Θανάσης Νευροκοπλής (επιμέλεια) ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Έντεχνοι συλλογισμοί - Artful thinking

πρὸς μιὰ ποιητικὴ ἀνά-γνωση τῆς θεολογίας

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:			Α2: «Η συνάντηση του Χριστιανισμού με τον Ελληνισμό» μέσα από τη μελέτη και την επεξεργασία κειμενικών, παραστατικών και αρχιτεκτονικών μνημείων.
ΤΑΞΗ :			Α΄ Γυμνασίου
Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα:			1. Αναπτύσσουν θετική στάση απέναντι στο διάλογο θρησκείας - πολιτισμού και αναγνωρίζουν τον πλούτο που παράγεται από τις συνθέσεις. 2. Παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά της εποχής και των συνθηκών εντός των οποίων πραγματοποιήθηκε η συνάντηση (συνάφεια). 3. Αναγνωρίζουν και περιγράφουν -με παραδείγματα- τα πεδία συνάντησης Χριστιανισμού και Ελληνισμού.
	Χρόνος	Δραστηριότητες		Διδακτική μέθοδος	Εργασία              για το σπίτι
1.1	15-20΄	Artful thinking		ΑΤ 5.1 «Αντιλαμβάνομαι, Γνωρίζω, Φροντίζω»
1.2	15-20΄	Artful thinking		AΤ 1.3. «Δημιουργικές ερωτήσεις »	Συγγραφή υποθετικών σεναρίων
2.1	15-20΄	Artful thinking		AΤ 1.2 «Σκεφτείτε, Αμφιβάλλετε, Εξερευνήστε»	Έρευνα και συλλογή πληροφοριών
2.2	15-20΄	Artful thinking		AΤ 2.1 «Παιγνίδι επεξεργασίας»
2.3	15-20΄			«5π και 1γ»
3.1	15-20΄	Artful thinking		AΤ 2.1 «Παιγνίδι επεξεργασίας»
3.2	15-20΄	Artful thinking		AΤ 6.1 «Τι σε κάνει να το λες αυτό;»
ΠΗΓΕΣ / ΥΛΙΚΟ
1.        Πράξεις Αποστόλων, 17, 16-34. 2.        Σταύρος Γιαγκάζογλου, «Χριστιανισμός - Ελληνισμός: Μια ιδιότυπη συνάντηση (Ε ν δ ε ι κ τ ι κ ό   Σ χ έ δ ι ο  Διαθεματικής Προσέγγισης, Θρησκευτικά Γ΄ Γυμνασίου, Θέματα από την Εκκλησιαστική Ιστορία, «Εδραίωση και ακμή της Εκκλησίας»). 3.        Γκάαρντερ Γιοστέιν, «Ο κόσμος της σοφίας, Μυθιστόρημα για την ιστορία της φιλοσοφίας», μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Νέα Σύνορα Λιβάνη 1994, σ. 197-200. 4.        Παναγιώτης Μιχελής, «Αισθητική θεώρηση της Βυζαντινής τέχνης», Αθήνα 1978. 5.        Ιωάννης Ζηζιούλας, «Από το προσωπείο στο πρόσωπο», περιοδικό Ίνδικτος σελ. 127-144. 6.        Ιωάννης Ζηζιούλας, «Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση των δύο κόσμων», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους τομ. Στ,΄σελ. 519-559. 7.        Ιωάννης Συκουτρής, από την Εισαγωγή στο «Πλάτωνος Συμπόσιον», το κεφάλαιο IV «Πλατωνικός έρως και χριστιανική αγάπη», σελ. 230-246, Ακαδημία Αθηνών-Ελληνική Βιβλιοθήκη αρ. 1, εκδ. Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ 1982. 8.        Σπύρος Βασιλείου, «Ο απόστολος Παύλος κηρύττει στον Άρειο Πάγο», Ι. Ν. Αγίου Διονυσίου, Αθήνα 1932-1936. 9.        Raffaello Sanzio da Urbino, Raphael (1483-1520), «Study for St Paul Preaching in Athens», 1514-1515 10.    Raphael (1483-1520), «St Paul Preaching in Athens», Tempera on paper, 1515, Victoria and Albert Museum (Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο) 11.    Duccio di Buoninsegna, «Raising of Lazarus», 1308-11. 12.    Vincent Van Gogh, «The Raising of Lazarus» (after Rembrandt), 1890. 13.    William Blake, «Η Ανάσταση του Λαζάρου», 1800.                                                    14.    Vaszary Janos, «Resuscitation of Lazarusn», 1912. 15.    Rembrandt, «The Raising of Lazarus», 1630/31. 16.    14. Paul Roorda, «Lazarus (Self-portrait levitating)».

[α]

Αναπτύσσουν θετική στάση απέναντι στο διάλογο θρησκείας - πολιτισμού και αναγνωρίζουν τον πλούτο που παράγεται από τις συνθέσεις.

Διδακτικά εργαλεία

1.1 Έντεχνος συλλογισμός - Artful thinking 5.1[1]: Εξέταση από διαφορετικές γωνίες θέασης - «Αντιλαμβάνομαι, Γνωρίζω, Φροντίζω - Perspective, Know, Care about»

1.2 Έντεχνος συλλογισμός - Artful thinking 1.3: Ερώτηση, εξέταση, έρευνα - «Δημιουργικές ερωτήσεις - Creative Questons»

Πηγές

Πράξεις Αποστόλων, 17, 16-34.

1.1 Επεξεργασία με το μοτίβο ΑΤ 5.1

      Εξέταση από διαφορετικές γωνίες θέασης - «Αντιλαμβάνομαι, Γνωρίζω, Φροντίζω»

1.        Τι μπορεί να αντιλαμβάνεται, να σκέφτεται ή να νιώθει το υπό διερεύνηση πρόσωπο ή η πράγμα;

2.        Τι θα μπορούσε ίσως να γνωρίζει ή να πιστεύει;

3.        Τι είναι αυτό για το οποίο πιθανόν να νοιάζεται και τι να φροντίζει;

[με κόκκινη γραμματοσειρά οι αναφορές στον Παύλο κα με μπλε στους Αθηναίους]

