Γνωρίζω τους συμπολίτες μου: «Μουσουλμάνοι της Κομοτηνής»

Αντ. Χατζόπουλος
Γνωρίζω τους συμπολίτες μου: «Μουσουλμάνοι της Κομοτηνής»

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ

• Αναφορά στην ύπαρξη    μουσουλμανικών πληθυσμών  στη  Θράκη εδώ και αιώνες
• Η  ειρηνική συμβίωση  επί αιώνες-η κοινή πατρίδα.
• Η νομοθεσία - η προστασία – η ισότητα.

2.ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ:

• Από το '91, με την ιδρυτική διακήρυξη της τότε ΔAΣE (Διάσκεψη για την Aσφάλεια και τη Συνεργασία στην Eυρώπη) οι εθνικές μειονότητες αυτοπροσδιορίζονται και αναγνωρίζονται αυτομάτως από τις χώρες στις οποίες ανήκουν. Tη διακήρυξη έχει υπογράψει και η Eλλάδα.

·         H Eλλάδα υπέγραψε τη συμφωνία - πλαίσιο του Συμβουλίου της Eυρώπης για την προστασία των εθνικών μειονοτήτων. H συμφωνία προβλέπει αρχές τις οποίες πρέπει να σέβεται η χώρα-μέλος και σύστημα ελέγχου από επιτροπή υπουργών για την εφαρμογή τους.

Μερικές από τις αρχές:

α. Η  ενθάρρυνση συμμετοχής στην οικονομική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή.

β. Η προώθηση της συμμετοχής στο δημόσιο βίο.

Υ. Η διαφύλαξη  της ταυτότητας των εθνικών μειονοτήτων.

Δίνουμε στους μαθητές να καταλάβουν όλα  τα παραπάνω και ότι αυτά τα υλοποιούμε και  μέσα  από ΣΔΕ με την ίδρυσή τους  και τη φοίτηση όλων, αλλά  και μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία 

3.  ΒΑΣΙΚΟΙ-ΓΕΝΙΚΟΙ  ΣΤΟΧΟΙ

• Η  γνωριμία  με μία   άλλη   θρησκευτική  πολιτισμική  και γλωσσική  παράδοση  που  ζει και δημιουργεί  δίπλα μας, που δραστηριοποιείται  σ΄ όλους τους  τομείς της κοινωνικής ζωής του τόπου.  
• Η γνώση της διαφορετικότητας, εκτός από τον παιδαγωγικό και μορφωτικό της σκοπό, συμβάλλει ουσιαστικά και αποφασιστικά στην άρση των  αντιλήψεων εκείνων που αποκλείουν  και περιθωριοποιούν αυτούς που δεν ανήκουν στη «δική τους» πολιτισμική  παράδοση. Η δημιουργική επεξεργασία  του θέματος προετοιμάζει τους  πολίτες του αύριο, που θα ανέχονται και θα αποδέχονται όλους τους συνανθρώπους τους. 
• Η προαγωγή και αποδοχή των μειονοτικών γλωσσών και των λαών άλλων πολιτισμικών επιρροών είναι βασικός παράγοντας αποδοχής ενός κοινού ευρωπαϊκού πολιτισμού μέσα από τον σεβασμό της ετερότητας. Αυτός είναι και ο κύριος άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφονται οι στόχοι αυτού του σχεδίου εργασίας.

