Αντώνιος Χατζόπουλος, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (ΔΕ) ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (ΜτΘ)

Σύμφωνα με το «Διαθεματικό ενιαίο  πλαίσιο των προγραμμάτων σπουδών» (ΔΕΠΠΣ) διατηρείται ως έχει η δομή του ΜτΘ,   οι ώρες διδασκαλίας του  καθώς επίσης και η γνωστή κατανομή του περιεχομένου σπουδών  στις αντίστοιχες τάξεις των Γυμνασίων και Λυκείων.

Με το ΔΕΠΠΣ διατηρείται η αυτοτελής διδασκαλία του κάθε μαθήματος, καθιερώνεται όμως η διαθεματική προσέγγιση της ύλης με την οριζόντια διασύνδεση των Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών (ΑΠΣ)  του κάθε μαθήματος  με άλλα γνωστικά αντικείμενα. Με άλλα λόγια, στην πράξη, η γνώση που προσφέρει ένα συγκεκριμένο θέμα του βιβλίου, που περιλαμβάνεται στη διδακτέα ύλη, μπορεί να συνδεθεί με άλλα θέματα που αποτελούν αντικείμενο άλλων μαθημάτων, με άλλες δηλ. επιστήμες (διεπιστημονικότητα), αλλά και με την καθημερινή ζωή. Έτσι καθίσταται δυνατή και η  προσέλκυση   του ενδιαφέροντος των μαθητών για όλες τις διδακτικές ενότητες (ΔΕ).

Το βασικό περιεχόμενο της ύλης του κάθε μαθήματος αξιοποιείται στη διαθεματική προσέγγιση της γνώσης δίχως  να καταστρατηγείται  η   ενότητα της κάθε επιστήμης δηλ. του κάθε μαθήματος.

Η διαθεματικότητα θα υπάρχει στα νέα βιβλία των Θρησκευτικών του Γυμνασίου, τα οποία βρίσκονται στο στάδιο της ολοκλήρωσης.

Με τη μέθοδο αυτή της διαθεματικόητας καθίσταται δυνατή η ενεργητική απόκτηση της γνώσης που προσφέρει το διδακτικό βιβλίο με προσέγγιση αυτής από  πολλές οπτικές γωνίες. Έτσι αναδεικνύεται πολλές φορές και  η σχέση της με τη σημερινή  πραγματικότητα, όπως επίσης και η χρησιμότητα της κάθε επιστήμης που διδάσκεται στα σχολεία.

Στο πλαίσιο της διδασκαλίας του κάθε μαθήματος έτσι και στο ΜτΘ συσχετίζονται οι γνώσεις από διάφορες επιστήμες, επικαιροποιούνται όσα μαθαίνουν οι μαθητές από το βιβλίο και μεταφέρουν το τότε στο σήμερα.

Σ’  αυτή την κατεύθυνση κινείται  και η συγγραφή των νέων διδακτικών βιβλίων που θα έχουν μεταξύ άλλων και λογισμικό για το ΜτΘ. Θα  βοηθούν τους διδάσκοντες να προσφέρουν τη διδακτέα ύλη με  τρόπο σύγχρονο και συστηματικό.  Για πρώτη φορά θα υπάρχει και βιβλίο του καθηγητή. Η διαθεματική προσέγγιση που ήδη πολλοί διδάσκοντες  εφαρμόζουν,  είναι τώρα συστηματικά μέσα στη διδακτέα ύλη.

Το ΜτΘ φυσικά στο σύνολό του θα κινείται μέσα από την αυτοτέλειά του.  Η διαθεματική δραστηριότητα και τα σχέδια εργασιών βρίσκονται πάντα μέσα στο πλαίσιο της αυτοτέλειας του κάθε μαθήματος.

Το μάθημα των Θρησκευτικών πρέπει να παύσει να κινείται  μέσα στη στενή διδακτική λογική παράδοση-εξέταση. Με τη διαθεματικότητα  ανοίγουμε τους ορίζοντες των μαθητών. Αυτενεργούν, σκέπτονται και  ασκούν την κριτική τους ικανότητα. Κατανοούν καλύτερα την πίστη, βλέπουν την παρουσία του Χριστιανισμού στην ιστορία και στο σήμερα. Το ΜτΘ  δεν είναι μουσειακό είδος. Είναι  βίωμα, είναι αγάπη, είναι ελευθερία, είναι προσφορά, είναι θυσία. Μέσα από τα μαθήματα των Θρησκευτικών έχουμε την άριστη ευκαιρία να γεφυρώσουμε τις διαφορές των ανθρώπων, να εμπνεύσουμε το σεβασμό και την αγάπη  στην Ορθόδοξη παράδοσή μας, αλλά και το σεβασμό στις άλλες  ομολογίες και θρησκείες, να εξαλείψουμε το θρησκευτικό φανατισμό και το φυλετισμό, να αποδείξουμε στην πράξη  το ο Θεός αγάπη εστί.