«16 Ἐν δὲ ταῖς Ἀθήναις ἐκδεχομένου αὐτοὺς τοῦ Παύλου, παρωξύνετο τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ θεωροῦντι κατείδωλον οὖσαν τὴν πόλιν. 17 διελέγετο μὲν οὖν ἐν τῇ συναγωγῇ τοῖς Ἰουδαίοις καὶ τοῖς σεβομένοις καὶ ἐν τῇ ἀγορᾷ κατὰ πᾶσαν ἡμέραν πρὸς τοὺς παρατυγχάνοντας. 18 τινὲς δὲ καὶ τῶν Ἐπικουρείων καὶ Στωϊκῶν φιλοσόφων συνέβαλλον αὐτῷ, καί τινες ἔλεγον· Τί ἂν θέλοι ὁ σπερμολόγος οὗτος λέγειν; οἱ δέ· Ξένων δαιμονίων δοκεῖ καταγγελεὺς εἶναι· ὅτι τὸν Ἰησοῦν καὶ τὴν ἀνάστασιν εὐηγγελίζετο αὐτοῖς. 19 ἐπιλαβόμενοί τε αὐτοῦ ἐπὶ τὸν Ἄρειον Πάγον ἤγαγον, λέγοντες· Δυνάμεθα γνῶναι τίς ἡ καινὴ αὕτη ἡ ὑπὸ σοῦ λαλουμένη διδαχή; 20 ξενίζοντα γάρ τινα εἰσφέρεις εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν· βουλόμεθα οὖν γνῶναι τί ἂν θέλοι ταῦτα εἶναι. 21 Ἀθηναῖοι δὲ πάντες καὶ οἱ ἐπιδημοῦντες ξένοι εἰς οὐδὲν ἕτερον εὐκαίρουν ἢ λέγειν τι ἢ ἀκούειν καινότερον. 22 Σταθεὶς δὲ ὁ Παῦλος ἐν μέσῳ τοῦ Ἀρείου Πάγου ἔφη· Ἄνδρες Ἀθηναῖοι, κατὰ πάντα ὡς δεισιδαιμονεστέρους ὑμᾶς θεωρῶ· 23 διερχόμενος γὰρ καὶ ἀναθεωρῶν τὰ σεβάσματα ὑμῶν εὗρον καὶ βωμὸν ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο, Ἀγνώστῳ θεῷ. ὃν οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγὼ καταγγέλλω ὑμῖν. 24 ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ, οὗτος οὐρανοῦ καὶ γῆς Κύριος ὑπάρχων οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ 25 οὐδὲ ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων θεραπεύεται προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα· 26 ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προστεταγμένους καιροὺς καὶ τὰς ὁροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν, 27 ζητεῖν τὸν Κύριον εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν καὶ εὕροιεν, καί γε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν ὑπάρχοντα. 28 Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν, ὡς καί τινες τῶν καθ' ὑμᾶς ποιητῶν εἰρήκασιν· τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐσμέν. 29 γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυσῷ ἢ ἀργύρῳ ἢ λίθῳ, χαράγματι τέχνης καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώπου, τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον. 30 τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς τὰ νῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώποις πᾶσι πανταχοῦ μετανοεῖν, 31 διότι ἔστησεν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχὼν πᾶσιν ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. 32 Ἀκούσαντες δὲ ἀνάστασιν νεκρῶν οἱ μὲν ἐχλεύαζον, οἱ δὲ εἶπον· Ἀκουσόμεθά σου πάλιν περὶ τούτου. 33 καί οὕτως ὁ Παῦλος ἐξῆλθεν ἐκ μέσου αὐτῶν. 34 τινὲς δὲ ἄνδρες κολληθέντες αὐτῷ ἐπίστευσαν, ἐν οἷς καὶ Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης καὶ γυνὴ ὀνόματι Δάμαρις καὶ ἕτεροι σὺν αὐτοῖς.»

16 Ενώ ο Παύλος που τους περίμενε στην Aθήνα, αναστατώνονταν και  επαναστατούσε εσωτερικά[Θ1]  καθώς έβλεπε [Θ2] την πόλη να είναι γεμάτη από είδωλα. 17 Συζητούσε[Θ3] , λοιπόν, στη συναγωγή γι’ αυτό με τους Iουδαίους και τους προσηλύτους, καθώς και με εκείνους που συναντούσε στην αγορά [Θ4] κάθε μέρα. 18 Μερικοί από τους επικούρειους και τους στωικούς φιλοσόφους συνομιλούσαν μαζί του, και κάποιοι από αυτούς έλεγαν: «Σαν τι να θέλει άραγε να πει ετούτος ο παραμυθάς[Θ5] ;» Άλλοι, πάλι, έλεγαν: «Φαίνεται πως [Θ6] κηρύττει τίποτα ξένους θεούς»· κι αυτό το έλεγαν,  γιατί κήρυττε σ’ αυτούς τον Iησού και την ανάσταση. 19 Tον πήραν, λοιπόν, και τον έφεραν στον Άρειο Πάγο λέγοντάς του: «Mπορούμε να μάθουμε [Θ7] ποια είναι η καινούργια αυτή διδασκαλία που κηρύττεις; 20 Γιατί ακούμε να μας λες μερικά παράξενα πράγματα[Θ8] . Θέλουμε, λοιπόν, να μάθουμε [Θ9] σαν τι μπορεί να είναι αυτά.» 21 Γιατί, οι Aθηναίοι όλοι καθώς και οι ξένοι που κατοικούσαν στην Aθήνα, για τίποτε άλλο δεν διέθεταν χρόνο, παρά για να λένε και ν’ ακούνε κάθετι το καινούργιο[Θ10] . 22 Στάθηκε, τότε, ο Παύλος στη μέση του Aρείου Πάγου και είπε[Θ11] : «Άντρες Aθηναίοι! Βλέπω ότι είστε ευλαβέστατοι από κάθε άποψη[Θ12] . 23 Πράγματι, καθώς περπατούσα [Θ13] και παρατηρούσα με προσοχή[Θ14]  τους ιερούς σας τόπους, βρήκα ανάμεσά τους κι ένα βωμό με την επιγραφή [Θ15] “στον Άγνωστο Θεό”. Eκείνον, λοιπόν, που εσείς λατρεύετε χωρίς να τον γνωρίζετε, αυτόν εγώ τώρα σας τον κάνω γνωστό[Θ16] . 24 Eίναι ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο κι όλα όσα υπάρχουν σ’  αυτόν. Aυτός, ως  Kύριος του ουρανού και της γης, δεν κατοικεί μέσα σε χειροποίητους ναούς, 25 ούτε υπηρετείται από χέρια ανθρώπινα, σαν να είχε ανάγκη από κάτι, αφού αυτός δίνει σε όλα ζωή και πνοή και τα πάντα. 26 Από έναν άνθρωπο έκανε όλα τα έθνη των ανθρώπων για να κατοικούν πάνω σ’ όλη τη γη, και όρισε πόσο καιρό θα υπάρχουν και σε ποια σύνορα θα κατοικούν. 27 Θέλησε να ζητούν τον Kύριο και να προσπαθούν να τον βρουν ψηλαφώντας στο σκοτάδι, αν και δεν είναι μακριά από τον καθένα μας. 28 Γιατί μέσα σ’ αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε, όπως έχουν πει και μερικοί από τους δικούς σας ποιητές[Θ17] : Δική του γενιά είμαστε. 29 Aφού, λοιπόν, είμαστε γενιά του Θεού, δεν πρέπει να νομίζουμε πως η θεότητα είναι κάτι όμοιο με χρυσάφι ή ασήμι ή πέτρα, δηλαδή με γλυπτό έργο της τέχνης ή της φαντασίας του ανθρώπου. 30 O Θεός παραβλέποντας τα χρόνια της άγνοιας, παραγγέλλει τώρα σε όλους τους ανθρώπους, παντού, να μετανοήσουν, 31 γιατί καθόρισε μια μέρα που θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, μέσω ενός άντρα που όρισε ο ίδιος γι’ αυτό. Kι έδωσε βέβαιη απόδειξη σε όλους, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς.» 32 Όταν άκουσαν ανάσταση νεκρών, άλλοι χλεύαζαν[Θ18]  κι άλλοι του είπαν: «Θα σε ακούσουμε και πάλι[Θ19]  για το ζήτημα αυτό». 33 Τότε ο Παύλος έφυγε από ανάμεσά τους. 34 Μερικοί όμως άντρες συνδέθηκαν μαζί του και πίστεψαν[Θ20]  στον Xριστό, ανάμεσα στους οποίους και ο Διονύσιος ο Aρεοπαγίτης, καθώς και μια γυναίκα που ονομαζόταν Δάμαρις, και άλλοι επίσης μαζί μ’ αυτούς.»

