Ορθόδοξη πίστη και διαφυλικές σχέσεις

   

ΚΩΣΤΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

ΘΕΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ 1^ΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΒΑΛΑΣ

Από το 1993-2002, στο 1ο Λύκειο Καβάλας και στα πλαίσια του Προγράμματος Αγωγής Υγείας, έγινε μια προσπάθεια να ενημερώσουμε τους μαθητές μας για διάφορα θέματα που απασχολούν κυρίως την εφηβεία. Η προσπάθεια αυτή στο τέλος επικεντρώθηκε σε θέματα που αφορούν τις               σχέσεις των δύο φύλων:επικοινωνία-μοναξιά, σεξουαλική-ερωτική ζωή καθώς και στα προβλήματα - ασθένειες που απορρέουν απ’ αυτή και στους τρόπους προφύλαξης.

 Καταθέτω περιληπτικά τις απόψεις μου και τα συμπεράσματα στα οποία  κατέληξα απ’ αυτή την πράγματι ενδιαφέρουσα εμπειρία.

Α. Σκοποί – στόχοι αυτής της προσπάθειας.

Η προσπάθεια επικεντρώθηκε συνολικά στις διαφυλικές σχέσεις και όχι μόνο στα περιορισμένα πλαίσια της σεξουαλικότητας. Και αυτό γιατί ο όρος σεξουαλικότητα δίνει έμφαση στο «από τη μέση και κάτω» του ανθρωπίνου σώματος ή ενδιαφέρεται μόνο για τα απρόσωπα, γενικά στοιχεία του ενός ή του άλλου φύλου, και είναι απλώς κάτι που ο άνθρωπος έχει από κοινού με όλο το ζωικό κόσμο. Ενώ με τον όρο διαφυλικές εννοούμε τις σχέσεις των δύο φύλων ως μοναδικών και ανεπανάληπτων προσώπων∙ και εδώ εμπεριέχονται τόσο η αγωγή της ερωτικής ορμής όσο και η ισοτιμία των δύο φύλων.

Μέσα από συζητήσεις με τους μαθητές τονίστηκε ότι η γενετήσια ορμή ή αλλιώς σεξουαλική ορμή, μαζί με την ορμή για συντήρηση, αποτελούν τις δύο κύριες βιολογικές ορμές. Κατά τον Μ. Αθανάσιο επιτρέπεται η χρήση της γενετήσιας ορμής αφού ο Θεός τη δημιούργησε, όμως αυτή δεν είναι απλώς μέσον απόλαυσης αλλά και μέσον διαιώνισης του ανθρώπινου γένους, καθώς και μέσον εκδήλωσης της ψυχής και του πνευματικού εκείνου δεσμού που ονομάζεται αγάπη.

Η σεξουαλικότητα δεν είναι απλά μια βιολογική λειτουργία. Αποτελεί μια σωματική δραστηριότητα με άμεσες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο  συναισθηματικό μας κόσμο. Η προσδοκία, η επιθυμία, η αναστάτωση,                        η αδιαφορία, η ευφορία, η τρυφερότητα, η γαλήνη, η οργή, η ταπείνωση και   η αποστροφή που μπορεί να νιώθει κανείς πριν ή μετά την ερωτική επαφή, αποτελούν το κέρδος που αντλείται ή το τίμημα που καταβάλλεται στον τρόπο προσέγγισης της σεξουαλικής δραστηριότητας.

 Η ικανοποιητική σεξουαλική δραστηριότητα προϋποθέτει βιολογική ωριμότητα (ολοκλήρωση σωματικής ανάπτυξης),συναισθηματική ισορροπία (αυτοεκτίμηση, επαρκή συναισθηματική ανεξαρτησία) και κοινωνική ανάπτυξη (σεβασμός της προσωπικότητας και των δικαιωμάτων των άλλων). Απαιτείται σίγουρα ένας σημαντικός βαθμός συναισθηματικής επένδυσης και αποδοχής της προσωπικότητας του συντρόφου.

Οι ερωτικές σχέσεις, όπως και όλες οι ανθρώπινες σχέσεις, δημιουργούνται, ωριμάζουν ή δεν ωριμάζουν, τροφοδοτούνται ή υπονομεύονται, εξελίσσονται ή διακόπτονται, ξεθωριάζουν ή πλουτίζονται, ανάλογα με το πόσο τις φροντίζουμε, με τον τρόπο που τις πλησιάζουμε και τις χρησιμοποιούμε. Ανάλογα με το τι πιστεύουμε για μας και πως βλέπουμε τον άλλο ή την άλλη : με διάθεση αποδοχής και κατανόησης ή με διάθεση επίκρισης. Ο καθένας ό,τι σπέρνει θερίζει· γενικά η κάθε απόλαυση αποτελεί μια κατάκτηση και όχι μια κατάσταση ή δεδομένο.

Σημαντικοί διάλογοι με τους μαθητές έγιναν γύρω από το ζήτημα της υπευθυνότητας και της συνυπευθυνότητας. Απαιτείται αίσθημα ευθύνης για όλα τα πράγματα. Και η ερωτική ζωή είναι ωριμότητα –γνώση -επικοινωνία.

