RELIGIOUS EDUCATION
IN MUSLIM WORLD AND TEACHING ISLAM IN SCHOOLS IN EUROPE
Organized by Center
for Values Education, Istanbul,Turkey 17,18
Kasım 2007.
Yunanistan’da Okullarda Din Eğitimi ve
İslam Öğretimi,
Dr. Antonios Chatzopoulos, Yunanistan Batı Makedonya Trakya bölgesi
Genel Eğitim Müdürlüğü,Orta Öğretim Müfettişleri Müdürü -Ioanna Arvaniti (M.ed),Thessaloniki,İlk Öğretim Müfettişi.
δρ Αντώνιος Χατζόπουλος-Ιωάννα Αρβανίτη (M.ed), Η θρησκευτική εκπαίδευση στα ελληνικά Σχολεία και η
διδασκαλία της Ισλαμικής Θρησκείας.
Bugünkü sosyal yaşamın hızla değiştiği
ve okul sınıflarının da çeşitli
dinlere mensup öğrencilerden oluştuğu bir gerçektir. Yunanistan’da son yıllarda
din öğretimiyle ilgili çalışmalar,
araştırmalar, din öğretimi ve yeni din eğitim kitaplarını etkileyen ve
dolayısıyla göz önüne alınan en önemli
faktörler arasında hoşgörülük, çok kültürlülük ve dinler arası diyalog olmuştur.
Bunlar hepimizin, din eğitimi
yetkililerinin ve din öğretimi ile ilgili devlet kuruluşların ve görevlilerin en çok benimsediği ve okullarda yayılması
gereken gerçekler olduğu ve büyük önem
taşıdığı ortaya çıkmıştır.
Bu gerçekler Avrupa Birliği’ne üye
olan Yunanistan için bugünkü
dini eğitim sistemimize, öğretim programlarına ve dinle ilgili okul kitaplarımıza da yansımaktadır.
Son yıllarda sarfedilen çabalar sayesinde yukarıdaki kavramlara yeni
pedagoji hedeflere ulaşılmaya çalışılmaktadır. Bu konudaki araştırmalar halen sürmektedir.
Hoşgörünün ve değişik anlayışın dinimiz Hıristiyanlıkta ve kutsal
kitap İncil’de ele alındığı ve ön plana
çıkarıldığı bir gerçektir. Ama bildiğimiz kadarıyla İslam dininde ve Kuran
Kerim’ de de ön plandadır. Bunu yeni
nesillere din eğitimi aracılığıyla iletebilirsek ve kendimiz örnek olursak,
dinler arası diyaloga ve insanların huzur ve barış içinde yaşamasına büyük bir katkıda bulunmuş olacağız.
Bugün, İslam dinine mensup kardeşlerimizin, dostlarımızın ve
meslekdaşlarımızın davetiyesi üzerine burada misafirperver Türkiye’de bulunmamız ve sizin huzurunda konuşmamız, bu
anlayışın sizce de kabul edildiğinin iyi bir ispatı olduğunu görüyoruz. Davetiniz için de tekrar candan
teşekkürlerimizi sunarız.
Aramızda, iki din arasında pek çok
birleştirici unsurlar vardır. Bunlar teolojiden kaynaklanır. Öte yandan bu
unsurlar yerel örf ve adetlerden ve halklarımızın birbirleriyle kaynaşmasından
ve yanyana yaşamasından bugüne dek gelenek olarak kalmışlardır. Nitekim, Hıristiyanlığın
en önemli peygamberlerinin ve kutsal kişilerin kardeş Müslümanlar için de aynı
zamanda dini değer taşıdıkları bir
gerçektir, (İsa Peygamber, Hz. Musa, Meryemana
gibi). Gerek ibadette, gerek dini örf ve adetlerde de sık sık (kurbanlar, dualarda tesbih kullanımı v.b ) ortak şeylere
rastlıyoruz.
Biz Ortodoks İlahiyatçılarını ve eğitimcilerini İslam dinini daha iyi
tanımamız için teşvik eden şeyler her iki dinin ortak değerleri ve İslam
diniyle yanyana yaşamamızdır. Bu değerler
her iki dini birleştiren ve araştırılması gereken değerlerdir. Öte yandan, yurdumuzda, Yunanistan’da, Hıristiyan’lardan
sonra en önemli din cemmati de bildiğiniz gibi Müslüman’lardır.
Kısaca değindiğimiz bu değerler ve yukarıda kısa bahsettiğimiz unsurlar göz önüne alındığında, dinler arası diyalogun,
bu temellere ve karşılıklı anlayışa dayanan bir din eğitiminin, ülkelerimiz ve İslam - Hıristiyan diyalogu için
büyük bir önem taşıdığını göstermektedir.
Bizlerin gelecekte daha büyük adımlar atacağımıza inanıyorum.