1.2 Σε ένα δεύτερο επίπεδο, θα μπορούσαμε να προχωρήσουμε σε επεξεργασία του κείμενου με το μοτίβο AΤ 1.3. Ερώτηση, εξέταση, έρευνα - «Δημιουργικές ερωτήσεις - Creative Questons», δημιουργώντας μικρές ομάδες και διατυπώνοντας τις δικές μας ερωτήσεις. Για παράδειγμα:

Ø  Για ποιους λόγους προσκάλεσαν οι Αθηναίοι τον Παύλο να τους μιλήσει;

Ø  Τι θα γινόταν αν οι Αθηναίοι δεν προσκαλούσαν τον Παύλο να μιλήσει στον Άρειο Πάγο ή αν αυτός αρνούνταν;

Ø  Ποια θα ήταν η διαφορά στο κήρυγμα του Παύλου, εάν δεν γνώριζε την παράδοση και τον πολιτισμό των Αθηναίων;

Ø  Για ποιο σκοπό αναφέρθηκε ο Παύλος στον βωμό προς τον Άγνωστο Θεό;

Ø  Αν υποθέσουμε ότι δεν υπήρχε η αρχαία αγορά και ο Άρειος Πάγος, τι θα άλλαζε στην ιστορία;

Ø  Τι θα άλλαζε αν ο Παύλος δεν «συζητούσε με εκείνους που συναντούσε στην αγορά», και δεν «έβλεπε», δεν «περπατούσε», δεν «παρατηρούσε με προσοχή τους ιερούς τόπους» των Αθηναίων;

[β]

Παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά της εποχής και των συνθηκών εντός των οποίων πραγματοποιήθηκε η συνάντηση (συνάφεια).

Διδακτικά εργαλεία

2.1 Έντεχνος συλλογισμός - Artful thinking 1.2: Ερώτηση, εξέταση, έρευνα - «Σκεφτείτε, Αμφιβάλλετε, Εξερευνήστε - Think, Puzzle, Explore»,

2.2 Έντεχνος Συλλογισμός - Artful thinking 2.1: Παρατήρηση και περιγραφή - «Παιγνίδι επεξεργασίας - e laboration game»,

αλλά και

2.3 Στρατηγική «5π και 1γ - 5W1H[2]

Πηγές

1. Πράξεις Αποστόλων, 17, 16-34.

2. Σπύρου Βασιλείου, Ο απόστολος Παύλος κηρύττει στον Άρειο Πάγο, Ι. Ν. Αγίου Διονυσίου, Αθήνα 1932-1936.

3. Raffaello Sanzio da Urbino, Raphael (1483-1520), Study for St Paul Preaching in Athens, 1514-1515

4. Raphael (1483-1520), St Paul Preaching in Athens, Tempera on paper, 1515, Victoria and Albert Museum (Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο)

5. Γκάαρντερ Γιοστέιν, «Ο κόσμος της σοφίας, Μυθιστόρημα για την ιστορία της φιλοσοφίας», μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Νέα Σύνορα Λιβάνη 1994, σ. 197-200.

2.1 Επεξεργασία με το μοτίβο ΑΤ 1.2. στην Πηγή 1 (Πράξεις Αποστόλων, 17, 16-34)

      Ερώτηση, εξέταση, έρευνα - «Σκεφτείτε, Αμφιβάλλετε, Εξερευνήστε»

i.         Τι γνωρίζεις ή νομίζεις ότι γνωρίζεις σχετικά με αυτό το κείμενο;

ii.        Ποια ερωτήματα, αμφιβολίες ή συγχύσεις συνεχίζεις να έχεις;

iii.      Τι είναι αυτό που σε κάνει να θέλεις να επεκτείνεις την έρευνά σου σε σημεία του κειμένου;

«16 Ἐν δὲ ταῖς Ἀθήναις ἐκδεχομένου αὐτοὺς τοῦ Παύλου, παρωξύνετο τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ θεωροῦντι κατείδωλον οὖσαν τὴν πόλιν. 17 διελέγετο μὲν οὖν ἐν τῇ συναγωγῇ τοῖς Ἰουδαίοις καὶ τοῖς σεβομένοις καὶ ἐν τῇ ἀγορᾷ κατὰ πᾶσαν ἡμέραν πρὸς τοὺς παρατυγχάνοντας. 18 τινὲς δὲ καὶ τῶν Ἐπικουρείων καὶ Στωϊκῶν φιλοςόφων συνέβαλλον αὐτῷ, καί τινες ἔλεγον· Τί ἂν θέλοι ὁ σπερμολόγος οὗτος λέγειν; οἱ δέ· Ξένων δαιμονίων δοκεῖ καταγγελεὺς εἶναι· ὅτι τὸν Ἰησοῦν καὶ τὴν ἀνάστασιν εὐηγγελίζετο αὐτοῖς. 19 ἐπιλαβόμενοί τε αὐτοῦ ἐπὶ τὸν Ἄρειον Πάγον ἤγαγον, λέγοντες· Δυνάμεθα γνῶναι τίς ἡ καινὴ αὕτη ἡ ὑπὸ σοῦ λαλουμένη διδαχή; 20 ξενίζοντα γάρ τινα εἰσφέρεις εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν· βουλόμεθα οὖν γνῶναι τί ἂν θέλοι ταῦτα εἶναι. 21 Ἀθηναῖοι δὲ πάντες καὶ οἱ ἐπιδημοῦντες ξένοι εἰς οὐδὲν ἕτερον εὐκαίρουν ἢ λέγειν τι ἢ ἀκούειν καινότερον. 22 Σταθεὶς δὲ ὁ Παῦλος ἐν μέσῳ τοῦ Ἀρείου Πάγου ἔφη· Ἄνδρες Ἀθηναῖοι, κατὰ πάντα ὡς δεισιδαιμονεστέρους ὑμᾶς θεωρῶ· 23 διερχόμενος γὰρ καὶ ἀναθεωρῶν τὰ σεβάσματα ὑμῶν εὗρον καὶ βωμὸν ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο, Ἀγνώστῳ θεῷ. ὃν οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγὼ καταγγέλλω ὑμῖν. 24 ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ, οὗτος οὐρανοῦ καὶ γῆς Κύριος ὑπάρχων οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ 25 οὐδὲ ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων θεραπεύεται προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα· 26 ἐποίηςέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προστεταγμένους καιροὺς καὶ τὰς ὁροθεςίας τῆς κατοικίας αὐτῶν, 27 ζητεῖν τὸν Κύριον εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν καὶ εὕροιεν, καί γε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν ὑπάρχοντα. 28 Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν, ὡς καί τινες τῶν καθ’ ὑμᾶς ποιητῶν εἰρήκασιν· τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐσμέν. 29 γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυςῷ ἢ ἀργύρῳ ἢ λίθῳ, χαράγματι τέχνης καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώπου, τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον. 30 τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς τὰ νῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώποις πᾶσι πανταχοῦ μετανοεῖν, 31 διότι ἔστησεν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοςύνῃ ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχὼν πᾶσιν ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. 32 Ἀκούσαντες δὲ ἀνάστασιν νεκρῶν οἱ μὲν ἐχλεύαζον, οἱ δὲ εἶπον· Ἀκουςόμεθά σου πάλιν περὶ τούτου. 33 καί οὕτως ὁ Παῦλος ἐξῆλθεν ἐκ μέσου αὐτῶν. 34 τινὲς δὲ ἄνδρες κολληθέντες αὐτῷ ἐπίστευσαν, ἐν οἷς καὶ Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης καὶ γυνὴ ὀνόματι Δάμαρις καὶ ἕτεροι σὺν αὐτοῖς.»