4.ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

• Όλοι οι  μαθητές-τριες γνωρίζουν ένα λαό με άλλο πολιτισμό, με άλλη γλώσσα και με άλλες παραδόσεις. Οι ανήκοντες στην  διαφορετική πολιτισμική παράδοση αποκτούν  αυτοπεποίθηση και αυτογνωσία. Αισθάνονται και ζουν την αναγνώρηση.
• Μαθαίνουν όλοι την ιστορία  της άλλης παράδοσης  μέσα από βιώματα που θα τους προσφέρει η ενασχόληση με το θέμα αυτό που στηρίζεται  στην ουσιαστική δραστηριοποίηση   των ιδίων. 
• Μέσα από την έρευνα ανακαλύπτουν και διδάσκονται.
• Εξοικειώνονται με ένα άλλο γλωσσικό, πολιτισμικό και θρησκευτικό περιβάλλον. Συσχετίζουν την πολυγλωσσία  με την πολυπολιτισμικότητα.
• Αποδέχονται το διαφορετικό πολιτισμό, τη διαφορετική γλώσσα και κουλτούρα, τη διαφορετική θρησκευτική παράδοση. Καταρρίπτουν τα στερεότυπα.
• Η ουσιαστική γνώση και γνωριμία  των παραδόσεων των άλλων  αποτρέπει  την ανάπτυξη του θρησκευτικού φανατισμού που είναι πολλές φορές «πρόδρομος» φανατικών κοινωνικών συμπεριφορών.
• Διερευνούν  οι ίδιοι την παράδοση αυτή, παρατηρούν, μαθαίνουν, ανακαλύπτουν τις δεξιότητές τους και διδάσκονται μέσα από τη βιωματική γνώση.
• Δεν είναι παθητικοί δέκτες της γνώσης, εμπλέκονται ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία. Εισέρχονται εν μέρει στον επιστημονικό τρόπο εργασίας, καταγραφής και ταξινόμησης του υλικού.
•  Ευαισθητοποιούνται επάνω σε ζητήματα μεταναστών, προσφύγων, παλιννοστούντων, μειονοτήτων  μέσα από την ίδια την πραγματικότητα
• Δίδεται ευκαιρία σε μαθητές με γλωσσικές και άλλες μαθησιακές δυσκολίες να αναπτύξουν καινοτόμο και μη «συμβατική» για τα δεδομένα του σχολείου δράση  και έτσι να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή τους. 
• Επιτυγχάνεται η  κοινωνικοποίηση των μαθητών μέσα από την  εργασία με άλλους μαθητές, διδάσκεται στην πράξη η αξία της ομαδικής εργασίας και της συνεργασίας.
• Αξιοποιείται η βιωματική εμπειρία ως ουσιαστικός τρόπος  μάθησης. 

5.ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 

α. Θρησκείες

·         Νηστεία: μουσουλμανική-ορθόδοξη. Ομοιότητες  θρησκευτικών προσευχών και εθίμων. (Η μετάνοια, το κουρμπάνι, η πίτα της νηστείας, οι θρησκευτικές συνάξεις, η μουσική).Η ενδυμασία των κληρικών.

·         Παρουσίαση του λευκώματος  που εκδόθηκε στην  Ξάνθη με τα τεμένη της  περιοχής και σε συνεργασία Μητρόπολης-Μουφτείας. Θρησκευτικοί συμβολισμοί στις  λατρευτικές συνάξεις. Μνημονεύεται ο Ιησούς και η Παναγία δεκάδες φορές στο Κοράνιο.  Μάλιστα ο Χριστός ονομάζεται πάντα Προφήτης, όπως ακριβώς και ο Μωάμεθ. Μνημονεύονται και οι Έλληνες: Ένα ολόκληρο κεφάλαιο (sure) φέρει την ονομασία Rum  Έλληνες.

Περιβάλλον(φυσικό-δομημένο)

• Φωτογραφίες παραδοσιακής αρχιτεκτονικής (σπίτια-ιεροί χώροι)
• Γέφυρες- έργα μεταβυζαντινής και οθωμανικής αρχιτεκτονικής
• Οικισμοί με αναλλοίωτη παραδοσιακή αρχιτεκτονική

Ήθη έθιμα-παραδόσεις

·         Παρατήρηση-καταγραφή επαγγελματικών ενασχολήσεων   και αξιολόγηση της συμβολής των μουσουλμάνων συμπατριωτών μας στην τοπική οικονομία.

·         Έρευνα ηθών - εθίμων, γαστρονομία.

·         Μουσική παράδοση. Συλλογή  ηχητικών ντοκουμέντων-Συμμετοχή σε μουσική εκδήλωση

·         Συνεντεύξεις από υπερήλικες 

·         Επίσκεψη σε γάμο- Μικτοί γάμοι

·         Οι αξίες-οι αρχές της μειονότητας

·         Η οικογενειακή ζωή.

Γλώσσα-παιδεία 

·         Πληροφορίες για την τουρκική γλώσσα και τη θέση της στην Ελλάδα: Σε ποια Πανεπιστήμια και σχολεία διδάσκεται;    Έρευνα για τις μεταφράσεις   Ελλήνων  συγγραφέων στα τουρκικά και αντίστροφα. Παρουσίαση βιβλίων από τη τον  φιλόλογο, ανάγνωση αποσπασμάτων.