1.YUNAN DİN EĞİTİMİNİN KISA TARİHÇESİ HUKUKİ
DURUMU
Müfredatlar,
Dersin içeriği, Din öğretimi
Yunanistan’ da din eğitimi yıllardan beri ‘Din Dersi’ olarak adlandırılmaktadır. Bu
terim, İlk ve Orta öğretim için
geçerlidir. Yunan okullarında verilen din öğretimi dinsel eğitim veya din bilimi
özelliklerini taşımaz. Verilen din eğitimi Ortodoksluğun ve Hıristiyanlığın
hakiki değerlerini öğrencilere yansıtan ama aynı zamanda başka din akımlarına, başka düşüncelere sahip olan
öğrencilere saygı gösteren, onlarla diyaloga son derece önem veren bir derstir.
Yunan Devletinin kuruluşundan hemen sonra
1833 yılından bugüne kadar bütün
okullarda aralıksız olarak din öğretimi vardır. 1914 yılından itibaren Yunan
okullarında Ortodoks İlahiyat Fakülteleri mezunları din öğretimi
için Bakanlık tarafından atanmaktadırlar.
Din öğretiminin başlamasından bu yana her on,
on beş yılda bir yeni müfredatlar yazılır, yeni kitaplar çıkarılırdı. O
yıllarda da Yunan Kilise Yönetiminin ders müfredatlarında
etkisi oldukça ağırlık taşımış, yani kilisenin sözü geçerliydi. 1932 yılına
kadar da Atina Piskoposlar Meclisi’nin onayıyla din kitaplarının okullara girmesi ve okutulması
kararlaştırılırdı.
Ama zamanımızda din öğretimi, tamamıyla
Yunanistan Milli Eğitim ve Dinler
Bakanlığı’na bağlıdır. Bakanlığımızın Atina’daki Eğitim Enstitüsü ise ders
müfredatlarını ve kitaplarını onaylar,
onları yayımlar ve daha sonra da okullarda okutulan ders kitaplarını denetler. Günümüzde Yunan Ortodoks Kilisesi’nin
din eğitimindeki rolü bu konularda daha
çok tavsiye niteliği taşımaktadır, ama Bakanlığın almış olduğu yasal kararlar geçerli olup, önceden Kiliselerin
onayına sunulmazlar. Dolayısıyla günümüzde din öğretimi, Kilise veya diğer
dini kuruluşlara bağlı değildir.
Yunanistan’da Kilise
ve devlet işlerinin birbirlerinden ayrı olmaması bu dersin mecburi olmasını ve
bügüne dek bu mecburiyetin
uygulanmasına neden olmuştur. AB’ ye
üye olmamızan sonra ve her ne kadar vicdan özgürgüğü yasalarından
kaynaklanan maddeler yürürlüğe geçtiyse
de, bu dersten kayıtlarını
sildiren öğrenciler ülke çapında pek azdır. Yunanistan’da Ortodoks din öğretimi mecburi
olarak verilmekle beraber, İslam ve başka
dinlere bağlı olanlar için bu
derslerden ayrılmak imkanı
tanınmıştır.
2003 yılından beri geçerli olan yeni
din öğretimi müfredatları, Yunan
İlahiyat Fakülteleri’nin öğretim üyeleri ve Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı
Devlet Pedagoji Enstitüsü’nün beraber oluşturduğu bir kurul tarafından hazırlanmıştır. Bakanın onayına sunulduktan sonra geçerlidirler. 2003
yılından itibaren bu yeni öğretim programlarına göre yazılmış kitaplar
bastırılmış ve okullarda din eğitiminde okutulan tek kitaplardır. Bu kitapların
yazarları ‘ihale’ metoduyla kitapları yazmışlardır. Aynı zamanda din eğitiminde
ilk defa olarak bir de “dvd” oluşturulmuş ve kitaplarla beraber okullarda
kullanılmaktadır.
Okullarımızdaki din öğretiminin
ağırlığı Hıristiyanlık - Ortodoksluktur. Ama buna parallel olarak yeni müfredatlar ve yeni çıkan kitaplar Yunan geleneksel dininin, kültürünün ve kültürel mirasının korunması
konusunda hassasiyet gösterir. Bu müfredatlar, öğrencilerin Avrupa kimliğinin geliştirilmesi konusunda öğretmenlerin
gayret sarfetmelerini, diğer din ve kültürlerle iletişimi geliştirmek,
bütün insanların işbirliğini benimsemek ve din öğretiminde sosyal dimensiyonun da ele alınmasını öngörürler.
Bir yandan dini, milli ve etnik özellikleri
görüyoruz, bunlar sağlanmalı, ama öte yandan Avrupa kimliği, hoşgörü, başka dinlere
ve düşüncelere saygı da vardır. Tabii ki bunlar arasında hiçbir çelişki
yoktur. Bu istenen kavramların din eğitimi sürecinde bir arada bulunmaları, zannediyorum ki dinlerimiz için bir kazançtır.
Öbür dinlerle ve diğer kültürlerle diyalogun,
okul hayatının temel unsurlarından biri olduğuna da inanıyorum.