Η διαθεματικότητα   δεν  είναι συγκρητισμός δεν είναι ανεξέλεγκτη  και ευκαιριακή προέκταση των εννοιών του μαθήματος. Είναι συνειδητή επιλογή προκειμένου οι μαθητές να γνωρίζουν ότι μιλάμε για συγκεκριμένα γεγονότα που οι προεκτάσεις τους (και θετικές και αρνητικές) φθάνουν μέχρι τη σημερινή εποχή: π.χ.η  κοινή πίστη Σλάβων-Ελλήνων, αλλά και άλλων λαών, σχίσμα Εκκλησιών-απουσία εκκλησιαστής κοινωνίας δύσης-ανατολής, θρησκευτικές έριδες- διαχριστιανικοί διάλογοι που διεξάγονται.

Οι διαθεματικές δραστηριότητες-ασκήσεις που αναφέρονται παρακάτω μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στο Λύκειο με κατάλληλη επεξεργασία και προσαρμογή στις ΔΕ.

α. Διαθεματική επεξεργασία διδακτικών ενοτήτων 

Στο βιβλίο της Α΄ Γυμνασίου διδάσκονται τα ιερά  κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης  που θεωρούνται ιερά και από άλλες μονοθεϊστικές θρησκείες.  Αυτό μπορεί να αποτελέσει και ουσιαστικό σημείο επαφής και προσέγγισης των μαθητών της τάξης που προέρχονται  από άλλο πολιτισμικό περιβάλλον.

 Η μετάφρασή της ΠΔ σχεδόν σε όλες της γλώσσες των ανθρώπων  και η διάδοση μέσω αυτής της πίστης στον ένα Θεό συνέβαλε στην πολιτισμική επικοινωνία των λαών.

Οι θεματικές ενότητες  του βιβλίου μα ς προκαλούν να σκεφτούμε και να προτείνουμε στους μαθητές να συγκρίνουν και να αξιολογήσουν  διάφορους πολιτισμούς που υπάρχουν σήμερα στα  μέρη που γράφτηκε η ΠΔ: Σύγκριση πολιτισμού των Εβραίων με τον πολιτισμό των αρχαίων Ελλήνων. Σύγκριση του πολιτισμού των Ελλήνων με τον πολιτισμό των αρχαίων Αιγυπτίων. Αυτοί οι πολιτισμοί φυσικά αναφέρονται και σε πολλές διδακτικές ενότητες του βιβλίου της Α΄ Γυμνασίου. Η αναγνώριση του πολιτισμικού επιπέδου των λαών της  εποχής, από τα γραπτά μνημεία, από τα έργα τέχνης, θρησκευτικά και μη, καθώς και από άλλα στοιχεία είναι κάτι που θα βοηθήσει τους μαθητές να κατανοήσουν καλύτερα την διάδοση του λόγου του Θεού στους λαούς αυτούς.

Διδάσκοντας τις ενότητες αυτονόητο είναι ότι αναφερόμαστε στα πανανθρώπινα ιδανικά που υπάρχουν μέσα στην ΠΔ και στην αποδοχή τους από όλους τους Χριστιανικούς λαούς, τους Εβραίους  και  τους Μουσουλμάνους. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνουμε και   στις προεικονίσεις που υπάρχουν και με τις οποίες διδάσκει η Εκκλησία μας την ΠΔ. (μπορεί να γίνει και πίνακας).

Στο βιβλίο της  Β΄ Γυμνασίου

Οι εργασίες που υπάρχουν στο βιβλίο είναι ήδη στο πνεύμα  της διαθεματικόητας και  ο ευαγγελικός λόγος που είναι διαχρονικός είναι το καλύτερο παράδειγμα διαθεματικόητας και προέκτασης του  λόγου του Θεού στο σύγχρονο άνθρωπο.

