκης, (Αρχιμανδρίτης, νυν μητροπολίτης Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου), Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιωακείμ ο Γ΄, Εκκλησία, Γένος, Ελληνισμός, Κατερίνη 1993 (Τέρτιος).

Παπαστάθης, Κανονισμοί : Χ. Κ. Παπαστάθης, Οι κανονισμοί των ορθόδοξων ελληνικών κοινοτήτων του οθωμανικού κράτους και της διασποράς, τ. Α΄, Θεσσαλονίκη 1984 (Αφοί Κυριακίδη).

Σταυριδης, Χάλκη : Β. Θ. Σταυριδης, Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, Θεσσαλονίκη 1988 (Αφοί Κυριακίδη).

Βραχυγραφίες

ΕΑ …….……...... Εκκλησιαστική Αλήθεια Κωσταντινουπόλεως, 1880-1923, Φω­το­τυπική Επανέκδοσις, τ. A΄- ΜΖ΄, Θεσσαλονίκη 1985-1992 (Πα­τριαρχικό Ιδρυμα Μελετών).

ΕΔΞ …………….. Εκδοση Δήμου Ξάνθης.

ΙΕΘΠ …………… Ιδρυμα Εθνικου και Θρησκευτικου Προβληματισμου.

ΙΜΧΑ …………… Ιδρυμα Μελετων Χερσονησου Αιμου.

ΜΕΕ ………….. ..  Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Αθήνα 1926 κ. εξ. (Π. Δρανδάκης)

ΣΔΧΜ .………… Συμπόσιο, Δημητρια ΚΖ΄, Χριστιανικη Μακεδονια, Ο από θεσσαλονίκης Οικουμενικός Πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄ Ο Μεγαλοπρεπής (23-24 Οκτωβρίου 1994), Θεσσαλονίκη 1994 (Κεντρο Ιστοριας Δημου Θεσσαλονίκης {16} ).

ΣΓΤΔΞ .………… Στέγη Γραμ­μάτων και Τεχνών Δήμου Ξάνθης.

ΣΠΞ .…………… Σύλλογος Ποντίων Ξάνθης.