16 Ενώ ο Παύλος που τους περίμενε στην Aθήνα, αναστατώνονταν και  επαναστατούσε εσωτερικά καθώς έβλεπε την πόλη να είναι γεμάτη από είδωλα. 17 Συζητούσε, λοιπόν, στη συναγωγή[Θ21]  γι’ αυτό με τους Iουδαίους και τους προσηλύτους[Θ22] , καθώς και με εκείνους που συναντούσε στην αγορά[Θ23]  κάθε μέρα. 18 Μερικοί από τους επικούρειους και τους στωικούς [Θ24] φιλοσόφους συνομιλούσαν μαζί του, και κάποιοι από αυτούς έλεγαν: «Σαν τι να θέλει άραγε να πει ετούτος ο παραμυθάς;» Άλλοι, πάλι, έλεγαν: «Φαίνεται πως κηρύττει τίποτα ξένους θεούς»· κι αυτό το έλεγαν,  γιατί κήρυττε σ’ αυτούς τον Iησού και την ανάσταση. 19 Tον πήραν, λοιπόν, και τον έφεραν στον Άρειο Πάγο [Θ25] λέγοντάς του: «Mπορούμε να μάθουμε ποια είναι η καινούργια αυτή διδασκαλία που κηρύττεις; 20 Γιατί ακούμε να μας λες μερικά παράξενα πράγματα. Θέλουμε, λοιπόν, να μάθουμε σαν τι μπορεί να είναι αυτά.» 21 Γιατί, οι Aθηναίοι όλοι καθώς και οι ξένοι που κατοικούσαν στην Aθήνα, για τίποτε άλλο δεν διέθεταν χρόνο, παρά για να λένε και ν’ ακούνε κάθετι το καινούργιο. 22 Στάθηκε, τότε, ο Παύλος στη μέση του Aρείου Πάγου και είπε: «Άντρες Aθηναίοι! Σας βλέπω ευλαβέστατους από κάθε άποψη. 23 Γιατί, καθώς περπατούσα και παρατηρούσα με προσοχή τους ιερούς σας τόπους, βρήκα ανάμεσά τους κι ένα βωμό με την επιγραφή στον Άγνωστο Θεό.[Θ26]  Eκείνον, λοιπόν, που εσείς λατρεύετε χωρίς να τον γνωρίζετε, αυτόν εγώ τώρα σας τον κάνω γνωστό. 24 Eίναι ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο κι όλα όσα υπάρχουν σ’  αυτόν. Aυτός, ως  Kύριος του ουρανού και της γης, δεν κατοικεί μέσα σε χειροποίητους ναούς[Θ27] , 25 ούτε υπηρετείται από χέρια ανθρώπινα, σαν να είχε ανάγκη από κάτι, αφού αυτός δίνει σε όλα ζωή και πνοή και τα πάντα. 26 Από έναν άνθρωπο έκανε όλα τα έθνη των ανθρώπων για να κατοικούν πάνω σ’ όλη τη γη, και όρισε πόσο καιρό θα υπάρχουν και σε ποια σύνορα θα κατοικούν. 27 Θέλησε να ζητούν τον Kύριο και να προσπαθούν να τον βρουν ψηλαφώντας στο σκοτάδι, αν και δεν είναι μακριά από τον καθένα μας. [Θ28] 28 Γιατί μέσα σ’ αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε, όπως έχουν πει και μερικοί από τους δικούς σας ποιητές: Δική του γενιά είμαστε.[Θ29]  29 Aφού, λοιπόν, είμαστε γενιά του Θεού, δεν πρέπει να νομίζουμε πως η θεότητα είναι κάτι όμοιο με χρυσάφι ή ασήμι ή πέτρα, δηλαδή με γλυπτό έργο της τέχνης ή της φαντασίας του ανθρώπου. [Θ30] 30 O Θεός παραβλέποντας τα χρόνια της άγνοιας, παραγγέλλει τώρα σε όλους τους ανθρώπους, παντού, να μετανοήσουν, 31 γιατί καθόρισε μια μέρα που θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, μέσω ενός άντρα [Θ31] που όρισε ο ίδιος γι’ αυτό. Kι έδωσε βέβαιη απόδειξη σε όλους, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς.» 32 Όταν άκουσαν ανάσταση νεκρών, άλλοι χλεύαζαν κι άλλοι του είπαν: «Θα σε ακούσουμε και πάλι για το ζήτημα αυτό». 33 Τότε ο άλλοι 32 Όταν άκουσαν ανάσταση νεκρών, άλλοι χλεύαζαν κι άλλοι του είπαν: «Θα σε ακούσουμε και πάλι για το ζήτημα αυτό». 33 Τότε ο Παύλος έφυγε από ανάμεσά τους. 34 Μερικοί όμως άντρες συνδέθηκαν μαζί του και πίστεψαν στον Xριστό, ανάμεσα στους οποίους και ο Διονύσιος ο Aρεοπαγίτης[Θ32] , καθώς και μια γυναίκα που ονομαζόταν Δάμαρις[Θ33] , και άλλοι επίσης μαζί μ’ αυτούς.»