Στο βιβλίο της   Γ΄ Γυμνασίου 

Στη διδακτική ενότητα που αναφέρεται στους Αγίους Κύριλλο και Μεθόδιο (ΔΕ 33) παρουσιάζουμε  ως διαθεματική συζήτηση-εργασία την κληρονομιά του Κυρίλλου και Μεθοδίου στη σύγχρονη εποχή. Τονίζουμε  το γεγονός της κοινής θρησκευτικής και πολιτισμικής κληρονομιάς  που υπάρχει στην ιστορία των λαών της Ευρώπης. Στις νέες χώρες που από το   2004   είναι μέλη της  ΕΕ  συμπεριλαμβάνονται αρκετές  που έχουν άμεση σχέση με τον Κύριλλο και Μεθόδιο: η Τσεχική Δημοκρατία, η Πολωνία και η Σλοβακία. Θα ακολουθήσει η Βουλγαρία και η Ρουμανία. Στο γεωγραφικό χώρο των χωρών αυτών κήρυξαν οι ίδιοι οι άγιοι  το Χριστιανισμό. Δοξάζονται και υμνούνται ως εθνικοί Άγιοι. Στην Τσεχία για παράδειγμα η μέρα της μνήμης τους είναι εθνική γιορτή και αργία. Και στη Βουλγαρία που είναι προς ένταξη χώρα είναι εθνικοί Άγιοι. Το ίδιο και στην ΠΓΔΜ. Στην ενότητα αυτή  αναφερόμαστε στο γεγονός ότι γειτονικές με την Ελλάδα ορθόδοξες χώρες   τιμούν τους Αγίους και βιώνουν την ορθόδοξη  πίστη που αυτοί μετέδωσαν. Αναφέροντας τα παραπάνω και προτρέποντας τους μαθητές να ερευνήσουν τη  σημερινή κατάσταση των σλαβικών Εκκλησιών ενισχύουμε τη  συνείδηση της κοινής πίστης στον ένα Θεό, τις διορθόδοξες σχέσεις, την κοινή συνείδηση του ευρωπαίου πολίτη, αλλά και το πνεύμα συνεργασίας  των λαών που την αποτελούν. Τονίζουμε την ενωτική παρουσία του Χριστιανισμού στην Ευρώπη και τον αναφέρουμε και ως παράγοντα πολιτισμού. Ακόμη τονίζουμε μ’ αυτό τον τρόπο και το υπερφυλετικό μήνυμα του Χριστιανισμού.  Το νόημα της ΔΕ μ’ αυτό τον τρόπο αποκτά σύγχρονο περιεχόμενο.

Η ενωμένη Εκκλησία στον ευρωπαϊκό χώρο συνέβαλε ουσιαστικά στην ανάπτυξη και εδραίωση του πολιτισμού στη δύση και στην ανατολή. Το παράδειγμα της μιας και ενωμένης Εκκλησίας μέχρι το 1054 με πολιτισμικές προεκτάσεις σ’ όλους τους λαούς της τότε Ευρώπης, αλλά και οι αρνητικές επιπτώσεις των σχισμάτων και του θρησκευτικού μίσους στην Ευρώπη,  είναι θέματα που πρέπει να επεξηγούνται.  Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος με τον χριστιανικό πολιτισμό που έφεραν στους σλαβικούς λαούς αποτελούν  άριστα παραδείγματα προκειμένου να τονίσουμε την οικουμενικότητα του Χριστιανισμού. Η διαχριστιανική προέκταση των ενοτήτων μέσα από ιστορικά παραδείγματα βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν την αξία των κοινών ανθρωπιστικών και χριστιανικών παραδόσεων των λαών της Ευρώπης.  

Στις διδακτικές ενότητες για την ενωμένη Εκκλησία και  για το Σχίσμα των Εκκλησιών  μπορούμε να δώσουμε την εξής διαθεματική εργασία: Ο άγιος Ειρηναίος στη νότια Γαλλία. Ο Άγιος  Ειρηναίος (μεγάλος Άγιος της ενωμένης Εκκλησίας) πήγε από τη γενέτειρά του τη Σμύρνη στη νότια Γαλλία,  στην οποία οι  Έλληνες  Φωκαείς (γείτονες κάτοικοι της Σμύρνης) είχαν ιδρύσει  ως αποικία τους τη Μασσαλία ήδη από τον 6^ο αι. π.Χ. Αφού επεξηγήσουμε τα της ζωής και της δράσης του δίνουμε στους μαθητές την εξής εργασία:Υπάρχουν αρχαιότητες στη Μασσαλία σήμερα; Τι κάνει, πως  δραστηριοποιείται η ελληνική κοινότητα της Μασσαλίας σήμερα. (Διεπιστημονικότητα-επέκταση σε άλλα μαθήματα: Αρχαία Ιστορία, Αρχαιολογία, Γεωγραφία, Σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία).