2. ΥUΝΑΝ OKULLARINDA DİN ÖĞRETİMİ
Yeni Yunan din öğretimi kitaplarına baktığımızda onların estetik ve içerik bakımından yüksek
seviyede olduklarını görüyoruz. Yeni din eğitim kitaplarında hassasiyetle yeni pedagojik gelişmelere yer verildi.
Öğrencilerin kendi girişimleriyle derslerini öğrenmede ve okulun eğitim dalları
arasındaki işbirliğinin geliştirilmesi
hakkında da da son derece mühim adımlar atıldı. İnsan hakları, bilgiye çeşitli
yöntemlerle ulaşma, becerilikliğin arttırılması, bilgisayarların öğretimde
kullanılaması, din eğitiminin hedefleri içindedir.
Derslerden kaynaklanan
bütün konular bir bütün olarak ele alınmalı ve öğrencilerin bunları öğrenmesi
kendilerinin pozitif öğrenme teknikleriyle bunları öğrenmeleri hedef olarak verilmiştir.
Eleştirel düşüncelerin de bu süreçte önem taşıdığını vurgulamak isterim. Bunların
yanı sıra öğrenciler farklılığı ve
işbirliğini daha iyi kabul edeceklerdir.
Kitaplar son
yıllarda önemli aşamalar kaydetmiş ve bugün modern standartlara ulaşmışlardır. Son
yıllarda okul din kitaplarında dersin içeriği büyük değişikliklere uğramıştır. Yazı
tarzı, ödevler, diğer din ve kültürlere yaklaşım, eskiye nazaran değişik ve
sağlam temellere oturtulmuştur. Söylediğimiz gibi, Ortodoksluk ön plandadır. İlk
öğretimin 3. sınıfından başlayarak 12. sınıfa kadar devamlı olarak haftada 2
saat din öğretimi vardır. Dinin tarihi ve tarihi boyutları, Tevrat, İsa’nın hayatı, İncil’den alıntılar, Hıristiyan
mezhepleri, kilise ayinleri, dünyadaki Ortodoks Kiliseleri, Katolik ve
Protestan Kiliseleri detaylı olarak
öğretilir. Bundan başka Hıristiyan Ortodoks ahlakı da Lise 3 sınıfında
öğretilir. Bütün bunlarla beraber eleştirel düşüncenin din öğretiminde de sistimatik olarak derslerde her zaman yeri
vardır.
Başka dinlere yaklaşım bakımından,
çoğulculuğu benimsemek ve diğer dinlerin özelliklerini ortaya çıkarmak
bakımından öğretim kitaplarında son derece önemli bilimsel ve eğitimsel
aşamalar da görülmektedir.
Her ülkenin eğitim sisteminde olduğu gibi Yunanistan’da da her dersin
amaçları mevcuttur. Bu amaçları incelersek, Hıristıyanlığın, Ortodoks dininin
ağırlıklı olduğunu söyleyebiliriz. Ancak yukarıda dediğimiz gibi Yunan ulusal din öğretimi, çağdaş bir
dini anlayışla diğer unsurlarla yanyana okullarda bulunabilmektedir.
Nitekim, üzerinde durmak istediğim bir amaç vardır.
‘Öğrenciler Hıristyanlığın, ırk, millet dil din
gözetmeksizin bütün insanları eşit olarak
almasını her zaman göz önünde tutmalıdırlar’
Yunan okullarında din öğretiminin içeriğinde
senelerden beri Hıristiyan dini
bildiğimiz gibi ön plandadır. Ama kitaplara yansıyan yukarıda
belirttiğimiz bu öğretim amacı çağdaş Yunan din eğitim felesefesinin ta kendisidir. Bu felsefe, sosyal yaşamın çok-kültürlü
olduğunu ve böylece çağdaş öğrencilerin dinler
arası diyalogları benimseyen ve diğer
insanları hoşgören şahsiyetler olarak toplum hayatına girmelerine önem vermektedirler. Dünyamızın ve sosyal
toplumların yapısı böyledir ve böyle
kalacaklardır. Çağdaş öğrenciler, insanlar arası ve dinler arası
diyalogun önemini ders sırasında ve öncelikle din eğitimi sırasında öğrenmelidirler.
Bu yeni öğretim felesefesine göre okullarda okutulan derslerin verdiği bilgiler
birbirlerine bağlı olup bir bütün olarak öğrencilere verilmelidirler. Yeni Yunan din öğretim kitapları da bu
ilkeye göre yazılmışlardır.
Bir örnek vermek yararlı olabilir: Ders ödevleri,
eskilerde olduğu gibi, ezberlemeye ve dersin yeniden öğrenci tarafından
verilmesine bağlı değidir. Tam tersine, din öğretiminde inisiyatif, öğretmenin
yardımıyla, öğrencilerin elindedir. Onlar istedikleri araştırmaları yapıp gruplar oluşturacak ve her ödevin konusunu objektif olarak her yandan, bir
toplam olarak inceleyecekledir. Böylece kendilerinin yapmış olduğu ödev onların
dersten kazancı olarak ortaya çıkacaktır. Dersler arası işbirliğini öngören bu
ödevler din öğretiminin yeni boyutlara geçtiğini en iyi bir şekilde ortaya
çıkarır.