2.2 Επεξεργασία με το μοτίβο ΑΤ 2.1. [Θ34] στην Πηγή 2 (Σπύρου Βασιλείου, Ο απόστολος Παύλος κηρύττει στον Άρειο Πάγο, Ι. Ν. Αγίου Διονυσίου, Αθήνα 1932-1936)

Παρατήρηση και περιγραφή - «Παιγνίδι επεξεργασίας»

 Raffaello Sanzio da Urbino, Raphael [Θ35] (1483-1520), Study for St Paul Preaching [Θ36] in Athens, 1514-1515

[Θ37]  Raffaello Sanzio da Urbino, Raphael [Θ38] (1483-1520), St Paul Preaching in Athens[Θ39] , Tempera on paper, 1515, Victoria and Albert Museum (Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο)

      

2.3 Επεξεργασία με τη στρατηγική «5π και 1γ - 5W1H» στην πηγή 5 (Γκάαρντερ Γιοστέιν, «Ο κόσμος της σοφίας, Μυθιστόρημα για την ιστορία της φιλοσοφίας», μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Νέα Σύνορα Λιβάνη 1994, σ. 197-200).

Ø Πού συνέβη;

Ø Πότε;  

Ø Ποιο ήταν το πρόβλημα;  

Ø Ποιοι συμμετείχαν;  

Ø Γιατί (για ποιους λόγους) υπήρχε το πρόβλημα;  

Ø Πώς (και αν) ξεπεράστηκε;

Ø Πώς επηρέασε την πορεία της ιστορίας του ελληνισμού και του χριστιανισμού;

[γ]

Αναγνωρίζουν και περιγράφουν -με παραδείγματα- τα πεδία συνάντησης Χριστιανισμού και Ελληνισμού.

Διδακτικά εργαλεία

3.1 Έντεχνος συλλογισμός - Artful thinking 2.1: Παρατήρηση και περιγραφή - «Παιγνίδι επεξεργασίας -e laboration game»

3.2 Έντεχνος συλλογισμός - Artful thinking 6.1: Ερμηνεία και αιτιολόγηση - «Τι σε κάνει να το λες αυτό; - What makes you say that?»

Πηγές

1. Πράξεις Αποστόλων, 17, 16-34.

2. Παναγιώτη Μιχελή, «Αισθητική θεώρηση της Βυζαντινής τέχνης», Αθήνα 1978.

3. Ιωάννη Ζηζιούλα, «Από το προσωπείο στο πρόσωπο», περιοδικό Ίνδικτος σελ. 127-144.

4. Ιωάννη Ζηζιούλα, «Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση των δύο κόσμων», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους τομ. Στ,΄σελ. 519-559.

5. Ιωάννη Συκουτρή, από την Εισαγωγή στο «Πλάτωνος Συμπόσιον», το κεφάλαιο IV «Πλατωνικός έρως και χριστιανική αγάπη», σελ. 230-246, Ακαδημία Αθηνών-Ελληνική Βιβλιοθήκη αρ. 1, εκδ. Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ 1982.

6. Duccio di Buoninsegna, Raising of Lazarus, 1308-11.

7. Vincent Van Gogh, The Raising of Lazarus (after Rembrandt), 1890.

8. William Blake, Η Ανάσταση του Λαζάρου , 1800.                                                   

9. Vaszary, Janos - Resuscitation of Lazarusn, 1912.

10. Rembrandt. The Raising of Lazarus, 1630/31, Oil on panel, County Museum of Art, Los Angeles.

11. Paul Roorda, Lazarus (Self-portrait levitating), Germinated wheat, earth, paper, thread, beeswax.

3.1 Επεξεργασία με το μοτίβο ΑΤ 2.1  

Παρατήρηση και περιγραφή - «Παιγνίδι επεξεργασίας -e laboration game»

«16 Ἐν δὲ ταῖς Ἀθήναις ἐκδεχομένου αὐτοὺς τοῦ Παύλου, παρωξύνετο τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ θεωροῦντι κατείδωλον οὖσαν τὴν πόλιν. 17 διελέγετο μὲν οὖν ἐν τῇ συναγωγῇ τοῖς Ἰουδαίοις καὶ τοῖς σεβομένοις καὶ ἐν τῇ ἀγορᾷ κατὰ πᾶσαν ἡμέραν πρὸς τοὺς παρατυγχάνοντας. 18 τινὲς δὲ καὶ τῶν Ἐπικουρείων καὶ Στωϊκῶν φιλοσόφων συνέβαλλον αὐτῷ, καί τινες ἔλεγον· Τί ἂν θέλοι ὁ σπερμολόγος οὗτος λέγειν; οἱ δέ· Ξένων δαιμονίων δοκεῖ καταγγελεὺς εἶναι· ὅτι τὸν Ἰησοῦν καὶ τὴν ἀνάστασιν εὐηγγελίζετο αὐτοῖς. 19 ἐπιλαβόμενοί τε αὐτοῦ ἐπὶ τὸν Ἄρειον Πάγον ἤγαγον, λέγοντες· Δυνάμεθα γνῶναι τίς ἡ καινὴ αὕτη ἡ ὑπὸ σοῦ λαλουμένη διδαχή; 20 ξενίζοντα γάρ τινα εἰσφέρεις εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν· βουλόμεθα οὖν γνῶναι τί ἂν θέλοι ταῦτα εἶναι. 21 Ἀθηναῖοι δὲ πάντες καὶ οἱ ἐπιδημοῦντες ξένοι εἰς οὐδὲν ἕτερον εὐκαίρουν ἢ λέγειν τι ἢ ἀκούειν καινότερον. 22 Σταθεὶς δὲ ὁ Παῦλος ἐν μέσῳ τοῦ Ἀρείου Πάγου ἔφη· Ἄνδρες Ἀθηναῖοι, κατὰ πάντα ὡς δεισιδαιμονεστέρους ὑμᾶς θεωρῶ· 23 διερχόμενος γὰρ καὶ ἀναθεωρῶν τὰ σεβάσματα ὑμῶν εὗρον καὶ βωμὸν ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο, Ἀγνώστῳ θεῷ. ὃν οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγὼ καταγγέλλω ὑμῖν. 24 ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ, οὗτος οὐρανοῦ καὶ γῆς Κύριος ὑπάρχων οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ 25 οὐδὲ ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων θεραπεύεται προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα· 26 ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προστεταγμένους καιροὺς καὶ τὰς ὁροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν, 27 ζητεῖν τὸν Κύριον εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν καὶ εὕροιεν, καί γε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν ὑπάρχοντα. 28 Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν, ὡς καί τινες τῶν καθ' ὑμᾶς ποιητῶν εἰρήκασιν· τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐσμέν. 29 γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυσῷ ἢ ἀργύρῳ ἢ λίθῳ, χαράγματι τέχνης καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώπου, τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον. 30 τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς τὰ νῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώποις πᾶσι πανταχοῦ μετανοεῖν, 31 διότι ἔστησεν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχὼν πᾶσιν ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. 32 Ἀκούσαντες δὲ ἀνάστασιν νεκρῶν οἱ μὲν ἐχλεύαζον, οἱ δὲ εἶπον· Ἀκουσόμεθά σου πάλιν περὶ τούτου. 33 καί οὕτως ὁ Παῦλος ἐξῆλθεν ἐκ μέσου αὐτῶν. 34 τινὲς δὲ ἄνδρες κολληθέντες αὐτῷ ἐπίστευσαν, ἐν οἷς καὶ Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης καὶ γυνὴ ὀνόματι Δάμαρις καὶ ἕτεροι σὺν αὐτοῖς.»