Δεν πρέπει ο νέος να βιάζεται να ολοκληρώσει σεξουαλικά μια σχέση από απλή περιέργεια ή κοινή πίστη. Στόχος παραμένει η πολύ καλή σύνδεση ανάμεσα στο σώμα και στα συναισθήματα. Η ευθύνη απέναντι στην υγεία, το σώμα, τη ζωή, και την δική του και αυτού ή αυτής που έχει δίπλα του. Να μάθει ο νέος να αρνείται αν κάτι δεν το θέλει, να λέει όχι όταν δεν συμφωνεί. Να κρατάει κάτι για τον εαυτό του. Προσωπολατρείες και υποτέλειες δεν επιτρέπονται. Ο Χριστός είπε: «αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν» όχι πάνω από τον εαυτό σου.

Τονίστηκε επίσης, ο νέος να λέει ακόμη και το κρυφότερο προσωπικό του μυστικό σε κάποιον. Αν κάτι του συμβαίνει, είτε λιγότερο είτε περισσότερο σοβαρό, να απευθύνεται έγκαιρα σε έμπιστο ή ειδικό πρόσωπο. Οι μεγάλες πυρκαγιές συνήθως ξεκινάνε από μια σπίθα. Εδώ επισημάνθηκε και η μεγάλη σημασία του πνευματικού- εξομολόγου.

Τώρα συνάδελφοι, μπορεί να με ρωτήσετε: εφόσον σύμφωνα και με τον Μ.Αθανάσιο, και με όσα γνωρίζουμε από την πίστη μας, η ικανοποίηση της γενετήσιας ορμής επιτρέπεται μόνο με ισόβια μονογαμία (ούτε προ του γάμου, ούτε έξω από το γάμο) πως ισορρόπησα ανάμεσα στη Χριστιανική άποψη και στη σύγχρονη διαφορετική πραγματικότητα πάνω σ’αυτό το πολύπλοκο και πολύπλευρο ζήτημα; Η απάντηση είναι η εξής:

Ορθοδοξία σημαίνει μέτρο, ισορροπία. Έγινε αναφορά στη σημασία της εγκράτειας. Αυτή φυσικά εξαρτάται και από τη ιδιοσυγκρασία του κάθε ανθρώπου- θυμηθείτε τα λόγια του Κυρίου μας: « ου πάντες χωρούσι τον λόγον τούτον αλλ’ οις δέδοται……Ο δυνάμενος  χωρείν χωρείτω » ( Ματθ. 19, 11-12)-και από την ειδική χάρη που δίνει ο Θεός σε ορισμένους και σε διαφορετικό βαθμό στον καθένα. Οπωσδήποτε για να ενισχυθεί κάποιος στην εγκράτεια, απαιτείται ενεργητική συμμετοχή στη μυστηριακή και αγιαστική ζωή της εκκλησίας.

Κατά Ν. Μπερδιάγεφ ( Περί του προορισμού του ανθρώπου ) το πρόβλημα της σεξουαλικής και ερωτικής ηθικής είναι ένα από τα περιπλοκότερα και βαθύτερα, και από τα πιο μεταφυσικά προβλήματα. Τονίστηκε ότι η θεολογική βάση της σεξουαλικής αμαρτίας είναι η διάσπαση του σώματος από τη ψυχή . Επίσης η ορθοδοξία για κάθε πράξη προσέχει κυρίως την πρόθεση, τη διάθεση που την προκάλεσε και όχι τόσο το αποτέλεσμά της. Επιείκεια και κατανόηση στην ανθρώπινη αδυναμία είναι απαραίτητες από τον Χριστιανό. Ο Χριστός δεν είπε « ουαί υμίν αμαρτωλοί ». Κυρίως ο καθηγητής θεολόγος πρέπει να δει τον αμαρτήσαντα άπειρο νέο με ταπείνωση, επιείκεια, κατανόηση, σαν αμαρτωλός τον συναμαρτωλό.

Άλλωστε το σεξ για τη ζωή του αναγεννημένου Χριστιανού δεν είναι ούτε το μόνο, ούτε το πρώτο κριτήριο της ηθικότητας, γιατί προηγούνται η αγάπη, η ταπείνωση, η προσφορά. Ο Χρυσόστομος λόγου χάρη, με βάση τα λόγια του Χριστού « στο σπίτι του Πατέρα μου υπάρχουν πολλά μέρη για διαμονή » (Ιωάννη 14,2 ) λέει : « Ο Δεσπότης μας, χάραξε διάφορους τρόπους για τη σωτηρία των ανθρώπων. Δεν μπορείς με τον πρώτο γάμο ( γιατί πέθανε η γυναίκα σου ); Μπορείς με το δεύτερο γάμο. Δεν μπορείς με την αγνότητα; τότε να μπεις με την ελεημοσύνη. Αν δεν μπορείς και με την ελεημοσύνη, να μπεις με τη νηστεία. Δεν μπορείς μ’ αυτόν τον τρόπο; έλα μ’ εκείνον »( Χρυσ. Λ 1263 )