3. YUNAN DİN EĞİTİMİNDE İSLAM
Bu konuda en başta söylemek
istediğim yeni din ders kitaplarımızda çok önemli adımların atıldığı ve geçen
yıllarla kıyaslama yapıldığında bu yeni kitapların başka dinlere saygılı olduklarıdır.
Tek Tanrılı dinlerden en çok İslam
dinine yer verildiğini de söylemek
gerçek dışı bir şey değildir.
Son yıllarda diğer dinlerin ve özellikle İslam
dininin doğru öğretilmesi doğrultusunda büyük adımlar atılmıştır. Bunu yeni okul kitaplarında da
görebiliriz. Toplam on adet kitapta (tarih ve din kitapları) İslam
dininden bahsedilir, İslam dünyası anlatılır ve Kuran’ı Kerim’den ve bazı
kaynaklardan bulunan alıntılarla İslam
dini genellikle objektiv aydınlatılır. Okul kitaplarında İslam anlayışına
ulaşmak için çeşitli sorular ve
öğrenciler için de ödevler mevcuttur.
Yunan Ders
kitaprarında İslam iki ders aracılığıyla öğretilir. Din öğretimi kitaplarından
ve Tarih kitaplarından. Kitaplardan
bazıları İlk ve Ortaöğretim Tarih ve din
öğretim kitaplarında İslam’a değinilir. Tarih kitaplarında bilgiler daha çok
İslam tarihi ve İslamlığın dünyaya yayılmasını ve o zamanki savaşlardan bahsederler. Din
öğretimi kitaplarında bulunan bilgiler ise
daha çok İslam dininin esasları üzerinde bir yaklaşımdır ve Kuran alıntıları üzerinde de dururlar.
Her derste olduğu gibi İslam dininin sözü geçtiği bölümlerde de
kitaplarımızda birçok kaynaklar da mevcuttur. Nitekim Lise 2.din öğretimi
kitabında Kuran-ı Kerim’den toplam 7 alıntı vardır.
Tarih kitaplarında bulunan bilgiler daha çok İslamlık öncesi
Arabistan’dan, İslam’lığın ortaya çıkmasını, Hicret’ten, cihadın o zamanki öneminden,
teokratik anlayışlarından ve Halifelik’ten bahsederler. Aynı zamanda İslam’ın
Kuzey Afrika’ya ve İspanya’ ya yayılışını ve o zamanki savaşların dini boyutlarını vurgularlar.
Bunlarla beraber, tarih kitaplarında
İslam kültürü ve uygarlığı üzerinde zengin bilgiler de mevcutturr.
Örnek, 8. İlköğretim Tarih kitabında İslam iki
bölümde yer alır. Birincisi Müslüman Arapların
yayılması; ikincisi de İslam
uygarlığıdır. İkinci bölümden kısa bir
metni sizlere iletmek istiyorum:
‘İslam uygarlığı ve İslam bilim adamları batı uygarlığına bilimsel alanda, Matematik
alanında Fizik ve Coğrafya alanında, Astronomi alanında, tıp alanında, icatlar ve
sanatlar alanında önemli katkıda bulunmuşlardır. Avrupa dillerinde henüz
yaşayan kelime ve değimler bunu en iyi şekilde kanıtlar’.
‘Aynı zamanda İslam
tüccarları, ticaret şirketleri kurarak çek ve kredi sistemininın Avrupa’ya girmesini
sağlamışlardır. Bunun yanı sıra yeni üretimlerle Avrupa’ya yeni ürünleri ilk
olarak tanıtmışlardır (Kağıt, Pamuk, Limon).
Kuşkusuz İslam dini ve uygarlığı iyi bir şekilde ve pozitif olarak kitaplara yansıtılmaktadır.
Yunan öğrencilerinin İslam üzerinde
almış olduğu bu bilgiler, onları doğru bir İslam anlayışına yönetecek ve önyargısız İslam kültürünün değerlerini
objektif olarak araştırmalarını önereceklerdir. Nitekim, İslam uygarlığının insalığa
pozitif mesajlar getirdiği de bir gerçektir.
Yunan Lise 1
tarih kitabından ‘İslam uygarlaştırır’ başlığı altında şu yorumlar yer alır:
‘İspanya’daki Müslümanlar
oradaki Hıristiyanlarla çatışma halinde bulunmalarına rağmen orada önemli
manevi eserler bırakmış ve Alhambra gibi ebedi eserler yaratmışlardır. Müslüman
Araplar orada Matematik, Fizik, mimarlık gibi sanatlarda büyük başarılara
ulaşmışlardır’.