16 Ενώ ο Παύλος που τους περίμενε στην Aθήνα, αναστατώνονταν και  επαναστατούσε εσωτερικά καθώς έβλεπε την πόλη να είναι γεμάτη από είδωλα. 17 Συζητούσε, λοιπόν, στη συναγωγή γι’ αυτό με τους Iουδαίους και τους προσηλύτους, καθώς και με εκείνους που συναντούσε στην αγορά κάθε μέρα. 18 Μερικοί από τους επικούρειους και τους στωικούς φιλοσόφους συνομιλούσαν μαζί του, και κάποιοι από αυτούς έλεγαν: «Σαν τι να θέλει άραγε να πει ετούτος ο παραμυθάς;» Άλλοι, πάλι, έλεγαν: «Φαίνεται πως κηρύττει τίποτα ξένους θεούς»· κι αυτό το έλεγαν,  γιατί κήρυττε σ’ αυτούς τον Iησού και την ανάσταση. 19 Tον πήραν, λοιπόν, και τον έφεραν στον Άρειο Πάγο λέγοντάς του: «Mπορούμε να μάθουμε ποια είναι η καινούργια αυτή διδασκαλία που κηρύττεις; 20 Γιατί ακούμε να μας λες μερικά παράξενα πράγματα. Θέλουμε, λοιπόν, να μάθουμε σαν τι μπορεί να είναι αυτά.» 21 Γιατί, οι Aθηναίοι όλοι καθώς και οι ξένοι που κατοικούσαν στην Aθήνα, για τίποτε άλλο δεν διέθεταν χρόνο, παρά για να λένε και ν’ ακούνε κάθετι το καινούργιο. 22 Στάθηκε, τότε, ο Παύλος στη μέση του Aρείου Πάγου και είπε: «Άντρες Aθηναίοι! Σας βλέπω ευλαβέστατους από κάθε άποψη. 23 Γιατί, καθώς περπατούσα και παρατηρούσα με προσοχή τους ιερούς σας τόπους, βρήκα ανάμεσά τους κι ένα βωμό με την επιγραφή στον Άγνωστο Θεό. Eκείνον, λοιπόν, που εσείς λατρεύετε χωρίς να τον γνωρίζετε, αυτόν εγώ τώρα σας τον κάνω γνωστό. 24 Eίναι ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο κι όλα όσα υπάρχουν σ’  αυτόν.[Θ40]  Aυτός, ως  Kύριος του ουρανού και της γης, δεν κατοικεί μέσα σε χειροποίητους ναούς, 25 ούτε υπηρετείται από χέρια ανθρώπινα, σαν να είχε ανάγκη από κάτι, αφού αυτός δίνει σε όλα ζωή και πνοή και τα πάντα[Θ41] . 26 Από έναν άνθρωπο έκανε όλα τα έθνη των ανθρώπων για να κατοικούν πάνω σ’ όλη τη γη, και όρισε πόσο καιρό θα υπάρχουν και σε ποια σύνορα θα κατοικούν[Θ42] . 27 Θέλησε να ζητούν τον Kύριο και να προσπαθούν να τον βρουν ψηλαφώντας στο σκοτάδι[Θ43] , αν και δεν είναι μακριά από τον καθένα μας. 28 Γιατί μέσα σ’ αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε[Θ44] , όπως έχουν πει και μερικοί από τους δικούς σας ποιητές: Δική του γενιά είμαστε[Θ45] . 29 Aφού, λοιπόν, είμαστε γενιά του Θεού, δεν πρέπει να νομίζουμε πως η θεότητα είναι κάτι όμοιο με χρυσάφι ή ασήμι ή πέτρα, δηλαδή με γλυπτό έργο της τέχνης ή της φαντασίας του ανθρώπου[Θ46] . 30 O Θεός παραβλέποντας τα χρόνια της άγνοιας, παραγγέλλει τώρα σε όλους τους ανθρώπους, παντού, να μετανοήσουν, 31 γιατί καθόρισε μια μέρα που θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, μέσω ενός άντρα που όρισε ο ίδιος γι’ αυτό. Kι έδωσε βέβαιη απόδειξη σε όλους, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς[Θ47] .» 32 Όταν άκουσαν ανάσταση νεκρών[Θ48] , άλλοι χλεύαζαν κι άλλοι του είπαν: «Θα σε ακούσουμε και πάλι για το ζήτημα αυτό». 33 Τότε ο Παύλος έφυγε από ανάμεσά τους. 34 Μερικοί όμως άντρες συνδέθηκαν μαζί του και πίστεψαν στον Xριστό, ανάμεσα στους οποίους και ο Διονύσιος ο Aρεοπαγίτης, καθώς και μια γυναίκα που ονομαζόταν Δάμαρις, και άλλοι επίσης μαζί μ’ αυτούς.»

3.2 Επεξεργασία με το μοτίβο ΑΤ  6.1

Ερμηνεία και αιτιολόγηση - «Τι σε κάνει να το λες αυτό; - What makes you say that?»

ΤΑ ΠΕΔΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ (αντίθεσης και αλλελεπίδρασης)

ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ

α. Σχόλιο [Θ39]: Από την πολυθεΐα-ειδωλολατρία στη μονοθεΐα

                    

           Ο άρχων-Ζεύς                      Η κυκλοθυμία-Ποσειδών                Η έμπνευση-Απόλλων

         

           Η ρώμη-Άρης                    Η σοφία-Αθηνά         Η κυνηγός-Άρτεμις   Η ομορφιά-Αφροδίτη

β. Σχόλιο [Θ40]: Ανθρωπομορφισμός και υπερβατικότητα του Θεού

ΑΝΤΙΠΑΡΑΒΟΛΗ

           

Το άγαλμα του Δία, έργο του γλύπτη Φειδία[Θ49]                

      

   

Παντοκράτωρ, Μονή Δαφνίου, 11ος αι.[Θ50] 

γ. Σχόλιο [Θ40]: Από το εκτός στο εντός και από την ομορφιά στην αγιότητα (πλατωνικός έρως και χριστιανική αγάπη).

Από το εκτός…

     

Σχέδια και φωτογραφίες του Παρθενώνα, όπως φαίνεται από έξω [Θ51] 

… στο εντός

      

Φωτογραφίες της Αγίας Σοφίας[Θ52]                                  και                   «Πρωτάτο», Ν.Γ. Πεντζίκη

Από την ομορφιά (του σώματος) στην αγιότητα (του προσώπου)[Θ53] 

     

Ο Ερμής του Πραξιτέλη            Orante: Η δεομένη                  Grata: η ευχαριστία-ευγνώμων

Ο Χριστός και ο άγιος Μηνάς, Ι.Μονή Bawit, 6^ος αιώνας μ.Χ.[Θ54] 

δ. Σχόλιο [Θ47]: Tο σκάνδαλο της ανάστασης των νεκρών.

