ΕΙΡΗΝΗ ΝΩΛΗ « Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ, ΠΡΟΒΛΗΜΑ Ή ΛΥΣΗ ΣΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ;»

ΕΙΡΗΝΗ ΝΩΛΗ

« Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ, ΠΡΟΒΛΗΜΑ Ή ΛΥΣΗ ΣΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ;»

         

Πολλοί πιστεύουν ότι η «παγκοσμιοποίηση» είναι μία λέξη που ήρθε μαζί με τη μόδα και θα φύγει μαζί με τη μόδα. Ας μην ονειροβατούμε, ωστόσο. Η «παγκοσμιοποίηση» δεν είναι «μόδα». Είναι η κοινή ιστορική μας μοίρα- ένας περίπατος στους δρόμος κάποιου τεράστιου λαβύρινθου, την έξοδο του οποίου μονάχα ο Θεός φαίνεται να γνωρίζει. Θα τα βγάλουμε πέρα; Η απάντηση μάλλον καθυστερεί….

Η εποχή μας διασώζει σε έντονο βαθμό μια δίψα για ενότητα και οικουμενικότητα. Αυτή τη δίψα για ενότητα αποτυπώνει και η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προχωρήσει σε μια κοινή πορεία των κρατών- μελών της. Η ομοιομορφία και η ισοπέδωση, που προωθείται από παντού, δεν έχει μέσα της τίποτα το αυθεντικό, τίποτα γνήσιο, δεν εγκυμονεί καμιά «επιστροφή» σε κάποια καθαρότερη κατάσταση ούτε κάποια έξοδο από την πεπατημένη, την οποία έχουν θεοποιήσει οι «παγκοσμιοποιημένες» κοινωνίες. Η επιβολή ομοιόμορφων μοντέλων ανά την υφήλιο στο φαγητό(κατανάλωση ομοιότυπων εδεσμάτων), στο ντύσιμο(πρόσληψη ταυτότητας ομοιόμορφων μοντέλων),στην επικοινωνία και στην πληροφόρηση(φαξ, κινητά τηλέφωνα, διαδίκτυο), όλα αυτά και πολλά άλλα, που καταξιώνονται με αναμφισβήτητο κύρος παντού, έχουν εγκιβωτίσει για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας όλο τον κόσμο σε ένα ομοιόμορφο και μοναδικό τρόπο σκέψης και πράξης που αναγνωρίζεται ως ο μόνος έγκυρος, σωστός τρόπος ύπαρξης του σύγχρονου κόσμου της προόδου και της ανάπτυξης. Μπορεί η εικόνα που έχουμε όλοι μας για την Ευρώπη να στηρίζεται στην αίσθηση πως είναι μια κοινή οικονομική και νομισματική προσπάθεια, ωστόσο, η βαθύτερη φιλοσοφία αυτών, οι οποίοι προσπάθησαν να οδηγήσουν στο σημερινό ευρωπαϊκό σχήμα, ήταν η ενότητα. Η χριστιανική Ευρώπη, όσο κι αν τα κράτη, σε πολιτικό επίπεδο δε δείχνουν να εμφορούνται από το θρησκευτικό πνεύμα, εξακολουθεί να ζητά την ενότητα. Είναι δύσκολο άλλωστε να διαγράψει κανείς παράδοση αιώνων.

Η έννοια της παγκοσμιοποίησης και της ενότητας των ανθρώπων, αντιλαμβανόμαστε ότι αλλιώς βιώνεται μέσα στην κοινωνία και αλλιώς μέσα στην εκκλησία. Η ελευθερία του κάθε ανθρώπου μέσα στο σύνολο των κοινωνιών μετατρέπεται σε ελευθερία του εμπορίου και σε "κοινωνικές ελευθερίες", η αγάπη μετατρέπεται σε συμφέρον, η πρόνοια για τον πλησίον σε εκμετάλλευση του πιο αδύνατου. Εν τω μεταξύ, η τεχνολογία μετατρέπει τον «κατ΄εικόνα» πλασμένο άνθρωπο σε τεχνολογούμενο μηχανοποιημένο, σε μια απόλυτα αλλοτριωμένη ύπαρξη