Yunan okullarının
yeni din öğretim ders kitaplarında
İslam üzerinde ilk bilgiler İlk öğretim 6. sınıfta verilir. Bu sınıfta okutulan bir metinde sınıf arkadaşları olan Yusuf ve Leyla’dan söz
edilir. Kendilerine, öğretmenleri tarafından, dinleri hakkında diğer öğrencilere bilgi vermeleri rica edilir.
Bu iki öğrenci camiinin tüm kısımlarını, İstanbul’daki büyük camilerin
isimlerini, Cuma namazını, oruç günlerini, Kutsal Kitap Kuran ı Kerimi ve büyük
bayramları diğer öğrencilere detaylarıyla anlatırlar. Dersin en sonunda Kuran’ın
2. Süresi’nden (Bakara Süresi) bir alıntı
ve Kuran’ın ilk sayfasının resimleri de vardır. Bu şekilde yapılan bir
ders kuşkusuz sınıf toplumunun bir hoşgörü toplumu olduğunu en iyi bir şekilde
öğrencilere de öğretir.
İslam üzerinde en detaylı dersler Lise 2 din
öğretimi kitaplarındadır. Buradaki bilgiler iki derse ayırılmış ve geniş çapta bilgilere yer
verilmektedir.
Hz. Muhammed’in hayatından başlayıp Hicret’ten ve
Kuran’dan bahsedilir. Teolojik kavramlar anlatılır ve detaylı olarak İslam dininin beş
temelinden bahsedilir. Öte yandan Şii ve
Sünni mezhepleri ve özellikleri, İslam tasavuffu, İslam örf, adet ve
gelenekleri de anlatılır. İslam’ın dünyadaki yerine de geniş yer veren bu kitapta Kuran-ı
Kerim’den 6 alıntı ve Abu Bekir Al
Kalabadi’den de bir alıntı vardır. Kuran’ dan alınan parçalarda Allah’ın yüceliği, Hac’cın
değeri ve kadınların İslamdaki yeri ele
alınır.
Genel olarak şunu söyleyebiliriz. Yunan din kitapların
öğrencilere ilettiği İslam görüntüsü ufak istisnalar hariç pozitiftir[1].
Ümidimiz gelecek yıllarda İslam üzerinde yazılmış olan bu yorumların daha
detaylı olmaları ve bütün okul sınıflarında da geniş çapta öğretilmeleri ve
resimlerinin de yanımızda bulunan, yanımızda yaşayan Müslüman kardeşlerimizden
alınmalıdır. Ama genellikle İslamın daha çok kitaplarda yer alması her yönden
yararlıdır. Din öğretim kitaplarında İslam dinine daha geniş çapta yer verilmeli ve İslamın tanıtılması İlk öğretimin
ilk sınıflarından başlamalıdır. Ayrıca, gelecek
yıllarda ortak çalışmalarla, gerek Yunan din öğretimi kitaplarında gerek Türk
din öğretimi kitaplarında her iki dinin ortak değerlerinin sistematik olarak
bir arada bulunmaları şarttır. Bu faktörler dinler arası diyalogu ve öğrencilerin dünya
görüşünu de etkileyecektir.
4. YUNANİSTAN AZINLIK OKULLARINDA İSLAM
Batı Trakya’da yaşayan Müslüman azınlık genellikle Türkçe konuşan bir azınlıktır.
1930 yılından beri Batı
Trakya’da bilindiği Yunanistan ve
Türkiye arasındaki antlaşmalar ve protokoller
gereğince azınlık okulları vardır. Bütün bu okullarda okuyan Müslüman
öğrencilerin din eğitimine hakları vardır. Burada yaşayan Müslümanlar arasında
Alevi ve Bektaşi mezheplerine ait olanlar da vardır. Din
öğretimi Türkçe dilinde verilir ve
okutulan kitaplar da Türk dilindedir. Azınlık okullarında okutulan kitaplar Türkiye’ deki okullarda okutulan Din
Kültürü ve Ahlak Bilgisi kitaplarıdır.
Yunanistan-Türkiye arasındaki anlaşmalar ve protokoller gereğince ve iki ülkenin Milli Eğitim Bakanlıklarının onayından
sonra Batı Trakya’daki azınlık okullarında da din öğretiminde ders kitapları
olarak kullanılırlar. Bu kitaplarda
tıpkı Yunan din eğitimi kitaplarında olduğu gibi ulusal din (bizlerde
Hıristiyanlık, sizde İslam) ders kitapların temelini oluşturur.
Yunanistan’daki Azınlık okullarında ama aynı zamanda burada Türkiye’de de okutulan bu kitapların şimdi her bakımdan gayet iyi olduklarını şurada
sizlere kısaca sunmak istiyoruz.