Εναλλακτικά, η ανίχνευση της εξήγησης για την αντίδραση των Αθηναίων στο άκουσμα της ανάστασης των νεκρών από τον Παύλο, μπορεί να γίνει μέσα από την παράλληλη επεξεργασία[Θ55]  διαφορετικών εικόνων από μικρές ομάδες μέσα στην τάξη.

                                

Duccio di Buoninsegna, «Raising of Lazarus», 1308-11

Vincent Van Gogh, «The Raising of Lazarus» [Θ56] (after Rembrandt), 1890

    

William Blake, «Η Ανάσταση του Λαζάρου», 1800                                                    Vaszary, Janos - «Resuscitation of Lazarus» 1912

                   

Rembrandt, «The Raising of Lazaru», 1630/31, Oil on panel, County Museum of Art, Los Angeles

                                                 Paul Roorda, «Lazarus (Self-portrait levitating)», Germinated wheat, earth, paper, thread, beeswax.

---

[1] Η αρίθμηση των μοτίβων γίνεται με βάση την αντίστοιχη στις σελ. 137-138 του ΟΔΗΓΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ και όχι με βάση την αρίθμηση στην αναλυτική παρουσίαση των μοτίβων που ακολουθεί (σελ. 138 κ.ε.)

[2] Βλέπε ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ σελ. 121-123.

---

 [Θ1]η εσωτερική διεργασία

 [Θ2]«έβλεπε»

 [Θ3]«συζητούσε»: η εξωτερίκευση και η ανταλλαγή

 [Θ4]Αγορά: ο τόπος της συνάντησης

 [Θ5]χλευασμός

 [Θ6]βιαστικά συμπεράσματα

 [Θ7]Το άνοιγμα στο διαφορετικό

 [Θ8]η απορία και η έκπληξη

 [Θ9]«θέλουμε να μάθουμε»: η φιλογνωσία - η “καλή” περιέργεια

 [Θ10]Συμπέρασμα: Χαρακτηριστικά του   «ελληνικού τρόπου»: η απορία, η αναζήτηση, το άνοιγμα στο διαφορετικό (βλ. Πλάτων, Επινομίς «ό,τι περ αν Έλληνες Βαρβάρων παραλάβωσι, κάλλιον τούτο εις τέλος απεργάζονται») και η ροπή στην καινοτομία. Σημαντικότερο από το να έχεις “έτοιμες” απαντήσεις είναι το να θέτεις τις κατάλληλες ερωτήσεις.

 [Θ11]«Στάθηκε» στο δημόσιο χώρο και «είπε», δηλ. εξέφερε δημόσιο λόγο

 [Θ12]η γέφυρα

 [Θ13]«περπατούσα»

 [Θ14]«παρατηρούσα με προσοχή»

 [Θ15]η σύνδεση

 [Θ16]η γραμμή της διάκρισης

 [Θ17]αναφορά στην πολιτισμική παράδοση των Αθηναίων

 [Θ18]α. η απόρριψη

 [Θ19]β. ο μετεωρισμός

 [Θ20]γ. η αποδοχή - πίστη

 [Θ21];;;

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE

 [Θ22];;;

 [Θ23];;;

 

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CE%B1_%CE%91%CE%B3%CE%BF%CF%81%CE%AC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%91%CE%B8%CE%AE%CE%BD%CE%B1%CF%82

 [Θ24];;;

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%84%CF%89%CE%B9%CE%BA%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82

 [Θ25];;;

    

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CF%81%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%A0%CE%AC%CE%B3%CE%BF%CF%82_(%CE%BB%CF%8C%CF%86%CE%BF%CF%82)

 [Θ26];;;

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%B3%CE%BD%CF%89%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%82_%CE%98%CE%B5%CF%8C%CF%82

 [Θ27];;;

 [Θ28];;;

 [Θ29];;;

 [Θ30];;;

 [Θ31];;;

 [Θ32];;;

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B9%CE%BF%CE%BD%CF%8D%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%91%CF%81%CE%B5%CE%BF%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82

 [Θ33];;;

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%AC%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%82_%CE%BC%CE%AC%CF%81%CF%84%CF%85%CF%82

 [Θ34]

Παίρνουμε ένα έργο τέχνης και το χωρίζουμε σε επιμέρους ενότητες. Στη συνέχεια μοιράζουμε την τάξη σε ομάδες και αναθέτουμε σε κάθε μία από αυτές να παρατηρήσει και να περιγράψει τα συγκεκριμένα μέρη μιας ενότητας του έργου. Προτρέπουμε τους παρατηρητές να περιγράψουν μόνον ό,τι βλέπουν. Να αντισταθούν, δηλαδή, στο να εκφράσουν τις ιδέες τους, τις απόψεις τους  ή τις ερμηνείες τους (για το θέμα, τη σημασία, το μήνυμα, το ύφος ή την αξία του έργου) έως και το τελευταίο στάδιο της δραστηριότητας (3ο στάδιο).

Χρήσιμοι ορισμοί που αντιστοιχούν στα 3 στάδια του μοτίβου

1. «Παρατηρώ» σημαίνει: περιγράφω κάτι όπως φαίνεται.

2. «Επεξεργάζομαι» σημαίνει: επεκτείνομαι στις λεπτομέρειές του.

3. «Ερμηνεύω» σημαίνει: εξηγώ τι σημαίνει για μένα, ποια είναι η σημασία του και το νόημά του.

 [Θ35]Βιογραφία και Πινακοθήκη με έργα του Raphael:

http://www.wikipaintings.org/en/raphael

 [Θ36]Πίνακες με θέμα το κήρυγμα

http://idlespeculations-terryprest.blogspot.com/2010/04/priests-and-preaching.html

 [Θ37]Περιγραφή και πληροφορίες για τις φιγούρες πίσω από τον Παύλο

Ο Παύλος απεικονίζεται καθώς κηρύττει σε μια ομάδα συμβούλων στον Άρειο Πάγο (η έδρα του δικαστικού συμβουλίου) στην Αθήνα. Μπορεί κανείς να δει ότι πίσω από τον Παύλο είναι δύο φιγούρες που τον ακούν με προσοχή: ο γενειοφόρος άνδρας είναι ο Ιανός Λάσκαρις, ο διευθυντής της νέας Ελληνικής Ακαδημίας στη Ρώμη και ο παχουλός και φρεσκοξυρισμένος είναι ο Πάπας Λέων Χ. Καθώς ο πάπας Λέων ενδιαφέρονταν για τη μεταρρύθμιση του κηρύγματος και θεωρούσε τον Παύλο «Prince of Preachers-ηγεμόνα των ιεροκηρύκων», ο Ραφαήλ τον απεικονίζει να ακούει προσεκτικά τον Παύλο, δείχνοντας έτσι ότι ακολουθεί τα βήματά του. Ο πάπας Λέων είχε ιδρύσει πρόσφατα την Ακαδημία Ελληνικών Σπουδών στη Ρώμη.