Γενικά πιστεύω πως και ο πιο «άγιος» δεν μπορεί να παρουσιάσει την προσωπική του περίπτωση σαν πρότυπο - μέτρο συμπεριφοράς για όλες τις παρόμοιες περιπτώσεις και μάλιστα για όλες τις εποχές. Αυτό δεν είναι σωστό γιατί αγνοεί τουλάχιστον τη διαφορά ιδιοσυγκρασίας. Έτσι,  η διάκριση δεν είναι μόνο αναγκαία, αλλά είναι και αρετή, που μας συγκρατεί από τις εγωιστικές μας εκδηλώσεις, γιατί και η τέλεια αγνότητα, χωρίς ταπείνωση δεν είναι ορθόδοξα αποδεκτή. « Κάλλιο με μέτρο να πίνεις κρασί, παρά να πίνεις νερό από υπεροψία »

Φυσικά το θέμα δεν είναι εύκολο, εφόσον η ορθοδοξία δεν είναι ούτε ηθικός τυπικισμός, ούτε νομικισμός.

Β. Συμπεράσματα – Προτάσεις

1.             Είναι γεγονός ότι μετά την πολυθρύλητη σεξουαλική επανάσταση περίμενα πως οι περισσότεροι τουλάχιστον νέοι να είναι σωστά ενημερωμένοι γύρω από θέματα που αφορούν τη ψυχοσωματική τους υγεία και ισορροπία. Όμως διαπίστωσα μεγάλη άγνοια και τρομερή παραπληροφόρηση. Και επειδή η άγνοια σκοτώνει γενικώς και ειδικώς, προτίμησα τη γνώση που είναι δύναμη.

2.            Μέσα από το διάλογο και τον προβληματισμό διαπιστώθηκε ότι μαθητές άρχισαν να επισκέπτονται γιατρούς και  άλλους ειδικούς για τα όποια προβλήματά τους. Δεν σας κρύβω, επίσης, ότι μέσα απ’ αυτή την προσπάθεια νέοι « περιθωριακοί » μου ζήτησαν για πρώτη φορά να τους φέρω σε επικοινωνία – επαφή με την εκκλησία και τον πνευματικό.

3.            Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι οι μεγαλύτερες απειλές για την υγεία μας είναι συνυφασμένες με την ανθρώπινη συμπεριφορά. Κανείς δεν είναι άτρωτος, κανείς δεν έχει το δικαίωμα να θεωρεί τον εαυτό του εξαίρεση στο κάθε πρόβλημα που ταλαιπωρεί τον άλλο. Έγινε πιστεύω κατανοητό ότι δεν υπάρχουν ομάδες υψηλού κινδύνου ( π.χ για το AIDS) αλλά υπάρχουν κυρίως συμπεριφορές υψηλού κινδύνου. Και αυτές οι συμπεριφορές σχετίζονται άμεσα με την έλλειψη πληροφόρησης, την ανευθυνότητα, την έλλειψη σεβασμού  και αγάπης προς τη ζωή, ως δώρο Θεού.

4.            Σε μια εποχή που τα πάντα σχεδόν πουλιούνται και όλα  αγοράζονται, σε μια κοινωνία που τείνει να κάνει ιδεολογία της το μηδενισμό και τα μηδενικά, αρκετοί μαθητές αντιλήφθηκαν ότι οι διαχρονικές-παραδοσιακές αξίες δεν είναι πλέον πολυτέλεια, αλλά, ίσως περισσότερο από ποτέ σήμερα, ανάγκη.

5.             Κατανοήθηκε περισσότερο η αξία του σχολείου, καθώς και ο ρόλος του δασκάλου όχι μόνο ως φορέα γνώσης αλλά και ως συμπαραστάτη συναμαρτωλού. Έγινε αντιληπτό πως αν δεν κατορθώσουμε να μιλάμε για σεβασμό στο ανθρώπινο πρόσωπο και να μη χρησιμοποιούμε τον άλλον ή την άλλη σαν αντικείμενο ηδονής και εκμετάλλευσης, η απλή και μόνο ενημέρωση ωφελεί κάπως, αλλά δεν αρκεί. Ψαύουμε το φλοιό, αλλά δε γευόμαστε τον καρπό.

6.            Και κάτι ακόμη: για τέτοια και τόσο σοβαρά ζητήματα πρέπει να ακούγονται όλες οι απόψεις, και του φυσικού και του βιολόγου και του θεολόγου και του φιλολόγου, μέσα από την ύλη που διδάσκει ο καθένας. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα από διάφορα μαθήματα με μια διακλαδική προσέγγιση. Η βοήθεια προς τον νέο μπορεί να δοθεί και μέσα από κείμενα με αισθητική αξία και μέσα από ένα κείμενο Αγ. Γραφής και μέσα από ένα κείμενο λογοτεχνίας. Οι διάφορες επιστημονικές ειδικότητες θα πρέπει να καταθέσουν η καθεμία τη δική της άποψη.