β. Παραδείγματα διαθεματικών εργασιών Α΄+Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

·        Παρουσίαση της ΠΔ στην τάξη, ξενάγηση στα περιεχόμενά της

• Ποια είναι η ιστορία της περιοχής και  του λαού και της Παλαιστίνης; Πως διαμορφώνεται η  θρησκευτική ζωή στους χαλεπούς καιρούς που διέρχεται ο λαός αυτός; 
• Η πορεία της δημιουργίας του κόσμου και του ανθρώπου και  η εντυπωσιακή σειρά της αφήγησης της ΠΔ που συμπίπτει με την επιστήμη (τελευταίος ο άνθρωπος)  
•  Οι γλώσσες των ανθρώπων (διαίρεση στη Βαβέλ-ένωση στην Πεντηκοστή)
• Ο νομαδικός τρόπος ζωής των Εβραίων και ο παραλληλισμός του με τη ζωή άλλων νομαδικών λαών
• Οι πρώτες οργανωμένες κοινωνίες των Εβραίων στην ΠΔ ως  πρότυπο οργανωμένης κοινωνικής ζωής
• Η πανανθρώπινη σημασία του Δεκαλόγου
• Συζήτηση:ο μονοθεϊσμός  του εβραϊκού λαού, ο μονοθεϊστικές τάσεις των αρχαίων Ελλήνων  
• Συζήτηση:Η  επαλήθευση των προφητειών της ΠΔ στο πρόσωπο του Χρηστού. Οι ψευδοπροφήτες του σήμερα
• Η ειρήνη: ένα πανανθρώπινο όραμα
• Καταγραφή όλων των προεικονίσεων της ΠΔ σε μορφή πίνακα με την αντίστοιχη σημασία στην ΚΔ (π.χ. Εύα-νέα Εύα, διάβαση Ερυθράς-Πάσχα, Ισραήλ-νέος Ισραήλ, κ.ά.)
• Οι  εβραϊκές  ονομασίες  και οι θρησκευτικοί όροι   της ΠΔ : η υιοθέτηση τους  από άλλους λαούς: π.χ. Ελοχίμ-Αλλάχ, Αβραάμ-Ibrahim, Μιχαήλ, Αλληλούια, Εμμανουήλ, Ιωάννης κ.ά.
•   Οι παροιμιώδεις εκφράσεις  που έχουν τη ρίζα τους στην ΠΔ (π.χ. έγινε στήλη άλατος, αντί πινακίου φακής, κ.ά.)
• Η πανανθρώπινη σημασία του ιερού βιβλίου των Παροιμιών: ομοιότητες με ελληνικές παροιμίες, οι σήμερα εν χρήσει) 

Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

·        Υπάρχουν σήμερα Χριστιανοί στα μέρη από τα οποία  πρωτοξεκίνησε ο Απόστολος Παύλος; Ερευνήστε την κατάσταση των Χριστιανών στη Συρία (18% του  πληθυσμού). Ιστορία του ναού του Αγίου Παύλου στη Δαμασκό (στη θέση που είδε το όραμα), Μονές, κ.ά. Αναφορά και στο Πατριαρχείο Αντιόχειας που βρίσκεται στη Δαμασκό. (Ο διδάσκων-ουσα βοηθούν τους μαθητές.)Δίδεται δ/ση ιστοσελίδας  με αντικείμενο την Ταρσό της Κιλικίας (νότια Τουρκία), γενέτειρας του Απ. Παύλου (σώζεται μέρος της αρχαίας πόλης).  Προτρέπονται   οι μαθητές μέσω του διδάσκοντα  να σχεδιάσουν χάρτη (και  με βοήθεια υπολογιστή)  με όλες τις περιοδείες  του Απ.  Παύλου. 

·        Να ετοιμαστεί χάρτης με όλες τις πορείες του Αποστόλου Παύλου εντός της Ελλάδας. Απογραφή και των εκκλησιών ή παρεκκλησίων που  τιμώνται στο όνομα του  Αγίου Παύλου.

