Η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού στη σχολική πράξη

δρ Αντώνιος Χατζόπουλος,  Η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού στη σχολική πράξη:μία διδακτική πρόταση για τα ΣΔΕ

Μεταξύ των στόχων  που έχουν καθιερωθεί  για τα  ΣΔΕ,  κυρίαρχη θέση κατέχουν η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και  η ενθάρρυνση στην κατάκτηση νέων γνώσεων.  Η αυτενέργεια, η ανάπτυξη και η αξιοποίηση της ίδιας της δυναμικής των εκπαιδευομένων κατά την διαδικασία είναι σημαντικότατοι παράγοντες που οδηγούν στη σωστή γνώση. Αυτό φυσικά δεν ισχύει μόνο για τα ΣΔΕ, αλλά για όλα τα σχολεία. Οι  τοπικές ιδιαιτερότητες  μίας περιοχής καθορίζουν και θα πρέπει  να αποτελούν  μέρος των  διδακτικών προτεραιοτήτων   ενός σχολείου ΣΔΕ., δίνοντας κατάλληλες  εκπαιδευτικές  προτάσεις.

Η λειτουργία  και μόνο των σχολείων δεύτερης ευκαιρίας είναι αφ’ εαυτής μία καταπολέμηση του αποκλεισμού: φοιτούν άνθρωποι που για διαφορετικούς  λόγους ο καθένας, δεν είχαν την ευκαιρία να μετέχουν στα αγαθά της γνώσης. Το βλέπουμε και στο παράδειγμα της Λάρισας, όπου το ΣΔΕ που λειτουργεί εντός των φυλακών, ενσωματώνει από τώρα έστω και εν μέρει τους φυλακισμένους συμπολίτες μας στην κοινωνία, και  ακόμη καλύτερα τους προετοιμάζει με τον καλύτερο τρόπο   για την κοινωνική ζωή. 

Στα ΣΔΕ εκπαιδεύονται  και συμπολίτες μας, όπως είναι οι Ρωμά, οι μουσουλμάνοι από τα μειονοτικά σχολεία, αλλά και μετανάστες  και  πρόσφυγες, Αρμένιοι, Κούρδοι, Πόντιοι κ.ά.  που σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες  έχουν υψηλή σχολική διαρροή.

Μέσα στη διδακτική πράξη, μέσα στην αίθουσα  μπορούμε να αναλάβουμε εκείνες τις διδακτικές πρωτοβουλίες που είναι απαραίτητες για τη γνωριμία του άλλου, του διαφορετικού, αυτού που κομίζει διαφορετικές εμπειρίες, αυτού που ανήκει σε διαφορετική πολιτισμική παράδοση, αυτού που έχει διαφορετική γλώσσα και θρησκεία, διαφορετικά ήθη και έθιμα από τα δικά μας. Είναι αυτός που ζει δίπλα μας από αιώνες ή εδώ και λίγα χρόνια, δεν έχει και τόση μεγάλη σημασία. Αυτός πρέπει να είναι και ο πλούτος στη εκπαίδευση: ο  απόλυτος συσχετισμός  των διαφορετικών παραδόσεων στην εκπαιδευτική  διαδικασία.

Στο ΣΔΕ  δεν θα  πρέπει επ’  ουδενί  να  γίνεται αυτό που συμβαίνει πολλές φορές  με τους αδύναμους μαθητές στο κανονικό σχολείο. Συνήθως-πολύ κακώς βέβαια-  δεν τους συσχετίζουμε με την ροή του μαθήματος και τους έχουμε στο περιθώριο. Ξέρετε  ποιο είναι το σχόλιο που εκφράζεται πολύ συχνά στην εκπαιδευτική πορεία ενός τμήματος στο Γυμνάσιο και που ακούγεται κατά κόρον στις παιδαγωγικές συνεδριάσεις των τριμήνων; «Το 1/3 των μαθητών συμμετέχει ανελλιπώς και όλοι οι  άλλοι είναι στον «κόσμο τους», αδιάφοροι ή είναι τουρίστες» ! Ίσως μας είναι γνωστό. Αρχίζουν οι υπαινιγμοί για τους δασκάλους που δε δίδαξαν   σωστά για τις ελλείψεις και για όσα δεν έγιναν. Ξεχνάμε ότι είμαστε εκεί για να  μορφώσουμε, να διδάξουμε, να αναδείξουμε και να καλλιεργήσουμε περαιτέρω  τις δεξιότητες που και αυτοί οι μαθητές έχουν,  να μεταφέρουμε την εκπαιδευτική διαδικασία και σ΄ αυτούς και να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητές τους. Αυτή άλλωστε είναι και η εργασία μας, το λειτούργημά μας.