Türkiye’de din öğretiminin ilk
olarak verildiği İlk öğretim 4. sınıfta ders kitabında öğrenciler İslam diniyle
ve aynı zamanda diğer tek Tanrılı
dinlerle tanışırlar, onların sembollerini öğrenirler. İlk öğretim 6. sınıfın
kitabında diğer insanların dinine saygılı olmak kardeşlik ve dostluğun ön plana çıkarılması ve
dinin diğer insanlarla kardeşçe yaşamamızı bizden istediği yazılır. İlk öğretim
7. sınıfta ise «İslam
dininin sevgi ve barış dini olduğu vurgulanır;
Bu kitapta çok çarpıcı bir resim vardır: Camii ve Kilise yanyana. Aynı zamanda Sumela manastırının da resimleri
vardır. Bunlara İncil ve Tevrat’
tan alıntılar eklenirse bu kitapların geleceğe bakan ve dinlerin birleştirici faktörler olduğuna inanan
insanlar tarafından yazıldığı bellidir. Aynı zamanda bu kitapların okullarda
kullanılması dinlerimiz için de büyük bir kazançtır.
Yeni Türk din kültürü ve ahlak bilgisi kitapları din eğitimi için örnek
verici ve çok değerli kitaplardır. Bunların ileriye yönelik mükemmel bir adım
olduğunu size vurgulamak istiyorum. Türk arkadaşlarımız da bu kitaplar için kıvanç duymalıdırlar.
Yunan αzınlık
okullarında din eğitimi veren
öğretmenler azinlik mensubu olup İslam İlahiyat
Fakülteleri’nde veya Medreselerde okumuşlardır. Bu okullar için Pazar günü tatil günüdür, ama Cuma
gününü tatil olan okullar da vardır.
Söylediğimiz gibi Trakya’da yaşayan Müslüman dinine mensup türkçe konuşan ve türk asıllı olan Yunan
vatandaşları da bu azınlık okullarında din öğretimi görmektedirler. Normal resmi
Yunan okullarında Müslümanlar için din öğretimi bulunmamaktadır. 1566 numaralı Yunan okul yasasında hıristiyan olmayanların
da kendi din öğretimine hak kazandıkları maddesi mevcuttur ve bunun yürürlüğe
geçirilmesi düşünülmektedir. Azınlık Okullarında
verilen İslam eğitimine parallel olarak camilerde yapılan Kuran kursları da bu
öğretim sürecini tamamlamaktadır.
5. YUNANİSTAN’DAKİ AZINLIK MEDRESE OKULLARINDA
İSLAM
İslam din kuruluşları, Yunanistan’ daki
Ortodoks Kilisesi’nde olduğu gibi,
tüzel kişi özelliğini taşır. Yunanistan Avrupa Birliği içinde İslam
hukukunu resmi olarak kendi hukuk
bünyesinde kabul eden tek ülkedir.
Nitekim, bütün İslam törenleri ve geleneksel İslam hakkı ve adaleti, Yunan devleti tarafından kabul edilmektedir.
Örneğin din görevlileri geleneksel cüppelerini
giyer, düğünler imamlar tarafından yapılır ve bu gibi dini ayinler de resmen devlet
tarafından kabul edilir. Müftüler arası Türk
dili yazışmalarında ise halen Arapça
alfabesi kullanılmaktadır. Bu süreç yüzyıllardan beri geçerlidir, yurdumuzdaki
İslam dünyası ılımlı ve hoşgörüyü
benimseyen bir İslamdır ve bu geleneklerin korunmasında yerel halkın
payı büyüktür.
Yunanistan’da Osmanlı devrinden kalma iki Medrese okulu vardır. Bu
okullar Yunanistan Orta Öğretim okullarına denk olup İslam ağırlıklı ders vermektedirler. Yunanistan’daki
Medreselerde, medrese kitaplarında
İslam dini bir bütün olarak öğrencilere verilmektedir. Orta öğretime denk olan ve Osmanlı devrinden
kalma bu Medreseler Komotini (Gümülcine)
ve Ksanti (İskeçe) şehrindedir. Burada öğretim altı yıl sürer (7. sınıftan 12.
sınıfa kadar). Bugün Yunanistan’daki Kilise Liseleri’ne (Yasa no.2621/1998), ve
Türkiye’deki İmam Hatip Okulları’na denk olan Yunanistan Komotini Medresesi’nde
200 erkek öğrenciyle 80 kız öğrenci
öğretim görmektedirler. Dersler, anlaşmalar gereğince iki dilde verilir. İslam
dini dersi de Türkçe okutulur.
Yurdumuzdaki Medreselerde okutulan din öğretimi okul kitaplarının en önemli
özelliği, buradaki azınlık
ilahiyatçılarınca ve yazarlarınca yazılmış olmalarıdır. Söylediğimiz gibi bu
okulların öğretim programında din eğitimi oldukça ağırlıktadır. Türk dilinde dinle
ilgili şu dersler verilir: Din, Kuran-ı
Kerim, Arapça, Türkçe ve İslam tarihi. Ayrıca bu medreseler bütün Yunanistan kapsamında
orta öğretimde Arapça okutan tek okullardır.
Bunun amacı Kuran’ı Arapça olarak okumak ve anlamaktır.