• Ο Άγιος Αθανάσιος ήταν από την Αίγυπτο. Οι Κόπτες οι (Χριστιανοί της  Αιγύπτου)   τον θεωρούν δικό τους, συμπατριώτη τους Άγιο. Το ίδιο ισχύει και για τον Μέγα Αντώνιο και τον Παχώμιο. Ο Μέγας Βασίλειος κατάγονταν  από την Καππαδοκία, που κάποτε είχε χιλιάδες Έλληνες Χριστιανούς (σημερινή  Τουρκία). Ο μοναχισμός γεννήθηκε στα μέρη της Αιγύπτου και της Παλαιστίνης - 20% των Παλαιστινίων είναι Χριστιανοί». Συλλέγουμε υλικό για τους Κόπτες της Αιγύπτου, για τα μοναστήρια τους, για τις ενορίες τους, για την πνευματική τους κίνηση. Πως διαβιούν με μία άλλη θρησκεία;
• Ερευνούμε  την ιστορία της Καππαδοκίας με αφορμή την ενότητα για το Μέγα Βασίλειο, τους χριστιανούς που ζούσαν εκεί και που εκδιώχθηκαν το 1922. Εξετάζουμε εικόνες από την περιοχή. Ποια είναι η κατάσταση σήμερα;Οι μαθητές μπορούν να εργαστούν  σε ομάδες. Μπορούν να πάρουν συνέντευξη από Καππαδόκες για να  καταλάβουν τη δύναμη της λαϊκής μνήμης. Υπάρχει πληθώρα εικόνων από την  Καππαδοκία του σήμερα. Από μονές, ασκητήρια της περιοχής.  
• Να συζητηθεί το γεγονός της πρώτης  κηρυγματικής δράσης των Αποστόλων στις Συναγωγές (απουσία χριστιανικών ναών, ελευθερία πρόσβασης στις συναγωγές) κ.ά.
• Η διάδοση του Χριστιανισμού  σχεδόν  σ’ όλα τα μήκη και πλάτη  γης δικαιώνει τη στάση του Αγίου Στεφάνου και των Αποστόλων  απέναντι στη εβραϊκή παράδοση;
• Έρευνα του αθόρυβου φιλανθρωπικού έργου της Εκκλησίας της Ελλάδος (επίσκεψη στην Αρχιεπισκοπή ή σε μία Μητρόπολη, ποσά που δίνονται κάθε μέρα σε ιδρύματα και σε φτωχούς).

• Συλλέξτε υλικό από το Γραφείο Αντιμετώπισης των αιρέσεων της Αρχιεπισκοπής Αθηνών ( διαδ.). Συζητήστε για  τις εξαρτήσεις που μπορούν να δημιουργήσουν οι αιρέσεις.

•  Το φιλανθρωπικό έργο της Εκκλησίας  της Αλβανίας σ όλους του ανθρώπους ανεξάρτητα από φυλή, γλώσσα και θρησκεία.
• Χριστιανικές φιλανθρωπικές οργανώσεις που δρουν στην Ελλάδα
• Ο  Άγιας Ιγνάτιος καταγόταν από τη Συρία. Ερευνήστε με τη βοήθεια, του καθηγητή του διαδικτύου σας και της βιβλιογραφίας την κατάσταση των Χριστιανών στη Συρία. Πλυθησμός-Μνημεία-Εκκλησιασιτκή ζωή. Εξετάστε την ιστορία του Βυζαντινού Ναού του Αγίου Παύλου της  Δαμασκού, όπου ο Απόστολος άκουσε το Χριστό να του μιλάει. Η εργασία αυτή μπορεί να ισχύει και για τη διδ. ενότητα σχετική με τον Απόστολο Παύλο.

• Η διαχρονικότητα της ελληνικής γλώσσας μέσα από το «Πιστεύω». Ελάχιστοι λαοί κατανοούν σήμερα τη γλώσσα  που χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί τους πριν από 1620 χρόνια!
• Στην ΕΕ στην οποία ζούμε υπάρχει απόλυτη θρησκευτική ελευθερία. Είναι μια  ανοιχτή κοινωνία  όπου συνυπάρχουν λαοί με διαφορετικές παραδόσεις. Η ελευθερία της πίστης είναι αυτονόητη. Υπάρχουν χώρες στον πλανήτη όπου δεν υπάρχει η ελευθερία της θρησκείας; 
• Θέματα για συζήτηση στην τάξη:η βία–ο ρατσισμός-η ανεξιθρησκία-ο θρησκευτικός φανατισμός. Η θέση της ορθόδοξης Εκκλησίας που καταδίκασε το ρατσισμό μέσω του Πατριαρχείου το 1878.
• Η ανοχή κάθε θρησκευτικής εκδήλωσης στη σημερινή κοινωνία.
• Τα ερείπια του Ναού της Αγίας Σοφίας στη Νίκαια (σημερινή Τουρκία) όπου έγινε η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος στην οποία γράφτηκαν τα έξι άρθρα του. Οι λειτουργίες που τελεί εκεί ο Οικουμενικός Πατριάρχης κάθε χρόνο. Η σημασία των ιερών χώρων για τους Ορθοδόξους, η σημασία  και ο σεβασμός όλων των χώρων λατρείας όλων των θρησκειών.