 [Θ38]Σχόλια σε πίνακες του http://hoocher.com/Raphael/Raffello_da_Urbino.htm

 [Θ39]Σχόλια και εικασίες για τον πίνακα: http://idlespeculations-terryprest.blogspot.com/2008/10/paul-preaching-at-athens.html

 [Θ40]Από τους πολλούς θεούς στον ένα. Ο Θεός, Δημιουργός και Παντοκράτωρ. Άνοιγμα στην εικονογραφία του τρούλου στον χριστιανικό ναό και αντιπαραβολή με το άγαλμα του Θεού στον αρχαιοελληνικό ναό.

 [Θ41]Από την παλιά (ανθρωποκεντρική) θρησκευτικότητα και την παντοκρατορία της Ανάγκης («ανάγκα και θεοί πείθονται» Ευριπίδης) στον Θεό της αγάπης και της ελευθερίας.

 [Θ42]Ο Θεός είναι ο κύριος της Φύσης αλλά και της Ιστορίας.

 [Θ43]Αποδοχή της θρησκευτικής αναζήτησης. Αναφορά στον Σωκράτη. Ανοιγμα στην αρχιτεκτονική και αντιπαραβολή του αρχαιοελληνικού ναού με τον χριστιανικό (Παρθενώνας-Αγία Σοφία). Κείμενο Μιχελή.

 [Θ44]Η μυστική οικειότητα  Θεού και ανθρώπου. 

 [Θ45]Αποδοχή μέρους της ελληνικής φιλοσοφίας και σκέψης. Αναφορά στον Ιουστίνο και τον «σπερματικό Λόγο». Οι εικονογραφήσεις ελλήνων φιλοσόφων σε χριστιανικούς ναούς.

 [Θ46]Ο Θεός ως εντελώς «Άλλος». Απόρριψη του ανθρωπομορφισμού και αποδοχή της υπερβατικότητάς Του. Σύνδεση με τη φράση του Σέλλιγκ και άνοιγμα στην τέχνη της γλυπτικής και της εικόνας.

 [Θ47]Η εισβολή του Θεού στην ιστορία, ο προφητική-εσχατολογική μορφή του Χριστού και το άνοιγμα στα έσχατα. Ψηφιδωτό Μονής Λατόμου.

        

 [Θ48]Άνοιγμα στην εικόνα της Ανάστασης και ανίχνευση εξήγησης της αρνητικής αντίδρασης των Αθηναίων.

             

 [Θ49]

Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΑΓΑΛΜΑΤΟΣ

Η γλύπτης Φειδίας, ήδη είχε φτιάξει άλλα δύο υπέροχα αγάλματα στην Αθήνα, της θεάς Αθηνάς. Στην Ολυμπία ο Φειδίας με τους συνεργάτες του αρχικά έφτιαξε μια ξύλινο κατασκευή προκειμένου να λειτουργήσει ως σκελετός του αγάλματος. Στη συνέχεια το κάλυψαν με πλάκες από ελεφαντόδοντο για να απεικονίσουν τη γυμνή επιδερμίδα του θεού και φύλλα χρυσού για τα ενδύματά του. Οι τεχνίτες κάλυψαν τις συνδέσεις τόσο καλά ώστε τα άγαλμα να δείχνει ενιαίο. Το άγαλμα ήταν τοποθετημένο πάνω σε θρόνο με ένθετες διακοσμήσεις από έβενο και πολύτιμους λίθους. Όταν ολοκληρώθηκε το ύψος του ήταν 13 μέτρα και το κεφάλι του έφτανε σχεδόν στην οροφή του ναού. Έδινε την εντύπωση πως αν σηκωνόταν ο Ζευς όρθιος θα σάρωνε την οροφή! Στους τοίχους του ναού κατασκευάστηκαν εξέδρες προκειμένου οι επισκέπτες να θαυμάζουν από κοντά το πρόσωπο του θεού. Μετά την ολοκλήρωσή του, το 435 π.Χ. το άγαλμα αποτέλεσε τα επόμενα 800 χρόνια ένα από τα μεγαλύτερα θαύματα του κόσμου.

 [Θ50]Για τον καθηγητή:

1. Παναγιώτη Μιχελή, «Το χριστιανικό ιδεώδες και ο υψηλός αισθητικός του χαρακτήρας» σ. 36-41

2. Ι. Δ. Ζηζιούλα , «ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ, I. Οι Βιβλικές προϋποθέσεις», Σημειώσεις από τις παραδόσεις τού καθηγητή.

3. Ιωάννης Ζηζιούλας Ελληνισμός - Χριστιανισμός

 [Θ51]

 [Θ52]

Για τον καθηγητή:

1. Παναγιώτη Μιχελή, Η έκφραση του υψηλού στη βυζ, αρχιτεκτονική

2. Π. Μιχελη, η εκφραση του υψηλου στην αγια-Σοφια

Για μια τρισδιάστατη ηλεκτρονική περιήγηση στην ιστοσελίδα:

http://www.360tr.com/34_istanbul/ayasofya/english/

 [Θ53]Για τον καθηγητή:

1. Ι. Συκουτρή, «Πλατωνικός έρως κ Χριστιανική αγάπη.»

2. Ιωάννη Ζηζιούλα, «Από το προσωπείο στο π΄ροσωπο».

 [Θ54]«Όπως ο Σέλλιγκ  είπε χαρακτηριστικά, η αρχαιότητα είχε ως πρόβλημα να παραστήσει το άπειρο μέσα στο πεπερασμένο [και το έλυσε εξανθρωπίζοντας το θείο], ενώ ο χριστιανισμός να δεχθεί το πεπερασμένο μέσα στο άπειρο, δηλαδή να το κάμει αλληγορία του απείρου [και το έλυσε ενθεώνοντας το ανθρώπινο].» Παναγιώτη Μιχελή, ό.α. σ.36.

 [Θ55]Μπορούν να χρησιμοποιήσουν αρκετά μοτίβα επεξεργασίας (παρατήρηση, περιγραφή, ερμηνεία και αιτιολόγηση) από το ΑΤ (όπως το 2.1, 2.3, 5.1, 6.1 και 6.2) και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσουν όλες οι ομάδες το μοτίβο 3.1 «Δίνοντας τίτλους - Headlines», ώστε να έλθουν στην ολομέλεια της τάξης οι διαφορετικές προτεραιότητες και επικεντρώσεις του κάθε πίνακα και της κάθε ομάδας. Τέλος, δεν είναι κακή ιδέα, να επιχειρήσουμε την αισθητική καλλιέργεια των μαθητών χρησιμοποιώντας το μοτίβο του ΑΤ 2.5 «Χρώματα, σχήματα, γραμμές - Colors, shapes, lines».

 [Θ56]Η αρχική σύλληψη της παράστασης αποτυπώθηκε από τον Van Gogh, καθώς έγραφε την επιστολή 632.

The Raising of Lazarus, Saint-Rιmy: 3 May 1890, (Amsterdam, Van Gogh Museum), No F number, JH 1973, In Letter 632.