Okutulan din kitaplarına gelince: Ortaokulda
Din dersleri 1-3, Liselerde Hadis dersleri 1-3, Tefsir dersleri 1-2, Fıkıh
dersleri 1-3 ve İmamet ve hitabet dersleri okutulur.
Bu kitapların içerikleri ve yazılış tarzları normal azınlık okullarında
okutulan İslam dini derslerinden farklıdır: Dili anlayış bakımından olan
zorunlukların yanı sıra Arapça dilindeki
Kuran-ı Kerim’den alıntılar da öğrenciler
için oldukça zordur. Ayrıca bu kitaplarda çağdaş türkçede kullanılmayan Arapça
kökenli teoloji deyimleri de vardır. Bu
kitaplarda pek çok Arapça olan sayfalar da bulunmaktadır. Medreselerdeki bu
kitaplarda İslam dininin esaslarına derin olarak değinilir ve İslamiyet bir bütün
olarak en iyi bir şekilde anlatılır.
Ortaokulda (7.-9.sınıf) namazın çeşitleri, Cuma, Bayram, Cenaze namazları detaylarıyla
anlatılır. İslamın dalları, oruç, Hac, kurban
ve yeminler konuları üzerinde de pek çok
ayrıntılı konular da vardır. Bunun yanı sıra Allah, Melekler, Kutsal
kitaplar Peygamberler, Kısmet, Cennet gibi konular da ön plandadırlar.
Medreselerin son üç sınıfında (10.-12. sınıf) da İslam
dalları üzerinde çok ayrıntılı bilgiler vardır.
Nitekim, Hadis dersleri içeriği Hz. Muhammed’in kendi sözleriyle dedikleri ve diğer İslam
düşünürlerinin (Buhari, Ebu Davud) eserlerinden de okuma
parçaları bulunur. Bunlar Arapça olarak yazılıdır. Teoloji bilim dalı olan
Hadis’in İslam dünyasındaki değerinin yanı sıra Hz. Muhammed’in sözlerinden ve Kuran’dan da
bir sözler demeti vardır. Ele alınan başka konular ruhun ve vücudun temizliği, dürüstlük,
kardeşlik, fakir ve yetimlerin korunması, insanların uzlaştırılması, ailenin
din hayatı, akraba ve annelerimize saygı
ve sevgi, arkadaşlık, erkeklerin kadınlara
karşı hak ve sorumlulukları, insanın sorumluluğu, duanın değeri, oruç, v.b. Kitaplarda
hiçbir resim yoktur.
Lisede okutulan Tefsir derslerinde
bu teoloji bilim dalının tarihçesinin yanı sıra
İslam teolojisinin en önemli
terimleri ve kavramlarına yer verilir. Aynı zamanda Arapça deyimlerin
tercümeleri ve Kuranın etik ve sosyal boyutları da en iyi şekilde verilir.
Fıkıh derslerinde İslam Hakkı üzerinde önemli bilgiler vardır. İnananların güncel hayatı ve sosyal
yaşamlarının yanı sıra, ticaret işlemleri ve ticaret ilişkileri, faizler,
şirketlerin kurulması, İslam cemaat hayatı, yeminler, altın ve değerli
taşlardan yapılan süslerin kullanılması konuları, düğün, eşlerin hakları, eşten uzak durma (İla),
zina,
boşanma, boşanma davaları, cezalar detaylı anlatılır. Bundan başka, helal, haram
anlatılır ve helal kurbanları üzerinde bilgi verilir. İslam Hakkının tarihi ve sistemi, İslam mezhepleri ve tarıkatlar da anlatılır.
Lise 3 sınıfında İmamet ve hitabet üç bölümde
okutulur. İlk olarak müezzinler ve vazifeleri, ezanın tarihi öğretilir. Daha sonra imamların vazifeleri ve duaların onlarca yürütülmesi hakkında
bilgiler yer alır. En sonunda da Bayram ve cenaze namazlarının kılınma şekilleri yer alır.
Kitabın ikinci kısmında imamların camilerdeki hutbe
ve vaazları hakkında bilgiler yer alır.
Onların medya önünde, sempozyumlarda, yuvarlak masalarda nasıl konuşacakları doğrultusunda nasihatler
vardır. Çok detaylı olarak Kurban Bayramı
ve Ramazan (Şeker) Bayramı’nın namazları
da anlatılır. Kitapta Nikahla ilgili bütün bilgiler de vardır (Müftüye dilekçe
örneği). Beş kutsal gecenin anlamı (Kandil
geceleri-Kadir Gecesi) da detaylı anlatılır. Bu öğretim kitabının en sonunda yemek ve yağmur duaları, sünnet ve isim verme
adetleri ve Hacca gidenler için dualar da vardır.
Kısa olarak incelediğimiz bu Medrese kitaplarında genel olarak İslam dininin
yanında Hıristiyanlık ve Musevilikten de söz edilir. Bu dinlerin de Allah’tan
verildikleri ve onlara Müslümanların da saygı göstermesi gerektiği de
vurgulanır.