·         Ο τοπικός τύπος, ο δίγλωσσος τύπος. Τα ονόματα και οι  αλληλεπιδράσεις στις δύο γλώσσες. Ο Ελοχίμ-Αλλάχ, Αβραάμ-Ibrahim, ο Ιωνάς Yunus, ο «Μουρατίδης» ο  Σμαϊλης. Το ανοιχτήρι –Anahtar, η αυλή-Avlu, ο εργάτης-Irgat, εσείς-siz  και   το zor -ζόρι, rezil -ρεζίλι   και naz-νάζι.

·         Επίσκεψη σε μειονοτικά εκπαιδευτήρια. Συνομιλίες-συνεντεύξεις με μαθητές και με εκπαιδευτικούς. Καταγραφή-αξιολόγηση-παρουσίαση  διδακτικών βιβλίων.

6.ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

• Η  μέθοδος  εργασίας  είναι ομαδική, πρωτοβουλιακή, συνεργατική   και   διαθεματική.
• Η  ομαδική εργασία είναι απαραίτητη για την επιτυχία του σχεδίου εργασίας. Θα πρέπει οπωσδήποτε να αξιοποιούνται όλοι οι μαθητές-τριες.  
• Οι μαθητές αναπτύσσουν πρωτοβουλίες στην αναζήτηση, ταξινόμηση και επεξεργασία των πληροφοριών, συμμετέχουν οι ίδιοι στη μαθησιακή διαδικασία και έτσι η γνώση δεν είναι αποσπασματική. Το θέμα που επιλέχθηκε έχει σχέση με την καθημερινή ζωή και έτσι οι μαθητές και το σχολείο αποκτούν ενεργή σύνδεση με το πολιτιστικό και κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ζουν.
• Η συνεργασία εκπαιδευτικών διαφορετικών επιστημονικών κλάδων είναι απαραίτητη για την επιτυχή έκβαση της εργασίας. Οι καθηγητές είναι καθοδηγητές-συντονιστές της προσπάθειας των μαθητών.
• Οι καθηγητές ευαισθητοποιούν τους μαθητές με την ιδέα της αναγκαιότητας της  συμβίωσης με άλλους πολιτισμούς της  σύγχρονης  κοινωνίας. Επισημαίνουν ότι  η γνώση του «άλλου», του διαφορετικού, του ανήκοντος σε άλλο πολιτισμικό κύκλο αποκλείει τα αρνητικά στερεότυπα από τη ζωή μας. 
• Οι μαθητές σχηματίζουν ομάδες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους. Ο διδάσκων-ουσα διερευνούν τα ενδιαφέροντά τους και τους κατατάσσουν με τη σύμφωνη γνώμη τους σε ομάδες. Ο εντοπισμός και ο συνδυασμός των ενδιαφερόντων των μαθητών αναφορικά με την ένταξή τους στην ομάδα είναι έργο των καθηγητών που θα αναλάβουν το θέμα, αλλά και όλων των άλλων που θα συνεργασθούν.
• Κάθε ομάδα αναλαμβάνει με τη βοήθεια του διδάσκοντα μία διαθεματική δραστηριότητα, αλλά  φυσικά δεν αποκλείεται και η δημιουργία ομάδας που η ίδια θα αποκτήσει διαθεματικά ενδιαφέροντα κατά την πορεία της εργασίας. Έτσι η ομάδα  με ιστορικά ενδιαφέροντα θα αναζητήσει υλικό (βιβλιογραφία-ιντερνετ) με τη βοήθεια του διδάσκοντα, θα πάρει συνεντεύξεις  από τουρκόφωνους  με θέμα την τοπική ιστορία. Η ομάδα με αρχιτεκτονικά και εικαστικά ενδιαφέροντα θα φωτογραφήσει παλιά σπίτια με την παραδοσιακή μεταβυζαντινή, οθωμανικήκαι θρακιώτικη  αρχιτεκτονική. Οι μαθητές με μουσικά ενδιαφέρονται θα φέρουν ηχητικά ντοκουμέντα από  εορτές ή από συναυλίες, παρτιτούρες και  θα παρουσιάσουν παραδοσιακά μουσικά όργανα. Μία ομάδα μπορεί να παρουσιάσει την  πνευματική ζωή, τα επαγγέλματα, την οικονομική ζωή, κ.ά.  

Συμπεράσματα

1.Με αυτό τον τρόπο εργασίας όλοι οι μαθητές  αισθάνονται χρήσιμοι και δημιουργικοί  κατά την εκπαιδευτική διαδικασία και εφαρμόζουν στην πράξη την διαθεματικότητα και την διεπιστημονικότητα. 