Αφορμή γι’ αυτή την σημερινή εισήγηση στάθηκε  η εμπειρία μου από τη διδασκαλία θρησκευτικών επί  διετία στο Εσπερινό Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης και η αναζήτηση των κοινών σημείων  στα πλαίσια των Θρησκευτικών. Και αυτό γιατί μέσα στην τάξη υπήρχαν πολλοί πρόσφυγες, μετανάστες και μουσουλμάνοι.  Έψαχνα να βρω τα κοινά σημεία, των διαφορετικών πολιτισμών: υπήρχαν Αρμένιοι; νέοι πρόσφυγες; Μετέφερα το κέντρο της συζήτησης και του μαθήματος στους ίδιους. Στα Θρησκευτικά:  τόνιζα τις  απαρχές  του αρμενικού λαού, το ότι είναι οι πρώτοι, ο πρώτος λαός  που βαπτίστηκε, οι πρώτοι που έκτισαν την πρώτη εκκλησία, τα πολλά ελληνικά που έχουν στην λειτουργία τους, το πανάρχαιο και θαυμάσιο αλφάβητό τους, τον πλούτο της γλώσσας τους, τους   αυτοκράτορες του Βυζαντίου αρμενικής καταγωγής, την ανά τον κόσμο εμπορική  δεινότητα και τέλος τα δεινά που  υπέστη ο λαός αυτός. Αυτό γινόταν αφορμή να πουν και αυτοί τα όσα γνώριζαν γι’ αυτά τα θέματα, να μου φέρνουν βιβλία, να με ρωτούν πού έμαθα τις λίγες αρμενικές λέξεις. Και ο στόχος δεν αργεί να επιτευχθεί. Μάθαιναν όλοι νέα πράγματα, αλλά μάθαινα  και εγώ μαζί τους.  Πολλά παιδιά–μαθητές δεν γνώριζαν καν την ύπαρξη αρμενικής γλώσσας και κουλτούρας.

Σκοπός της διδακτικής μας πρότασης  είναι πάντα η αυτενέργεια και η αυτοσυνειδησία της ομάδας στην οποία απευθυνόμαστε και φυσικά  η συσχέτιση όλων στην εκπαιδευτή διαδικασία και στο αντικείμενο. Ακόμη στόχος  μας πρέπει να  είναι η άρση της απομόνωσης που τυχόν αισθάνονται οι μαθητές αυτοί μέσα στην τάξη,   η συμμετοχή τους  στην εκπαιδευτική διαδικασία με δική τους θέληση και με δική τους πρωτοβουλία. Αυτό θα οδηγήσει στην αυτοσυνειδησία και την αύξηση της αυτοπεποίθησής τους.  

 Συσχετίζουμε στη διδασκαλία πάντα  το σύνολο  της τάξης, όπως απαιτεί και η παιδαγωγική μας ιδιότητα, αλλά και ο κοινός νους.  Πέρα όμως από αυτά  είναι ουσιαστικό και πάντα επίκαιρο το θέμα της  αποδοχής από τους εκαπαιδευόμενους μιας  άλλης  θρησκευτικής, πολιτισμικής και γλωσσικής παράδοσης που  ζει και δημιουργεί  δίπλα μας, που δραστηριοποιείται στο εμπόριο, στις τέχνες  και στα γράμματα. Αυτό θα είναι και σημαντικό κέρδος από το ΣΔΕ.

Στα ΣΔΕ της Θράκης έχουμε  αρκετά μεγάλη αναλογία  μειονοτικών  ομάδων, αλλά και άλλων  ατόμων από άλλες χώρες Τα  στατιστικά στοιχεία από την  Περιφέρεια  Ανατολική  Μακεδονία Θράκης αναφορικά με την φοίτηση στα ΣΔΕ δείχνουν ότι πράγματι λειτουργούν συν τοις άλλοις και ως άτυπα διαπολιτισμικά σχολεία.

Στα Σχολεία Σαπών, Κομοτηνής και Αλεξανδρούπολης εκπαιδεύονται πολλοί μουσουλμάνοι συμπολίτες μας που στην πλειοψηφία τους είναι τουρκόφωνοι.
(Θα προστεθεί κείμενο)