Η Οικουμενικότητα όπως βιώνεται μέσα στην Εκκλησία είναι η αγάπη μεταξύ των ανθρώπων, όπως μας την παρέδωσε με τη Ζωή, τη Σταυρική του Θυσία, την Ανάσταση και τη Διδασκαλία του ο Κύριός μας και όπως την περιέγραψε ο Απόστολος Παύλος. Γράφει στην προς Εφεσίους επιστολή: " Γίνετε μιμητές του Χριστού, σαν αγαπητά του παιδιά και περπατείστε με αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του προσφορά και θυσία στο Θεό " ('Εφεσ. Ε´ 1-2). Η αγάπη για τον Απόστολο των εθνών είναι το πλήρωμα του Νόμου (Ρωμ. Γ´ 10) και ο σύνδεσμος της τελειότητας (Κολ. Γ´ 14) καί συμπληρώνει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ότι είναι " μητέρα όλων τών αγαθών καί αρχή και τέλος της ενάρετης ζωής ", διότιι κάθε εντολή και κάθε ενέργεια μας συγκεφαλαιώνονται σε αυτό πού μας είπε ο Κύριός μας " να αγαπήσουμε τον πλησίον μας όπως τον εαυτόν μας " ( Ιωάν. Κβ´ 39). Στην Εκκλησία δεν υπάρχουν εχθροί, δεν υπάρχουν αντίπαλοι. Η αγάπη εξουδετερώνει την εχθρότητα και καταργεί την αντιπαλότητα. Ο λόγος του Κυρίου είναι σαφής " Αγαπάτε τούς εχθρούς υμών, ευλογείτε τούς καταραμένους όμως, καλώς ποιείτε τους μισούσιν υμάς και προσεύχεσθε υπέρ των επηρεαζόντων υμάς και διωκόντων υμάς " (Ματ. Ε´, 44).

Ο άνθρωπος - πρόσωπο λοιπόν είναι το πρώτο και κύριο στοιχείο της Οικουμενικότητας της εκκλησίας μας και συνεκτικός κρίκος της η αγάπη.

Η Ορθοδοξία βιώνει την χάρη και την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. Και είναι το Άγιο Πνεύμα το οποίο έχει στους ανθρώπους εμβάλει αυτή την τάση της ενότητας, αφού "εις ενότητα πάντας εκάλεσεν το Πανάγιον Πνεύμα". Αυτό σημαίνει την a priori θετική μας στάση στο ίδιο το γεγονός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η θεολογία της Εκκλησίας μας είναι η θεολογία της οικουμενικότητας, της καθολικότητας, όπου δεν υπάρχει διάκριση ανάμεσα σε κανέναν. Η Εκκλησία καλείται να μεταμορφώσει τον κόσμο και όπως όλη η κτίση ενώνεται ευχαριστιακά στη Θεία Λειτουργία, έτσι και μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Εκκλησία καλείται να παίξει ρόλο σπουδαίο, ρόλο ενωτικό, ρόλο ευχαριστιακό.

Η Ευρώπη ασχολείται με τον άνθρωπο σ' όλες τις υλικές του εκφάνσεις. Διατίθενται τεράστια χρηματικά ποσά για την ανάπτυξη και προστασία τομέων όπως το περιβάλλον, οι υπηρεσίες πρόνοιας, οι καλύτερες υπηρεσίες ασφάλειας (εξ ου και η συνθήκη Σέγκεν), οι τηλεπικοινωνίες, οι δρόμοι, καθετί.

Στόχος της Ευρώπης είναι η πορεία προς μια γενικότερη ανάπτυξη και ενοποίηση. Η Ευρώπη δεν παραθεωρεί τίποτα στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Βλέπει τον άνθρωπο και τα έργα του καθολικά και δαπανά τεράστια ποσά με την ύπαρξη προγραμμάτων για την πολύπλευρη ανάπτυξη του χώρου των κρατών μελών της. Απώτερος τελικά σκοπός η καλυτέρευση και η απλοποίηση της ανθρώπινης ζωής. Εδώ εμπεριέχεται σαφώς η όλη φιλοσοφία του καταναλωτισμού, της χρησιμοθηρίας και της ευκολίας, την οποία οι Πατέρες μας θα μπορούσαν να χαρακτηρίσουν ως παράδοση του ανθρώπου στην ηδονή και την ευμάρεια, καθώς ενίοτε χάνουμε το μέτρο.