2.Αίρονται οι τυχόν προκαταλήψεις για τον διαφορετικό. Έρχονται ο ένας πλησίον του άλλου.

3.Η αντικειμενική γνώση  των άλλων –μιλούν οι ίδιοι για τους εαυτούς των-καταργεί τις διαχωριστικές γραμμές.  

4 Επιτυγχάνεται η υλοποίηση σκοπών του  ΣΔΕ, που είναι  η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού-η επένδυση στην εκπαίδευση,  η καλλιέργεια δεξιοτήτων  και η διαθεματικότητα-διεπιστημονικότητα στη διδασκαλία.

Βιβλιογραφία για διδάσκοντες

Αγραλιώτης, Κ. (2001). Γλωσσική Ετερότητα στην Ελλάδα. Βλάχικα, Πρακτικά Διημερίδας, Κέντρο Ερευνών  Μειονοτικών Ομάδων.

Ε., & Μητακίδου, Σ. Εκπαιδευτικοί μιλούν σε εκπαιδευτικούς για τις εμπειρίες τους. Εκπαίδευση γλωσσικών μειονοτήτων, Θεσ/νίκη  

Βακαλιός, Θ. (1997). Το πρόβλημα της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης στη Δυτική Θράκη. Αθήνα: Gutenberg.
Μαργαρίτης Γιώργος, Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες, Αθήνα 2005.
Γαβριηλίδου-Μανώλογλου, Ε. (2003). Μουσουλμάνοι μαθητές στο Γυμνάσιο Ιάσμου. Προβλήματα – Αναζητήσεις. Στο Τρέσσου, Ε., & Μητακίδου,  Γεροβασιλείου, Κ. (2003). Γλωσσικές στάσεις των πομακόφωνων μαθητών της Θράκης. Στο Τρέσσου, Ε., & Μητακίδου, Σ. Εκπαιδευτικοί μιλούν σε εκπαιδευτικούς για τις εμπειρίες τους. Εκπαίδευση γλωσσικών μειονοτήτων. Θεσ/νίκη: Παρατηρητής.
Δέδε, Α. (2001). Πρακτικά Διημερίδας. Στο Κέντρο Ερευνών Μειονοτικών Ομάδων, Γλωσσική Ετερότητα στην Ελλάδα. Βλάχικα. Γλώσσες της μειονότητας της Δ. Θράκης. Σλαβικές Διάλεκτοι της Μακεδονίας. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
Δήμου, Π., Σ., & Μηλιαζήμ, Τζ. (2003). Οι δυσκολίες ενός εκπαιδευτικού στα μειονοτικά σχολεία της ορεινής Ξάνθης. Στο Τρέσσου, Ε., & Μητακίδου, Σ. Εκπαιδευτικοί μιλούν σε εκπαιδευτικούς για τις εμπειρίες τους. Εκπαίδευση γλωσσικών μειονοτήτων. Θεσ/νίκη: Παρατηρητής.
Ζεγκίνης, Ε., (1994). Οι μουσουλμάνοι αθίγγανοι της Θράκης, ΙΜΧΑ.    

 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

•  Γνωρίζω τους συμπολίτες μου: Αρμένιοι της Αλεξανδρούπολης.
•  Γνωρίζω τους συμπολίτες μου : Μουσουλμάνοι της Κομοτηνής.
•  Γνωρίζω  τους συμπολίτες μου : Εβραίοι της Θεσσαλονίκης.
•  Γνωρίζω τους συμπολίτες μου: Οι πρόσφυγες στην περιοχή μας.
•  Τι αναφέρει η ΑΓ για τους φυλακισμένους αδερφούς μας;

·         Το πολυπολιτισμικό Βυζάντιο μέσα από την ιστορία της Θράκης.

·         Βυζαντινά και Οθωμανικά κτίσματα της περιοχής μου.

·         Ιστορικές μορφές της Θράκης (όλων των θρησκειών).

·         Η Κομοτηνή: μία διαχρονική βυζαντινή πόλη με ανατολίτικο χρώμα:επαγγέλματα που χάνονται. -Σχοινάς-Βαρελοποιός.

·         Οι Αφρο-ελληνικές οικογένειες της περιοχής μας.

Αντώνιος Χατζόπουλος, 31.10. 2005