• Ερευνήστε την ιστορία του Παγκοσμίου  Συμβουλίου των Εκκλησιών. Γιατί δε συμπεριλαμβάνονται σ’ αυτό οι «αιρετικές» εκκλησίες;

• Αναφορά στις δυτικού τρόπου εικονογραφίες- εικόνες (π.χ. η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Τήνου είναι δυτικής τεχνοτροπίας)   που υπάρχουν στους ελληνικούς ναούς.
• Πριν από λίγα χρόνια ένα ποπ τραγούδι Ισπανών Μοναχών με γρηγοριανή μουσική  ήταν πρώτο στην Ευρώπη. Συζητήστε το φαινόμενο της ενασχόλησης των μοναχών της Εκκλησίας με τη μουσική (υπάρχει και στην Ελλάδα), πείτε τις σκέψεις σας.

• Συζητήστε στην τάξη: Γιατί σχεδόν όλα τα μεγαλόπρεπα έργα τέχνης της ανθρωπότητας  είναι θρησκευτικά μνημεία;
• Ερευνήστε την ιστορία  του Παρθενώνα με  έμφαση την χρονική περίοδο που χρησιμοποιήθηκε  και ως χριστιανικός ναός. Συζητήστε   την τάξη για τις επιδράσεις της  αρχαίας ελληνικής τεχνοτροπίας  στη βυζαντινή αρχιτεκτονική. 

• Υπάρχει σήμερα θρησκευτικός αποχρωματισμός στη δυτική βιομηχανική  κοινωνία; Υπάρχει θρησκευτικός αποχρωματισμός στην Ελλάδα;
• Στη δύση υπάρχει ένα κύμα στροφής προς τις θρησκείες της Ανατολής, αλλά και προς την Ορθόδοξη Εκκλησία. Συζητήστε τα αίτια του φαινομένου αυτού στην  τάξη.
• Ομάδα μαθητών να σχηματίσει κατάλογο των κυριοτέρων Αγίων που εορτάζονται στην ανατολική και στη δυτική Εκκλησία.

• Τα Μοναστήρια της Αυστρίας
• Ο μοναχισμός στο Ισλάμ ( Οι επιδράσεις που δέχθηκαν οι Σούφι  από τη χριστιανική μοναχική ζωή)
• Τα Μοναστήρια του Θιβέτ
• Ο αναχωρητισμός στους Εβραίους
• «Συνάντηση» Ορθοδόξων- Καθολικών στην ΕΕ
• Ορθόδοξες χώρες της Ε.Ε  -συνάντηση με τις ομόδοξες και ετερόδοξες Εκκλησίες.
• ¨Άλλες  ορθόδοξες Χώρες  εκτός ΕΕ
•  Η ζωή και η  δράση  όλων των ορθόδοξων Παροικιών της Ευρώπης  
• Αναφορά στη  σχέση ορθοδόξων-ετεροδόξων στην Ευρώπη,
• Αναφορά στους διάλογους μεταξύ των Χριστιανών και αλλοθρήσκων,
• Αναφορά στις ορθόδοξες  Ενορίες που δημιουργήθηκαν από πρώην ετερόδοξους (ενορία γαλλόφωνων Γενεύης, Ενορία Γάνδης του Βελγίου, κ.ά.). 
• Στις διδακτικές ενότητες στις οποίες αναφέρονται  ετερόδοξοι, αλλόθρησκοι,  μπορούμε να δώσουμε στους μαθητές τις εξής εργασίες: Οι Καθολικοί της Σύρου, Η εβραϊκή κοινότητα της Καβάλας, της Πρέβεζας.  Επίσκεψη σε καθολικό ναό,  καταγραφή των εντυπώσεων από επίσκεψη σε προτεσταντικό ναό  σε συνδυασμό με βιβλιογραφία, επίσκεψη σε τέμενος, συνομιλία ή ερωτηματολόγιο με ετεροδόξους, αλλόθρησκους.