Σύμφωνα με τη χριστιανική διδασκαλία ολόκληρο το μυστήριο της δημιουργίας στηρίζεται στο τρίπτυχο: Θεός- κόσμος- άνθρωπος. Η αιτία ύπαρξης του κόσμου βρίσκεται στην ελευθερία και την αγάπη του Θεού, ο οποίος με την πανσοφία Του δημιουργεί τα πάντα "καλά λίαν" (Γένεσις, 1:31), με σκοπό τη συμμετοχή τους στην μακαριότητα του Δημιουργού. Ο κόσμος αποκτά αξία μόνον ως έργο του Κτίστη και με διπλή αναφορά στο Θεό και στον άνθρωπο. Άρα μέσα στην προβληματική αυτή το φυσικό περιβάλλον δεν μπορεί να μελετηθεί έξω από τη σχέση του με τον άνθρωπο και τον Θεό. Κι αυτή είναι η πρότασή μας. Πρόταση ανθρωπολογική-σωτηριολογική.

Το μεγάλο πρόβλημα εδώ έγκειται στο γεγονός ότι για την Ευρώπη ο πολιτισμός ισοδυναμεί με μια φολκλορική-λαογραφική διάσταση ή περιορίζεται σε μια στατική αισθητική απόλαυση, χωρίς να αντιμετωπίζεται ως τρόπος νοηματοδότησης και αλλαγής της ζωής. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι δυνατόν να περιμένουμε ότι θα βγουν μέσα από την πολιτιστική συνάντηση των ευρωπαϊκών λαών οι αξίες εκείνες που θα μπολιάσουν το δέντρο της ευρωπαϊκής κοινωνίας, το οποίο έχει αγριέψει αφάνταστα στους ρυθμούς του οικονομοκεντρισμού.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιβάλει τον συνδυασμό τεχνοκρατικής και ανθρωπιστικής εκπαίδευσης. Λείπει εκείνη η μαγιά που θα αλλάξει την κοινωνία προς το ανθρώπινο.

Η Εκκλησία μας μπορεί να καταθέσει την ευρύτερη Θεανθρωποκεντρική πρότασή της και τις αξίες της πολιτιστικής παράδοσης που φέρει, τόσο στο εκπαιδευτικό σύστημα της Ευρώπης, όσο και στις πολιτιστικές ανταλλαγές μεταξύ των χωρών.

Η λύση απέναντι στις φυλετικές διακρίσεις δεν μπορεί να είναι άλλη από τη δημιουργία μιας κοινωνίας των πολιτών, μια ελεύθερη συνάθροιση ισότιμων ατόμων, που μπορούν να εκφράζουν ελεύθερα την άποψή τους. Για να υπάρχει όμως ο ελεύθερος πολίτης πρέπει να υπάρχει σωστή παιδεία που να εγγυάται την επικοινωνία των ανθρώπων. Κι αυτή δεν μπορεί να είναι άλλη από μια χριστιανική παιδεία, η οποία αποτελεί το βασικό μοντέλο για τη δημιουργία κοινωνιών αλληλεγγύης και καταλλαγής. Κι αυτό γιατί οι φυλετικές διακρίσεις, θεολογικά ερμηνευόμενες, είναι πρόβλημα πρωτίστως πνευματικό και ηθικό με "άμεση αναφορά στο Τριαδολογικό δόγμα, στο γεγονός της θείας ενανθρώπησης, στο σκοπό της σωτηρίας του ανθρώπου και στον εσχατολογικό προσανατολισμό του προς την αιωνιότητα.

Η αγάπη έχει πανανθρώπινο χαρακτήρα, αγνοεί τις φυλετικές διακρίσεις και υπερπηδά τα οιαδήποτε τοπικά ή χρονικά όρια, που εγκλωβίζουν τον άνθρωπο σε ιδεολογικά φυλετικά σχήματα. Η Ορθόδοξη λοιπόν Εκκλησία έχει λόγο στην Ενωμένη Ευρώπη.

Η Εκκλησία άλλωστε είναι ο εκφραστής της παράδοσης ενός λαού ο οποίος ουδέποτε εμφορείτο από ρατσιστική νοοτροπία, διότι οι αξίες του είναι πνευματικές.

                                                         ΕΙΡΗΝΗ ΝΩΛΗ - ΘΕΟΛΟΓΟΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.      Σωτήρης Γουνελάς, Η Φιλοσοφία της ισοπέδωσης,περιοδικό Θεός και Θρησκεία, τεύχος 10, Αθήνα 2000

2.      Λάμπρος Καμπερίδης, «Ίνδικτος», τεύχ. 10, Ιανουάριος 1999

3.      «Η Ευρώπη των πνευματικών αξιών και ο ρόλος των Ελλήνων Ορθοδόξων και της Παιδείας μας»

      Εισήγηση του Σεβ. Μητροπολίτου Δημητριάδος κ. Ιγνατίου
     στην Ιερά Σύνοδο της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Eλλάδος
     Οκτώβριος 2000