Temennimiz gelecekte inşallah bu kitapların yazılış tarzında ve dili
doğrultusunda çağdaş adımların
atılmasıdır. Azınlık yazarları, iki büyük
dinin bu yerlerde yüzyıllarca bir arada yaşadıklarını, her iki dinden
insanların işbirliği içinde ayırım
yapmaksızın işbirliği yaptıklarınι, birbirlerinin dinine saygı gösterdiklerini kitaplara da aktarmalıdır. Yerel din tarihi aracılığıyla gerek Hıristiyan
gerekse Müslüman şahsiyetlerin ön plana çıkarılması ve araştırılması dinler
arası diyalogu da destekleyecektir.
Öneriler ve
Sonuç
Gerek Yunan din öğretimi kitaplarında gerekse Türk din eğitimi kitaplarında diğer dinleri küçümseyen ve onlara
saygısızlık gösteren hiçbir konu yoktur.
Çok dinli ve çok kültürlü çağdaş bir ortamda din öğretiminin her şeyden
önce genç kuşakları inanç ve değerler doğrultusunda yönlendirilmesi ve ona değerler sunması şarttır. Bu
bizce önem taşıyan ve okullarda sürekli olması gereken bir süreçtir.
Bunun yanı sıra Yunanistan ve Türkiye için konuşursak şu
düşüncelerimizi sizinle paylaşmak isteriz. Din öğretiminin sınırın iki ötesinde, her iki halkın anlayışına, işbirliğine, birbirlerini
benimsemesine kesin olarak katkıda bulunması gereklidir. Bu yönde son yıllarda okul kitaplarında çok
büyük adımlar atılmış ve buna parallel olarak dinlerin yaklaşımı için iki dinin önde gelenlerinden birçok
inisiyatifler vardır. Devamlı olarak bu
yönde çalışmamız gereklidir. Hıristiyan ve Müslüman gençliğinin ve
halklarımızın barış içinde yaşaması
için okullardaki din
öğretiminin payı son derece önemlidir.
Her iki dinin öğretim kitaplarında, tarih boyunca Hıristiyan ve Müslümanların
bir arada yaşadıkları yerleşim
yerleri ve çok kültürlüğü
çoğulluğu benimseyen halklarımız örnek olarak gösterilmelidirler. Komşu
ve dost ülke Türkiye’nin Avrupa Birliğine aday olması, şu andaki kültürel,
eğitim ve ticaret alanında işbirliğinin iyi aşamada olması, geleceğimiz için
çok ümit vericidir, çok önemlidir.
Değişik dinlerle diyalogun ve işbirliğinin, saygı ve sevginin, Hıristiyanlık ve İslam’dan kaynaklandığı tartışılmaz
bir gerçektir. Din öğretimi
kitaplarında, çoğulluğun yararları, karşılıklı benimseme, değişik
dinlere ait insanların devamlı diyalogları hususunda yeni konuların konulması da önemli bir
faktördür. Allah’a çok şükür ki fanatizm ve özellikle dini fanatizm okul
kitaplarının dışındadır.
BİBLİYOGRAFYA
Αρβανίτη, Ι. (2003). Η αξιοποίηση των αλλόθρησκων ιστορικών
μνημείων στη Διαπολιτισμική Αγωγή, Πρακτικά του 5ου Διεθνούς Συνεδρίου
με θέμα: «Διαπολιτισμική Εκπαίδευση-Ελληνικά ως Δεύτερη ή Ξένη Γλώσσα»
Πάτρα.
Γούλας, Κ. (2006).Θρησκευτικά
στ΄ Δημοτικού. Αθήνα.
Δρίτσας,Δ.(2006). Χριστιανισμός
και Θρησκεύματα. Αθήνα.
Κωνσταντίνος Κ.( 2007)Θρησκευτικά Ε’ δημοτικού, Αθήνα
Hacıoğlu,A.(2006). Medrese-i hayriye öğrencileri için
Din Dersleri. Komotini.
Üzeyir,A, (2006). Medrese-i hayriye öğrencileri için Fıkıh
Dersleri. Komotini.
Üzeyir,A,
Hacıoğlu,A.(2006). Medrese-i hayriye
öğrencileri için Tefsir Dersleri 2 Komotini.
Üzeyir,A, Hacıoğlu,A.İrfan,H. (2006)
Medrese-i hayriye öğrencileri için Fıkıh
Dersleri (Usul-u Fıkıh). Komotini.
Üzeyir,A,
Hacıoğlu,A.İrfan,H. (2006). Medrese-i hayriye öğrencileri için İmamet ve
Hitabet Dersleri. Komotini.
Üzeyir,A.(2006). Medrese-i hayriye
öğrencileri için Din dersleri (Akaid).Komotini.
Üzeyir,A, (2006). Hadis dersleri 2. Komotini.
Antonios Chatzopoulos-Ioanna
Arvaniti, 2007, GREECE
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου